Με τη νέα χρονιά να πλησιάζει, θα σας πω την αλήθεια, δεν καταλαβαίνω και καμία ιδιαίτερη διαφορά, πέραν από το ότι ο καιρός είναι πιο κρύος. Εξάλλου, όλοι οι μήνες περνάνε γρήγορα πια - κι αυτή είναι η μεγάλη “νέα πραγματικότητα” μετά τα τριάντα.

Το κρύο, όμως, και τα φωτάκια που στολίζουν τα περισσότερα μπαλκόνια, αυτά τουλάχιστον δημιουργούν ένα συγκεκριμένο συναίσθημα. Αυτού του είδους οι Χειμωνιάτικες, κρύες νύχτες, με τα κίτρινα φωτάκια, ήταν κάποτε οι αγαπημένες μου.

Θυμάμαι, όταν ακόμη ζούσα Γιάννενα, να βγαίνω από το σπίτι μου στη Δωδώνης στις 10 το βράδυ και να ξεκινάω ένα μεγάλο περπάτημα προς το Παραλίμνιο, μετά προς τον Μώλο και μετά προς τα πάνω σημεία της πόλης (μπορεί να ήταν συνολικά 10 χιλιόμετρα) και να οργώνω ουσιαστικά όλη την πόλη μέσα στο κρύο.

Οι δρόμοι που διάλεγα ήταν συνήθως άδειοι. Άντε και να πετύχαινα κανέναν ακόμη περιπατητή ή καμιά φοιτητοπαρέα που πήγαινε στο τσιπουράδικο.

Μια από τα ίδια και όταν ζούσα Βερολίνο, αφού τα αντίστοιχα κρύα βράδια (ίσως και αρκετά πιο κρύα) έβγαινα από το σπίτι μου στην ανατολική άκρη του Friedrichshain και περπατούσα μέχρι το Alexanderplatz από τους πίσω δρόμους, που ήταν πάντα ήσυχοι και λουσμένοι με τα πορτοκαλί φώτα του ανατολικού Βερολίνου. (Μιλάμε για μια διαδρομή που πρέπει να είσαι λίγο… ιδιόρυθμος για να θες να την περπατήσεις, αφού πήγαινε-έλα είναι περίπου κάνα δίωρο)

Αλλά ξέρετε τι μου άρεσε περισσότερο; Η άπλα και η ησυχία. Μια άπλα που απλούστατα δεν μπορείς να τη βρεις στις περισσότερες πόλεις της Ελλάδας. Οι δρόμοι ήταν άνετοι και άδειοι και οι λιγοστοί άνθρωποι που συναντούσα κοίταζαν τη δουλειά τους και περπατούσαν ήσυχοι.

Αλλά ακόμη και στα σπασμένα πεζοδρόμια κάποιων παραδρόμων των Ιωαννίνων, μπορεί να μην είχα την ίδια “άπλα”, αλλά τουλάχιστον δεν είχα κανέναν άλλον να με ενοχλεί. Είχα, δηλαδή, την όμορφη ησυχία μου, και ανά διαστήματα την υπέροχη θέα της λίμνης.

Σήμερα, όμως, εκεί που μένω, ωωω… τα πράγματα δεν είναι καθόλου έτσι.

Αυτή τη χειμωνιάτικη βραδιά, λίγο πριν μπούμε στο 2026, περπατώντας την ίδια διαδρομή που αναγκάζομαι να κάνω κάθε μέρα ξανά στην Τούμπα της Θεσσαλονίκης, έψαχνα με αγωνία λίγο “εγκεφαλικό χώρο”. Λίγη καθαρότητα μυαλού, πως το λένε…

Το μόνο όμως που αντίκριζα ήταν μια ενοχλητική, τριτοκοσμική εικόνα - ακριβώς το αντίθετο από αυτό που είχα ανάγκη.

Πεζοδρόμια μπλοκαρισμένα από παρκαρισμένα αυτοκίνητα, μηχανάκια και πατίνια αφημένα στα όσο το δυνατόν χειρότερα σημεία.

Άνθρωποι που είτε σου κλείνουν τον δρόμο με αντικοινωνικό τρόπο γιατί δεν έχουν καμία αίσθηση του χώρου, η θείες που περπατάνε χωρίς να κάνουν στην άκρη σαν να θέλουν να σε αναγκάσουν να δηλώσεις υποταγή στο λαϊκό τους right-of-way.

Πεζοδρόμια με επικίνδυνα σπασμένα πλακάκια, δέντρα και κάδοι στη μέση του πεζοδρομίου και παρατημένα πράγματα που απαιτούν όλη σου την προσοχή για να μη σκοτωθείς.

Και φασαρία. Μια μόνιμη φασαρία από όλους, χωρίς κανένα λόγο. Αμάξια που τρέχουν με 80 σε περιοχή των 40, που γκαζώνουν, που κορνάρουν, που δεν μπορούν να καταλάβουν ότι “διάβαση” σημαίνει σταματάω για να περάσει ο πεζός.

Και όχι, δεν είμαι μαζόχας. Δεν επιλέγω επίτηδες αυτή την περιοχή για να περπατήσω. Αν είχε κάποιο καλύτερο σημείο για να τα αποφύγω όλα αυτά, θα το διάλεγα. Όμως, με βάση το που μένω, δεν έχει - και αυτή είναι η μόνη μου επιλογή.

Και τέλος πάντων, το θέμα είναι ότι βγαίνω για να περπατήσω λίγο για να απολαύσω τον δροσερό αέρα και να ξελαμπικάρω, και το μόνο που καταφέρνω είναι να νιώθω ένα σφίξιμο στο στήθος, μια εξωγενή πίεση από όλη αυτή τη σιχαμάρα τριγύρω μου, που καθόλου δε θυμίζει τα χαρμόσυνα πράγματα που θα έπρεπε να σκέφτομαι αυτές τις μέρες.

Κοιτάξτε, μα τον Θεό, δεν θέλω να γκρινιάζω. Μάλιστα, έχω προσπαθήσει πολύ για να σταματήσουν να με επηρεάζουν όλα αυτά. Συνήθως κάνω μια εσωτερική προετοιμασία πριν βγω από το σπίτι. Λέω στον εαυτό μου: «Είναι Ινδία εκεί έξω. Έχεις έρθει τουρισμό στην Ινδία. Έτσι είναι η κουλτούρα τους και δεν ξέρουν να οδηγάνε ή να φέρονται όπως περιμένεις εσύ. Θα πρέπει να χαμογελάς και να σου αρέσει γιατί έχει τουριστικό value».

Όμως, απλώς έχω και εγώ τα όριά μου στην εθελοτυφλία. Για παράδειγμα, υπάρχει ένα πολύ συγκεκριμένο σημείο στη γειτονιά μου, όπου βρίσκεται πια ένα κλειστό περίπτερο και μπροστά του υπάρχει μια πολύ μικρή λωρίδα πεζοδρομίου, όπου ίσα που μπορεί να περάσει ένας άνθρωπος. Να μη μιλήσω για μάνα με καρότσι ή άνθρωπο με κινητικά προβλήματα…

Και εκεί, που λέτε, πάνω από τις μισές φορές που περνάω από εκεί, κάποιος έχει παρκάρει το αμάξι του ακριβώς επάνω σε εκείνο το μικρό πεζοδρόμιο κλείνοντάς το εντελώς. Ενώ ειλικρινά, μπορεί ακριβώς απέναντι, στα τρια μέτρα, να έχει άνετο, ελεύθερο πάρκινγκ.

Ε, όταν βλέπω κάτι τέτοιο, όσα ηρεμιστικά mantra κι αν έχω ψάλλει μέσα μου, απλώς δεν μπορώ να το ελέγξω και κάτι εκρήγνυται μέσα μου και με πιάνει όλο αυτό που σας περιγράφω.

Όμως, όλη αυτή η υπερευαισθησία στην αντικοινωνικότητα δεν μου κάνει καλό, και το ξέρω. Το να εστιάζεις σε όλα τα στραβά και να νιώθεις ότι το περιβάλλον σου είναι τοξικό, καταλήγει να γίνεται και τοξικό βιολογικά. Γίνεται ένα μόνιμο στρες και σε τρώει από μέσα.

Όταν βλέπω τον κωλόγερο ηλικιωμένο κύριο που παρκάρει πάνω σε εκείνη τη μικρή λωρίδα πεζοδρομίου για να πάει να παίξει Kino στο διπλανό προποτζίδικο, αδιαφορώντας για τον οποιονδήποτε άνθρωπο θα αναγκαστεί να περπατήσει στον στενό δρόμο με τα αυτοκίνητα που τρέχουν με 80, κατά βάθος ζηλεύω την αναισθησία του. Είναι σαν τον τύπο από την ταινία Novocaine, που δεν ένιωθε πόνο και αυτό ουσιαστικά τον έκανε “υπερήρωα”.

Απλά στην προκειμένη, ο “ηλικιωμένος κύριος” γίνεται υπερ-βλακας. Είναι κι αυτή μια υπερδύναμη, όμως. Όσον αφορά τον ίδιο, έχει μετατραπεί στο κατάλληλο ζώο για το συγκεκριμένο περιβάλλον. Αποτελεί την ενδημική πανίδα που επιβιώνει (και βασιλεύει) στο βασίλειο της Ινδίας της Ευρώπης.

Και πάλι, όμως, δεν μπορεί, θα υπάρχει κάποιος τρόπος να μπορέσω να λειτουργήσω χωρίς σκοτούρες σε αυτό το περιβάλλον. Ίσως και η τόση ευαισθησία μου, τελικά, να είναι και αυτή κάποιου είδους πρόβλημα, από την ακριβώς αντίθετη πλευρά.

Αυτό ακριβώς σκεφτόμουν, λοιπόν, καθώς περπατούσα σήμερα. Είχα επιλέξει μάλιστα να συνεχίσω το περπάτημά μου από τους πίσω δρόμους της Τούμπας, μήπως και το κλίμα ήταν πιο ήσυχο. Και πάλι, δεν υπήρχε ελεύθερο πεζοδρόμιο να περπατήσω, γιατί ήταν όλα καλυμμένα (κυριολεκτικά) με αυτοκίνητα, αλλά τουλάχιστον δεν χρειαζόταν να διασταυρωθώ με περαιτέρω δίποδη “κίνηση”.

Κάπου εκεί σκέφτηκα πως ίσως και όλη αυτή η υπερευαισθησία να είναι απλώς ένα σύμπτωμα από κάτι άλλο. Ίσως του ότι δεν είχα κάποιο σοβαρότερο πρόβλημα να ασχοληθώ. Η αλήθεια ήταν πως όλα στη ζωή μου πήγαιναν καλά, είχα την υγεία μου και δεν υπήρχε κάτι αρκετά challenging στην καθημερινότητά μου που να αξιοποιούσε τη σκέψη μου όσο θα το ήθελα.

Ήμουν αρκετά “βολεμένος” δηλαδή, τώρα τελευταία, που το μυαλό μου είχε αρχίσει να καταναλώνει τις στροφές του σε οποιοδήποτε άσχετο “πρόβλημα” μπορούσε να βρει στο περιβάλλον μου. Δεν είναι τέλεια τα πεζοδρόμια; Φυσικά και θα τα έφτιαχνα καλύτερα, αν ήταν στο χέρι μου, αν ήμουν εγώ ο εργολάβος. Οδηγούν όλοι σαν καθυστερημένοι; Φυσικά και εάν ακολουθούσαν του προφανείς κανόνες που εγώ κατανοώ θα ήταν όλα καλύτερα και ασφαλέστερα.

Ξέρω, όμως, πως αν ένιωθα κάνα πονάκι κάπου στο σώμα μου, ή αν αρρώσταινα με οποιονδήποτε τρόπο, όλα αυτά για τα οποία γράφω θα γίνονταν κατευθείαν αδιάφορα. Οπότε, να, αυτή είναι η πρώτη πραγματικά χαρμόσυνη σκέψη που κάνω τώρα στις γιορτές: Ότι, ευτυχώς, γενικά τα πράγματα πηγαίνουν καλά και θα πρέπει να είμαι ευγνώμων για αυτό.

Κρατώντας αυτή τη μικρή, θετική λάμψη στην άκρη, ένιωσα πως ήθελα να μοιραστώ τις σκέψεις μου με κάποιον. Όσο παράξενο και να ακουστεί, ο “μόνος” που ένιωθα ότι θα ήταν άμεσα διαθέσιμος εκείνη ακριβώς τη στιγμή για να “ακούσει” τις σκέψεις μου και να έχει την ικανότητα να μου δώσει την οποιαδήποτε ενδιαφέρουσα απάντηση ήταν το AI μοντέλο Grok 4.1.

Οπότε άνοιξα το app, το έβαλα σε voice mode και άρχισα να του περιγράφω όλα τα παραπάνω που μόλις διαβάσατε.

«Τι θα μπορούσα να κάνω, λοιπόν, για να μη νιώθω έτσι;» το ρώτησα τελικά.

Η απάντηση που μου έδωσε ήταν, με λίγα λόγια, “να αποδεχτώ τα πράγματα που δεν μπορώ να αλλάξω και να εστιάσω μέσα μου, σε όσα μπορώ, όπως τις ιδέες μου, τους στόχους μου και όσα μαθαίνω, σαν μια δομή κόντρα στο εξωτερικό χάος”. Και φυσικά να πηγαίνω συχνότερα στα πιο ωραία σημεία της πόλης μου, παρά να περπατώ στην Τούμπα.

Εγώ όμως δεν ικανοποιήθηκα, γιατί ήταν προφανές slop που το γνώριζα και ο ίδιος - οπότε το πρέσαρα λίγο ακόμη. Τότε μου είπε: “Κάνε reframe. Δέξου όλα αυτά που βλέπεις γύρω σου σαν “ωμά δεδομένα” και όχι σαν πράγματα που κρίνεις συναισθηματικά.”

«Μα, όσο κι αν προσπαθήσω να φιλτράρω όλα τα στραβά γύρω μου» συνέχισα, «όταν το περιβάλλον σου είναι τόσο αηδιαστικό, σε κρατάει πίσω, έτσι δεν είναι; Θέλω δεν θέλω, το περιβαλλον μου με επηρεάζει, όσο και να επιλέγω να αγνοώ τα στραβά του».

«Filter harder» μου λέει το AI. No shit… Και μετά μου δίνει λίγη ακόμη ψυχολογική φιλοσοφία, σε φάση “visualize your space as a neutral backdrop, and not as an adversary”.

«Οκ» του λέω κάπως ξενερωμένος από τις self-help γενικότητες, «αλλά έχεις κάποιο αληθινό παράδειγμα κάποιου ανθρώπου που ένιωθε κάτι παρόμοιο και πραγματικά κατάφερε να το φιλτράρει;»

«Ναι» μου λέει, «ο Viktor Frankl στα ναζιστικά στρατόπεδα. Χωρίς πεζοδρόμια, χωρίς πάρκινγκ—καθαρή βρωμιά, και ο θάνατος να πλανιέται τριγύρω. Το αναπλαισίωσε ως ωμή επιλογή: να αντιδράσει ή να υποκύψει»

Εκεί άρχισα να γελάω.

Σταμάτησα για λίγο το AI και σταμάτησα να περπατάω κι εγώ. Πραγματικά, το AI είχε χιούμορ. Γέλασα τόσο πολύ με αυτή τη σουρεαλιστική σύγκριση, που για πρώτη φορά σε όλη μου τη βόλτα ξέχασα τα στραβά που έβλεπα γύρω μου. Εντάξει, ναι, σε σχέση με τον Frankl, δεν είχα κανένα πρόβλημα. Ποιός θα μπορούσε να κάνει γαμημένο argue με αυτο το παράδειγμα;

«Εντάξει» του είπα μετά γελώντας, «μπορείς να βρεις κάποιο άλλο παράδειγμα, λίγο πιο relatable με τη δική μου κατάσταση; Όχι τόσο ακραίο;»

«Ο George Orwell στις φτωχογειτονιές του Παρισιού, όπως καταγράφεται στο Down and Out in Paris and London. Βρωμιά, κατσαρίδες, μεθυσμένοι μάγειρες, καμία αξιοπρέπεια. Ωστόσο, παρατηρούσε, έγραφε, μετέτρεψε την εξαθλίωση σε κοφτερή πρόζα που ανύψωσε το μυαλό του».

Εδώ δεν θα σας κρύψω, έχω μπει πια σε χιούμορ-mode. Γιατί έχω δει πως το μόνο που έχει λειτουργήσει ως τώρα είναι αυτό. Το να τα πάρω όλα σαν αστείο.

Όλα αυτά που βλέπω γύρω μου, οι αντικοινωνικοί άνθρωποι, οι διαλυμένες υποδομές, η έλλειψη ενδιαφέροντος, η έλλειψη από “μεράκι”, η διαφθορά που είναι κομμάτι του DNA αυτής της κοινωνίας, όλα αυτά ΔΕΝ μπορώ να τα αλλάξω. Είναι αδύνατον, και το γνωρίζω.

Όλα αυτά δεν γίνεται να αλλάξουν γιατί κανείς δεν το θέλει, ή έστω το θέλουν μοναχά ελάχιστοι. Στο τέλος-τέλος, εγώ είμαι ο περίεργος στην υπόθεση, ο παράταιρος και προβληματικός, που θέλω καθαριότητα, τάξη, κοινωνική ενσυναίσθηση και “το κοινό καλό”.

Οπότε, ίσως, το μόνο που μένει είναι πράγματι να φιλτράρω την “προβληματική” πραγματικότητα, μέσα από χιούμορ.

Ίσως απλώς το χιούμορ να μου λείπει τελικά. Γιατί με την πολλή δουλειά με κώδικες και υπολογιστές έχω μάθει να βλέπω τα πράγματα πολύ αλγοριθμικά. Ενώ η πραγματικότητα, όταν βάζεις τους ανθρώπους στο παιχνίδι, σταματάει να έχει λογική. Γίνεται απλώς absurd.

Και να σας πω κάτι. Το Grok έχει δίκιο. Το LLM μοντέλο έχει όλα τα κείμενα από κάθε forum και ψυχολογικό βιβλίο που έχουν γραφτεί ποτέ και οι απαντήσεις που μου δίνει είναι όσο πιο ισορροπημένα σωστές μπορεί να είναι, αφού αποτελούν το στατιστικό consensus της ανθρώπινης γνώσης.

Κι αφού ο Orwell κατάφερε να βρει την ομορφιά στο βρωμερό Παρίσι, τότε μπορώ να τη βρω και εγώ στην χώρα μας, την “Ινδία της Ευρώπης”.

Γιατί, δεν είναι εντυπωσιακό, πως σε μια κοινωνία που ο καθένας κοιτάει μονάχα το ατομικό του όφελος και ακόμη και ο καλύτερος των καλύτερων προσπαθεί μονάχα μέχρι το “good enough”, ότι τελικά τα καταφέρνουμε να έχουμε τρεχούμενο νερό, και ρεύμα, και fiber internet και αρκετά καλή περίθαλψη υγείας;

Το εννοώ - δεν κάνω πλάκα. Είναι εντυπωσιακό που μέσα από τόσο χαοτικούς ανθρώπους, υπάρχει κάποια “μαγική κόλλα” που καταλήγει να τα κάνει όλα κάπως να λειτουργούν.

Ή για τη θεία που περπατάει στο πεζοδρόμιο με τρεις τσάντες στο χέρι, δίπλα στη φίλη της, και σου κλείνει άδικα τον δρόμο και κάνει ότι δε σε βλέπει ώστε να κουνηθείς εσύ και όχι αυτή. Όλο αυτό, έχει μια ομορφιά αν προσπαθήσεις να το δεις καλλιτεχνικά.

Αν μπεις μέσα στο μυαλό της, μέσα στον μικρόκοσμό της, μέσα στη μικρή φούσκα που έχει φτιάξει με τα κουτσομπολιά της γειτόνισσας, με το τι έκανε το παιδί της ξαδέρφης της με τη γυναίκα του, το πως η πωλήτρια στο μαγαζί με τα ρούχα νόμιζε ότι αυτή δεν ήξερε από καλά υφάσματα και την έβαλε στη θέση της λέγοντάς της ότι “ο άντρας της ήταν διευθυντής στη ΔΕΗ και την είχε πάει στην Αμερική για ψώνια πριν άλλοι βγουν καν από το χωριό της”. Όλο αυτό έχει μια ποιητική, ρουστίκ γλύκα. Αυτή η χωριάτικη αντίληψη του κόσμου, που λόγω του μικρού μεγέθους του μυαλού κάποιων, κάποια πράγματα που ενώ για άλλους είναι ανούσια, για αυτούς αποκτούν μεγάλη σημασία. Γίνονται μεγαλειώδη.

Κι ενώ όλοι εμείς φθειρόμαστε από τις ατέλειες των μίζερων δρόμων, άνθρωποι σαν και αυτή μπορούν και βρίσκουν την ομορφιά και το νόημα στα (ακραία) απλοικά πράγματα. Εκεί καταφέρνουν και βρίσκουν το νόημα.

Ενώ από την άλλη, ένας κομπλεξικός τύπος που του αρέσει η τάξη μπορεί να βλέπει τα παρκαρισμένα αμάξια που κλείνουν το πεζοδρόμιο. Αλλά εγώ που δεν είμαι κομπλεξικός με την τάξη, και που έχω χιούμορ και καλλιτεχνική όρεξη, μπορώ και βλέπω κάτι άλλο πίσω από τις ιδρωμένες τζαμαρίες του πρακτορείου ΟΠΑΠ.

Βλέποντας τους συμπαθείς υπέρβαρους κωλόγερους ηλικιωμένους κυρίους, να γελάνε βροντερά μέσα στον καπνό από τα τσιγάρα, υποστηρίζοντας την αθλητική τους ομάδα στην τηλεόραση, μπροστά μου ξεδιπλώνεται μια αληθινή στιγμή κοινωνικής συνοχής και δεσίματος. Ένα belonging. Βλέπω το third place στην πράξη, το σπίτι έξω από το σπίτι. Βλέπω την ομορφιά της κοινωνικής συνοχής, εκεί όπου το σημάδεμα των αριθμών πάνω στο δελτίο δεν είναι χασομέρημα άχρηστων κωλόγερων συνανθρώπων και εθισμός, αλλά μια αντρική ιεροτελεστία. Ένα παιχνίδι που κάνει τους μεγάλους άντρες να νιώθουν ξανά παιδιά.

Και τα σπασμένα πεζοδρόμια στον δρόμο της Πυλαίας που ολοκληρώθηκε πριν από ένα χρόνο, ενώ τα έργα ξεκίνησαν πριν από τέσσερα, και ήδη είναι παντού διαλυμένος σαν να μη φτιάχτηκε ποτέ, είναι απλώς ένα feature που ανεβάζει το quality of living για τους πιο fitness-oriented ανθρώπους της πόλης. Αποτελεί, ας πούμε, ένα καλό τερέν προπόνησης για όταν τρέχω ώστε να προετοιμάζομαι ταυτόχρονα και για διαδρομές βουνού. Και με τα αμάξια που μου κλείνουν τον δρόμο στα πεζοδρόμια, αποκτώ και ικανότητες για δρόμο μετ’ εμποδίων και οξύνω τις αισθήσεις μου.

Τελικά, άδικα γκρινιάζω. Κανονικά θα έπρεπε να χοροπηδάω από χαρά γύρω από τα διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα. Εάν το κοιτάξω λίγο πιο προσεκτικά, φαίνεται πως ζω στον επίγειο παράδεισο!

Φτάνοντας στο σπίτι μου γελούσα, γιατί σκεφτόμουν αυτό το άρθρο που γεννιόταν μέσα μου και είχα αρκετό καιρό να γυρίσω από περπάτημα κουβαλώντας ένα φρέσκο άρθρο στο μυαλό μου.

Φοβόμουν ότι ίσως έβγαινε λίγο μίζερο και γκρινιάρικο, αλλά τουλάχιστον είχα ήδη κερδίσει την χρήσιμη υπενθύμιση πως έπρεπε να βλέπω συχνότερα τα πράγματα με χιούμορ. Γιατί, αν τους παρατηρήσεις με ένα μικρό γελάκι στο στόμα, όλοι αυτοί οι ξεκούρδιστοι άνθρωποι τριγύρω μας, καταλήγουν να έχουν αρκετή πλάκα.

Και στην τελική, όσο δεν έχω σοβαρότερα προβλήματα από αυτό, τότε και πάλι, πρέπει να θυμάμαι να είμαι ευγνώμων.

Και αυτή ήταν η τελευταία χαρμόσυνη σκέψη που έκανα για φέτος.

Μικρό intro: Γειά σας φίλοι. 🙂 Όπως ίσως παρατηρήσετε, έχω αλλάξει το όνομα του newsletter από “The Checklist” σε “Σε Κουτάκια”. Ο λόγος ήταν πως προτιμώ να έχω ένα Ελληνικό όνομα και επίσης είχα ήδη δώσει το ίδιο όνομα στο podcast - οπότε τώρα θα έχουμε καλύτερη ομοιομορφία (και καλύτερο Googleability 😎)

Ακόμη, το newsletter “τρέχει” πια στο Substack. Για όσους από εσάς ενδιαφέρεστε, αποτελεί ίσως την καλύτερη πλατφόρμα για ποιοτικό, γραπτό περιεχόμενο - και δίνει και μερικές έξτρα δυνατότητες για communities κλπ.

Για όλους, όμως, τα “Κουτάκια” παραμένουν ένα κανονικό newsletter που θα έρχεται απευθείας στο email τους. Εάν φυσικά δείτε το οποιοδήποτε θέμα ή πρόβλημα, στείλτε μου ένα μήνυμα για να το διορθώσω.

Ας συνεχίσουμε τώρα στο θέμα του newsletter…

Μέσα στην περίεργη λίστα από ασήμαντες στιγμές που έχουν μείνει χαραγμένες στο μυαλό μου, υπάρχει και μια που συνέβη πριν από πολλά χρόνια...

Σπούδαζα ακόμη στα Γιάννενα και είχα μόλις μπει στο λεωφορείο του ΚΤΕΛ για να γυρίσω στο πατρικό μου. Αφού είχα τακτοποιηθεί στη θέση μου, θυμάμαι να παρατηρώ μια κοπέλα που καθόταν στα αριστερά μου, στην απέναντι μεριά του διαδρόμου.

Η κοπέλα κρατούσε ένα κινητό με μεγάλη οθόνη αφής. Φυσικά, σήμερα αυτό ακούγεται σαν κάτι απόλυτα προφανές, σαν να σας λέω πως η κοπέλα ανέπνεε αέρα, αλλά τότε ήταν ακόμη κάτι σχετικά καινούργιο. Βλέπετε, βρισκόμασταν στη μεταβατική περίοδο όπου πηγαίναμε από τα Sony-Ericsson με κουμπάκια, στα smartphones με τις resistive οθόνες αφής, εκείνες που έπρεπε να πατήσεις με το νύχι σου για να λειτουργήσουν. Έτσι και εκείνη, άγγιζε την οθόνη με το δάχτυλό της, σκρολάροντας σε κάτι αδιάφορο (τι να έβλεπε, άραγε, εκείνον τον παλιό καιρό; Sms; Τα αποθηκευμένα mp3 της;)

Αυτό που με είχε σκαλώσει, όμως, και ο λόγος που το θυμάμαι ακόμη, είναι πως ολόκληρο το κινητό της ήταν καλυμμένο από ένα πλαστικό σακουλάκι. Ένα από εκείνα αυτά που χρησιμοποιούμε για να βάλουμε μπιφτέκια στην κατάψυξη. Η τύπισσα είχε βάλει το κινητό της μέσα σε σελοφάν τροφίμων, δηλαδή, και το χρησιμοποιούσε βλέποντας την οθόνη του μέσα από την όση διαφάνεια είχε το σακουλένιο υλικό.

Θυμάμαι ακόμη να την παρατηρώ με απορία, προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω εκείνο το περίεργο φαινόμενο. Δεν μπορεί, σκεφτόμουν, κάποια λογική εξήγηση θα υπήρχε. Ίσως να μην ήταν δικό της το τηλέφωνο, και το είχε βάλει σε αυτή τη σακούλα για να μην το χαράξει. Ίσως να το είχε μόλις αγοράσει και να είχε αποφασίσει να το προστατεύσει με αυτόν τον πρωτότυπο τρόπο, μέχρι να αγόραζε θήκη. Ή ίσως απλά, να φοβόταν μην το φθείρει.

Αλλά, όπως και να προσπαθούσα να το εξηγήσω, στην πραγματικότητα ήταν ακατανόητο. Για ποιον λόγο να βάλεις το κινητό σου μέσα σε σακουλάκι και να κάνει κρούτσου-κρούτσου καθώς το χρησιμοποιείς; Δηλαδή, κι αν γρατσουνιστεί και λίγο, ε και τι έγινε;

Μέχρι και σήμερα, η εικόνα αυτή ακόμη με στοιχειώνει και απορώ με τον εαυτό μου γιατί δεν της μίλησα για να της ζητήσω μια απλή εξήγηση.

Ας κρατήσουμε αυτή τη μικρή ιστοριούλα στην άκρη του μυαλού μας.

Τα καλά τετράδια

Όλοι μας κατανοούμε την έννοια του “καλού τετραδίου”, σωστά;

Αν όχι, ας το εξηγήσω: Σύμφωνα με την κοινή άποψη, υπάρχουν δύο ειδών τετράδια: τα “πρόχειρα”, εκείνα τα φθηνά, με το μπλε, πλαστικό εξώφυλλο ή τυχαία διαφημιστικά τετράδια, που χρησιμοποιεί κανείς για να κάνει μαθηματικές πράξεις ή για να σημειώσει κάνα τηλέφωνο.

Και από την άλλη, υπάρχουν τα καλά τετράδια: Με όμορφο εξώφυλλο από σαγρέ χαρτί, ή ακόμη καλύτερα σκληρόδετα, με υλικά που μοιάζουν με δέρμα. Και με το εσωτερικό χαρτί τους να είναι ανώτερης ποιότητας, με λεπτές γκρι γραμμές που θυμίζουν ακατέργαστο πεντάγραμμο.

Εντάξει, δεν θα πω ψέμματα: Μου αρέσουν πολύ αυτά τα καλά τετράδια. Από την πρώτη στιγμή που είχα πρόσβαση σε αυτά, όπως και χρήματα, με θυμάμαι να τα αγοράζω. Στην Ελλάδα, συνήθως τα έβρισκα στο Public. Είχε διάφορες μάρκες που δεν ήξερα, αλλά τις αγόραζα. Ήταν όλα “καλά τετράδια” και τα μάζευα σε μια ξεχωριστή στοίβα της βιβλιοθήκης μου.

Μόνο τα Moleskine δεν τολμούσα να αγοράσω. Δεν ξέρω, μου φαίνονταν κάπως πολύ ακριβά εκείνον τον καιρό. Ίσως λίγο περισσότερο “καλά” από ότι μπορούσα να αντέξω για ένα τετράδιο. Τα έπιανα, όμως, και τα κοιτούσα - και σχεδόν φαντασιωνόμουν πως θα ήταν εάν δεν τα τσιγγουνευόμουν. (Αγόραζα, όμως, κάτι “σαν Moleskine” alternatives που γέμιζαν το κενό μέσα μου. Moleskine από τα LIDL, δηλαδή.)

Κι όταν τελικά αποφάσιζα να γράψω σε ένα από εκείνα τα καλά τετράδια, διάλεγα και ένα συγκεκριμένο θέμα για το καθένα: Ένα τετράδιο πχ. θα ήταν αφιερωμένο στις φιλοσοφικές μου σκέψεις. Σε άλλο θα ανέλυα αποκλειστικά τις γκομενικές μου ιστορίες (εκείνον τον παλιό καιρό πλάκα-πλάκα είχα αρκετές για να σηκώσουν ανάλυση). Και σε άλλο, για παράδειγμα, θα έγραφα αποκλειστικά τεχνολογικές ιδέες και πλάνα για τις φανταστικές startup που ήθελα να ιδρύσω όταν θα μεγάλωνα (εδώ γελάμε).

Όταν, όμως, ήθελα απλώς να μουτζουρώσω κάτι ή να κάνω λίγο γρήγορο brainstorming, είτε άρπαζα ένα από τα φθηνά, “πρόχειρα” τετράδια μου, είτε έγραφα σε μια λευκή κόλλα Α4, από αυτές που είχα για τον εκτυπωτή μου.

Βλέπετε, το να γράψω στα καλά μου τετράδια, ήταν μια ειδική συνθήκη: Σε εκίνα έγραφα αργά, με προσοχή, προσπαθώντας να μην δημιουργήσω μουντζούρες. Τους φερόμουν σαν ένα σημαντικό βιβλίο υπό κατασκευή, ένα που έγραφα για να μείνει στους αιώνες, λες και χάραζα πάνω σε γρανίτη. Γι’ αυτό και δεν τα χρησιμοποιούσα απλώς για “ότι μου κατέβαινε”. Έπρεπε σχεδόν να κλείσω ραντεβού για να γράψω σε αυτά. Ήταν τα “καλά” μου τετράδια και άξιζαν τον απόλυτό μου σεβασμό.

Και έτσι, με τον καιρό να περνάει, και με την καθημερινότητά μου συνεχώς να αλλάζει, τα καλά τετράδια κατέληγαν να έχουν μονάχα καμιά δεκαριά καθαρογραμμένες σελίδες και από εκεί και πέρα ήταν άδεια, αφού η “θεματολογία” τους ήταν αρκετά περιοριστική για να καταφέρω να γεμίσω τις 100+ σελίδες τους.

Και έτσι, έμεναν ουσιαστικά να παλιώνουν, αχρησιμοποίητα, μέσα σε κλειστά ντουλάπια.

Το καινούργιο-παλιό BMW

Σε μια ακόμη σχετική ιστορία που μου έχει μείνει χαραγμένη στο μυαλό:

Όταν πατέρας μου ήταν νέος, πριν ακόμη γεννηθώ, είχε αγοράσει ένα καλό, ολοκαίνουγιο BMW, που για την εποχή του, από όσο μου λένε, ήταν ένα εντυπωσιακό αμάξι.

Κι εκείνος το πρόσεχε αρκετά, ειδικά τα πρώτα χρόνια. Το έπλενε, το φρόντιζε, το συντηρούσε για να λειτουργεί καλά.

Εγώ, σαν παιδάκι, μεγάλωσα σε εκείνο το αμάξι. Θυμάμαι τα καθίσματα του να είναι κάπως περίεργα, λίγο διαφορετικά σε design από το υπόλοιπο αμάξι - αλλά, οκ, το έπαιρνα απλώς σαν κάτι δεδομένο και δεν το σκεφτόμουν περισσότερο.

Πολλά χρόνια μετά, όταν ήμουν λύκειο, ο πατέρας μου πούλησε το παλιό BMW σε έναν Αλβανό εργάτη της περιοχής. Προτού το πουλήσει, όμως, έβγαλε από τα καθίσματα τα προστατευτικά καλύμματα που είχε για τόσα χρόνια πάνω τους. Για πρώτη φορά έβλεπα τα υφασμάτινα καθίσματα γυμνά, έτσι ακριβώς όπως τα είχε φτιάξει η εταιρεία.

Μέχρι τότε δεν το είχα καν συνειδητοποιήσει πως είχαμε καλύμματα από πάνω. Νόμιζα πως έτσι ήταν από μόνα τους.

Αυτά, λοιπόν, τα παρθένα, πεντακάθαρα, ανέγγιχτα από το φως του ήλιου, καθίσματα, τα χάρηκε ο νέος, κάγκουρας ιδιοκτήτης τους για 3 ολόκληρες μέρες, αφού την 4η μέρα στούκαρε το αμάξι σε ένα αγροτικό κανάλι και μετέτρεψε το περιποιημένο (αν και παλιό) BMW σε παλιοσίδερα.

Η ιστορία αυτή είναι αληθινή και νομίζω πως έχει πολύ ωραίο, ειρωνικό δίδαγμα: Πως ένας άνθρωπος είχε τα καθίσματα του αυτοκινήτου του καλυμμένα με προστατευτικά για 15 χρόνια, και τελικά πούλησε το αμάξι (για ένα γελοία χαμηλό ποσό) χωρίς να τα έχει χαρεί ποτέ ο ίδιος, απλώς για να του τα διαλύσει ο επόμενος.

Αυτές οι ιστοριούλες, είτε μιλάμε για ένα κινητό, είτε για αυτοκίνητο, είτε για ένα ταπεινό τετράδιο, περιγράφουν ένα μοτίβο συμπεριφοράς που ο καθένας μας μπορεί να αναγνωρίσει. Όλοι μας έχουμε κάτι, είτε χειροπιαστό, είτε κάτι σαν “ιδέα”, το οποίο λυπόμαστε τόσο, που καταλήγουμε είτε να μην το χαιρόμαστε όσο θα έπρεπε, είτε καθόλου.

Παρεμπιπτόντως, για ποιον γαμημένο λόγο μας έβαζαν να ντύνουμε τα βιβλία στο σχολείο; Κι εμένα μου το έκαναν όταν ήμουν στις πρώτες τάξεις το δημοτικού, αλλά με το που μπορούσα να αποφασίσω ο ίδιος, όχι απλώς δεν τα έντυνα, αλλά φρόντιζα να τα γεμίσω με δεκάδες ζωγραφιές και σημειώσεις.

Είμαι σίγουρος πως κάτι τέτοια παιδικά ερεθίσματα καταλήγουν να μας κάνουν υπερπροστατευτικούς τόσο με τα ασήμαντα υλικά, όσο και με τη ζωή μας την ίδια.

Το ότι νοιαζόμαστε τόσο για κάτι όπως ένα αμάξι, είναι σίγουρα επηρεασμένο και από την οικονομική κατάσταση της Ελληνικής κοινωνίας. Ένα αμάξι, για παράδειγμα, είναι τόσο ακριβό για τον μέσο Έλληνα, που ασυνείδητα αποκτάει αυτό το κόμπλεξ υπερπροστατευτισμού μαζί του.

Δεν λειτουργούμε όπως πχ. ο μέσος Γερμανός, που θα κρατήσει ένα αυτοκίνητο μαξιμουμ 7 χρόνια, προτού το πουλήσει σε εμάς, τις Βαλκανικές φτωχάντζες, που θα το νταντεύουμε για άλλη μια 15-ετία (minimum).

Από την άλλη, δεν λέω πως πρέπει ντε και καλά να διαλύουμε τα αυτοκινητά μας ή να τα αλλάζουμε ανά δύο χρόνια και να φτάσουμε στο άλλο άκρο.

Εγώ απλώς ρωτάω: Γιατί να μη μπορούμε να χαιρόμαστε τα υλικά αγαθά μας στο 100% και τους φερόμαστε λες και παίζουμε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του “ποιός έχει τις λιγότερες γρατζουνιές”.

Το ίδιο pattern στα πάντα

Μερικά ακόμη παραδείγματα στα οποία βλέπω την ίδια συμπεριφορά:

• Ο κόσμος που αγοράζει Airpods και αγοράζει θήκη για τη θήκη (!!) των Airpods. Σκέφτηκε ποτέ κανείς πως σε δύο-τρία χρόνια, ούτως ή άλλως, οι μπαταρίες των Airpods θα έχουν ξελιγωθεί, και θα είναι ολόκληρα για πέταμα; Τι κι αν έχει δηλαδή μια γρατσουνιά πάνω του;

• Ο κόσμος που παίρνει Apple Watch και το βάζει μέσα σε θήκη. Ρε παιδιά, είδατε ποτέ άνθρωπο πχ. με Rolex, που κάνει χιλιάδες ευρώ, να το βάζει μέσα σε θήκη; Ρολόι είναι, για να το φοράμε.

• Τα καλά σερβίτσια που έχει κάθε μάνα και γιαγιά κρυμμένα σε κάποιο ντουλάπι και ΠΟΤΕ δεν τα χρησιμοποιούν, λες και περιμένουν τον πρωθυπουργό να μας επισκεφτεί για δείπνο για να τα χαρούνε.

  • Που και ο πρωθυπουργός να ερχόταν, δεν μπορώ να καταλάβω γιατί δεν πρέπει να φερόμαστε στον ίδιο μας τον εαυτό πρωτίστως σαν να αξίζουμε τα καλά σερβίτσια. Θα τα έβγαζα δηλαδή για τον κάθε επαγγελματία κομματόσκυλο που είναι μπλεγμένος σε κάθε απατεωνιά, και όχι για την οικογένειά μου;

• Τα καλά σαλόνια που έχουν κάτι γιαγιάδες σε σπίτια, που δεν αφήνουν κανέναν να κάτσει σε αυτά, λες και είναι φτιαγμένα από τρίχες αγγέλων. Και τελικά, οι γιαγιάδες καταλήγουν να πεθάνουν και τα ανέγγιχτα έπιπλα των “καλών σαλονιών” πετάγονται στα σκουπίδια χωρίς κανένας ποτέ να έχει καθίσει πάνω τους.

• Τα “καλά” μας ρούχα, όπως κοστούμια ή φορέματα, ή καλά πουκάμισα, ή ακόμη και ακριβούτσικα t-shirt, που κρύβονται στις ντουλάπες μας και αποφεύγουμε να τα φορέσουμε γιατί τα θεωρούμε “αρκετά καλά” ή “πολύ ακριβά” και όλο περιμένουμε την κατάλληλη στιγμή. Αλλά εκείνη η στιγμή δεν έρχεται ποτέ και τελικά περνάει η μόδα τους και κάποιος τα πετάει αφόρετα, αντί να τα έχουμε χαρεί και να τα έχουμε λιώσει.

• Ένα μπουκάλι “καλό κρασί”, που το κρατάμε για την κατάλληλη στιγμή που δεν έρχεται ποτέ. Και τελικά το κρασί ξινίζει μέσα στο μπουκάλι...

Το pattern που βγαίνει μέσα από όλα αυτά, είναι το ίδιο: Μια εμμονή με το μακρινό μέλλον, που δεν φτάνει ποτέ, και την αναμονή της ιδανικής στιγμής για να χαρούμε κάτι. Και μια συνεχής άρνηση του παρώντος, και της απόλαυσης των πραγμάτων που έχουμε σήμερα.

Είναι ακριβώς το ίδιο μοτίβο συμπεριφοράς που δημιουργεί τους κομπλεξικούς και θυμωμένους ανθρώπους που βλέπουμε καθημερινά στους δρόμους γύρω μας. Ένας βαθύς, ριζωμένος κομπλεξισμός, το απόλυτο αποκορύφωμα του scarcity mindset. Αυτό που λέμε μιζέρια.

Όταν άρχισα να γράφω στα καλά τετράδια

Φυσικά, δεν σας το παίζω υπεράνω. Εγώ είμαι αυτός που μάζευα τα άγραφα τετράδια στα συρτάρια μου. Εγώ είμαι που αυτός είχα πάρει στο λύκειο ένα πλαστικό iPod Shuffle (που ήταν φτιαγμένα από το ίδιο υλικό με τα Lego και δεν χαλάει ακόμη και να το πατήσεις με αμάξι) και το έβαζα στην τσέπη μου με προσοχή για να μην το γρατσουνίσω (το πλαστικό iPod!).

Κι εγώ έτσι λειτουργούσα, αυτό λέω. Όμως το ένιωθα ότι δεν ήταν καλό και είχα την πραγματική ανάγκη να το ξεπεράσω.

Τελευταίο story time;

Πριν από καμία εφταετία όταν ζούσα στη Γερμανία, βρισκόμουν στο Μόναχο, στο γραφείο ενός πελάτη για τον οποίο έφτιαχνα ένα project. Για να μας καλωσορίσουν, οι άνθρωποι της εκεί εταιρείας μας χάρισαν μια σακούλα με branded δωράκια, ένα εκ των οποίων ήταν ένα μεγάλο τετράδιο Moleskine, με το logo τους σε ανάγλυφη μορφή.

Αυτό κι αν ήταν ένα δώρο του γούστου μου! Τελικά, ένα original Moleskine είχε έρθει στα χέρια μου. Αυτό ήταν ένα “πολύ καλό τετράδιο“ για το οποίο θα έπρεπε να βρω κάτι πολύ έξυπνο για να γράψω μέσα του, κάποιο πολύ ενδιαφέρον θέμα, έτσι για να πιάσει τόπο.

Εκείνη την περίοδο, όμως, και ενώ δούλευα σε εκείνο το project, συμβαίνει το εξής: Ο καθηγητής της σχολής του πανεπιστημίου, που αποτελούσε τον λόγο που δεν είχα τελειώσει με το πτυχίο πριν φύγω για Γερμανία, είχε μόλις βγει στην σύνταξη. Οπότε, παράλληλα με τη δουλειά, αποφασίζω να ασχοληθώ με τα 2-3 μαθήματα που είχαν μείνει, για να τελείωσω και με αυτό.

Έτσι, τα απογεύματα και μερικά Σ/Κ, πήγαινα σε ένα κοντινό καφέ στο Μόναχο και έλυνα ασκήσεις μαθηματικών.

Μια από εκείνες τις μέρες, οι σελίδες Α4 που είχα καπαρώσει από την εταιρεία για να μουτζουρώνω τις ασκήσεις μου, τελείωσαν. Ήμουν, όμως, στο flow, και έπρεπε να συνεχίσω να γράφω. Το μόνο άλλο χαρτί για γράψιμο που είχα στην τσάντα μου, ήταν αυτό του αγνού, πεντακάθαρου Moleskine που μου είχανε δωρίσει.

Έτσι, λόγω ανάγκης, και με μισή καρδιά, άρχισα να γράφω σε αυτό, προσπαθώντας τουλάχιστον να γράφω προσεκτικά, χωρίς να μουτζουρώνω. Πως γίνεται όμως να λύνεις συναρτήσεις αμουντζούρωτα;

Όσο περνούσε η ώρα, όμως, συνήθιζα όλο και περισσότερο την εξαιρετική υφή του Moleskine χαρτιού και άρχισα να γράφω κανονικά, κάνοντας λάθη, σβήνοντας, γεμίζοντας περίεργα σημεία της σελίδας με κομμάτια των ασκήσεων εκτός σειράς.

Και για τις επόμενες δύο εβδομάδες, σε εκείνο το τετράδιο έλυσα τις περισσότερες από τις ασκήσεις της Αριθμητικής Ανάλυσης.

Ακόμη και μετά το τέλος εκείνης της εξεταστικής (για την οποία έπρεπε να κάνω ένα σύντομο ταξίδι στην Ελλάδα) συνέχισα να χρησιμοποιώ το “καλό” Moleskine για να σημειώνω και να καταγράφω οτιδήποτε μου ερχόταν στο μυαλό, χωρίς συγκεκριμένη δομή, χωρίς να είναι τα πάντα καθαρογραμμένα, γεμίζοντας απλώς την κάθε του σελίδα με ότι ζητούσε η ανάγκη της στιγμής.

Αυτό που μου έκανε τελικά εντύπωση ήταν πως αυτό το καλό Moleskine, για να το γεμίσω ολόκληρο, μου πήρε χρόνια. Και όταν τελικά γέμισε, ήταν η πρώτη μου φορά που γέμιζα ένα “καλό τετράδια” και ένιωσα μια βαθιά ικανοποίηση.

Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, με το να το ξεσκίσω και να το γεμίσω από την αρχή μέχρι το τέλος του με κάθε λογής ιδέα, σημείωση και μπούρδα, ήταν που είχα καταφέρει να σεβαστώ πραγματικά αυτό το ωραίο αντικείμενο και να το χαρώ.

Το είχα αξιοποιήσει ακριβώς για τον σκοπό που είχε φτιαχτεί, για να γράφεται, χωρίς να το λυπάμαι περισσότερο από ότι έπρεπε, χωρίς να το αφήνω να παλιώνει μέσα στην αχρηστία. Το είχα κάνει κομμάτι της ζωής μου πραγματικά, μέχρι το τέλος του.

Άρα...

Ας γράψουμε, λοιπόν, στα καλά μας τετράδια. Ας σπάσουμε τη ράχη των καλών βιβλίων που ποτέ δεν διαβάσαμε. Ας φορέσουμε σήμερα τα ακριβά μας ρούχα, που φοβόμαστε να μη λερώσουμε με κρασί. Ας βγάλουμε τα καλύμματα από τα καθίσματα των αυτοκινήτων, κι ας μη φοβηθούμε να κάνουμε και καμία γρατζουνιά στην πίσω όψη του κινητού μας (εξάλλου, σε λίγα χρόνια θα το πετάξουμε για να πάρουμε κάποιο καλύτερο).

Και ας κάνουμε ακριβώς το ίδιο και για όλες τις μη-υλικές, κρυσταλλοποιημένες ιδέες της ζωής μας στις οποίες φερόμαστε σαν ιερά τοτέμ.

Ας δοκιμάσουμε να αλλάξουμε σήμερα την αηδιαστική, βαρετή και κακοπληρωμένη δουλειά μας και να διεκδικήσουμε κάτι καλύτερο - χωρίς να περιμένουμε να “χτίσουμε” το βιογραφικό μας καθαρογραμμένα και προσεκτικά, όπως θα κάναμε με ένα ψευτο-καλό τετράδιο.

Ας τολμήσουμε να μιλήσουμε στον άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα μας, χωρίς να φοβόμαστε να μη λερώσουμε τις καθαρές σελίδες του καθωσπρεπισμού, που ουσιαστικά αποτελεί απλώς τη λογικοποίηση του φόβου του να βγούμε από το comfort zone μας.

Ας κάνουμε το project που φανταζόμασταν τόσα χρόνια, είτε αυτό είναι να δημιουργήσουμε κάτι, είτε να οργανώσουμε ένα event, είτε να ανοίξουμε μια επιχείρηση, χωρίς να φοβόμαστε να μη μουτζουρώσουμε τις σελίδες της ιστορίας της ζωής μας με κάτι που ίσως να μην πετύχει απόλυτα.

Ας χαλαρώσουμε, δηλαδή, και να απολαύσουμε όσα υλικά έχουμε στο παρόν, ξέροντας πως όλα, αργά ή γρήγορα, θα φθαρούν και θα χαλάσουν. Και να απολαύσουμε και τον εαυτό μας και τις δυνάμεις μας, που ότι ηλικία και αν έχουμε, αυτή τη στιγμή, είναι το καλύτερο που θα μπορούσαμε να έχουμε από εδώ και πέρα.

Τα χρόνια περνάνε τόσο γρήγορα, που κανένα υλικό δεν αξίζει αυτόν τον φόβο που μας κάνει να μη χαιρόμαστε το κάθε τι στο 1000%.

Σε κάθε περίπτωση, όπως και με τα καλά τετράδια και κάθε είδους υλικό αντικείμενο, έτσι είναι και η ίδια μας η ζωή:

Είτε την αρπάζουμε και γράφουμε πάνω της από την αρχή ως το τέλος, σε κάποια σημεία οργανωμένα και όμορφα και σε άλλα σημεία με τυχαία σχεδιάκια και μουντζούρες, είτε καταλήγουμε στο τέλος να έχουμε μια ζωή που θα μοιάζει με ένα άλλοτε “καλό” τετράδια, χαλασμένο όμως πια από τον χρόνο και την υγρασία, να βρίσκεται ξεχασμένο μέσα σε ένα σκοτεινό ντουλάπι, με τις περισσότερες σελίδες του λευκές και άγραφες.

Με άλλα λόγια, σπαταλημένες.

Πριν από κανένα χρόνο, ένιωσα για πρώτη φορά πως βαλτώνω. Όχι στα πάντα, αλλά σε κάποια κομμάτια της ζωής που ήταν πάντα πολύ σημαντικά για μένα.

Με το σώμα μου, για παράδειγμα, είχα αρχίσει να βλέπω μια πρωτόγνωρη "σαμπρέλα" από λίπος να δημιουργείται γύρω από τη μέση μου.

΄Η με την κοινωνική ζωή μου, που, για τα δικά μου ιδανικά, είχε ουσιαστικά σβήσει.

Μα περισσότερο από όλα, συνειδητοποίησα πως είχα σταματήσει να έχω μεγάλους στόχους. Για πρώτη φορά στη ζωή μου, ένιωθα σαν να είχα μπει σε εκείνη τη “μυθική” φάση της ζωής που πάντα ακούγαμε, που αφήνεις όλα τα “όνειρά” σου στην άκρη και μετατρέπεσαι σε κάποιον “αδιάφορο ενήλικα”.

Ήταν σαν, κατά κάποιον τρόπο, να έχανα τον εαυτό μου. Όμως, τότε, ποιός ήμουν πια;

Ίσως απλώς ένας στερεοτυπικός 35άρης που είχε ρίξει άγκυρα, γινόταν βαρετός, ασχήμαινε και απλώς ξυπνούσε στο γραφείο του σπιτιού του για να γράψει κώδικα remotely και να πληρωθεί στο τέλος του μήνα.

Και έτσι, με όλα αυτά, με το λαπαδιασμένο σώμα, τη βαρετή καθημερινότητα, και την έλλειψη μεγάλων στόχων, αισθανόμουν πως το οποιοδήποτε peak της ζωής μου είχε ήδη συμβεί, και πως από εδώ και πέρα θα βάδιζα προς τη φθορά.

Ναι, ξέρω πως τα περιγράφω όλα κάπως δραματικά, αλλά είναι ακριβώς όπως τα ένιωθα μέσα μου.

Παρόλα αυτά, ίσως ακριβώς επειδή παίρνω τέτοια θέματα πολύ στα σοβαρά, δεν ανήκω στους τύπους που απλώς αποδέχονται τις ενοχλητικές καταστάσεις, συνεχίζοντας παθητικά τις ζωές τους.

Το αντίθετο: Για αυτό και μόλις “η φωνούλα μέσα μου” άρχισε να βαράει αυτά τα καμπανάκια, προσπάθησα να τα αλλάξω όλα.

Ακόμη και αν η ζωή μου δεν είχε ακόμη σταθεροποιηθεί εντελώς από τις αλλαγές των τελευταίων χρόνων (επιστροφή στην Ελλάδα, περίοδος covid, ρίξιμο “άγκυρας” σε μια νέα πόλη, συχνές αλλαγές δουλειάς σαν σωστός software dev) έπιασα τα προβλήματά μου ένα προς ένα και προσπάθησα να τα λύσω με τους πιο προφανείς τρόπους:

• Για να ανεβάσω κάπως το fun-ness και την κοινωνικότητα στη ζωή μου γράφτηκα σε μια σχολή λάτιν χορών (όπως παλιά που ήμουν φοιτητής)

• Προσπάθησα να δημιουργήσω ωραίες στιγμές, οργανώνοντας μαζώξεις και εξόδους έστω με τον μικρό κύκλο που είχα στη Θεσσαλονίκη.

• Διατροφές ξεκίνησα αρκετές φορές, σχεδόν πάντα με αρκετό ζήλο.

• Το γυμναστήριο γενικά πήγαινε καλά, γιατί είναι κάτι που απολαμβάνω, αλλά…

Πάμε τώρα στα “αλλά”:

• Με το λάτιν νομίζω πως προσπαθούσα να αναπαράξω την επιτυχία που είχε στα 22 μου, αλλά αυτή τη φορά δεν μου έκανε καθόλου κλικ. Και μετά από λίγους μήνες σταμάτησα απογοητευμένος, στο τέλος, χωρίς καμία θετική αλλαγή στην καθημερινή μου κοινωνικότητα.

• Πέραν από μια-δυο εξόδους που κατάφερα να οργανώσω, οι τοπικοί γνωστοί μου αποδεικνύονταν είτε μίζεροι/βαρεμένοι, είτε απλώς εγώ δεν κατάφερνα να ταιριάξω αρκετά μαζί τους.

• Κάποιες από τις διατροφές ξεκινούσαν καλά και έχανα κάμποσο βάρος στην αρχή. Αλλά σύντομα η ζυγαριά σταματούσε να κατεβαίνει, και αργότερα έπαιρνε και πάλι τον δρόμο της ανόδου για την Π' Εθνική.

• Και το γυμναστήριο ήταν για μένα κάτι αμοιβαία αποκλειόμενο με τη διατροφή, αφού η διατροφή απαιτούσε για μένα τόσο πολύ mental power, που εάν την έκανα, δεν μου έμενε καθόλου όρεξη για γυμναστική.

Για το τελευταίο ειδικά, ένιωθα απλώς πως «Ετσι είμαι φτιαγμένος! Εάν κάνω διατροφή, είναι αδύνατον να κάνω και γυμναστική ταυτόχρονα». Έτσι έλεγα στον αδερφό μου, χωρίς καμία αμφιβολία, όταν αυτός με συμβούλευε να τα συνδυάσω.

Μια από τις πολλοστές φορές, όμως, που του απαντούσα με αυτή τη φράση, θυμήθηκα κάτι εξίσου καταφατικό που είχα πει στο παρελθόν. Τότε που μια θεία μου ρωτούσε με αναζωογωνητική ειλικρίνεια "γιατί ήμουν τόσο κακός φοιτητής".

Τότε η απάντησή μου ήταν: «Επειδή μου είναι απλώς αδύνατον να διαβάσω μαθηματικά. Το μυαλό μου απλώς δεν είναι φτιαγμένο για αυτά τα πράγματα και κλείνει διακόπτες!»

Η αλήθεια είναι πως το μυαλό μου μπορεί να διαβάσει μαθηματικά, όπως και το σώμα μου μπορεί να κάνει και διατροφή και γυμναστική ταυτόχρονα. Το πρώτο έχει αποδειχθεί προ πολλού και το δεύτερο αποδεικνύεται πια καθημερινά, από εμένα.

Αυτό που έλεγα παλαιότερα στη θεία μου, δεν ήταν παρά μια δικαιολογία, γιατί απλώς τεμπέλιαζα και απέφευγα τις ευθύνες μου.

Ε, για αυτόν ακριβώς τον λόγο τώρα δεν έχανα βάρος με τον τρόπο που ήθελα. Γιατί η σωστή προσπάθεια, αυτή που θα έφερνε τα καλά αποτελέσματα, τσούζει. Είναι δύσκολη. Και εγώ απλώς δεν ήθελα να κάνω το δύσκολο κομμάτι.

Ήθελα όμως να βγαίνω στις ταβέρνες και να τρώω ότι γουστάρω, ή να πίνω μπύρες κάθε δύο-τρεις μέρες στον Κροκόδειλο στην Τούμπα, και να πηγαίνω ωραία διημεράκια τα Σαββατοκύριακα σε ξενοδοχεία με special πρωινά.

Ήμουν καλός στο να ζω την καλή ζωή, αλλά δεν ήμουν καλός στο να κάνω ότι έπρεπε για να αποκτήσω ξανά το σώμα που είχα, γιατί ήταν δύσκολο και έφτιαχνα δικαιολογίες. Βλέπετε, όταν είσαι τεμπέλης, μπορείς να βρίσκεις μια δικαιολογία για τα πάντα.

Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, με δικαιολογίες, αντιμετώπιζα και τα υπόλοιπα πράγματα που δεν μου άρεσαν.

Όσα έλεγα στον εαυτό μου για τη remote ζωή, ας πούμε: Είναι δυνατόν να γκρινιάζω που κάνω μια εξαιρετική δουλειά από το σπίτι μου, απλώς επειδή δεν περιλαμβάνει και την κοινωνική ζωή που θα είχα αν ήμουν barman;

Στην τελική, μπορώ να εργαστώ από οπουδήποτε γουστάρω σε όλον τον πλανήτη και να κοινωνικοποιηθώ με οποιονδήποτε θέλω. Οπότε, το πραγματικό ερώτημα είναι "γιατί δεν το κάνω";

Αφήστε που αν δεν ήταν remote η δουλειά, θα έβρισκα κάτι άλλο για να γκρινιάξω, ίσως το ακριβώς αντίθετο: όπως πχ. το ότι θα με κούραζε η καθημερινή οδήγηση για τη δουλειά και δεν θα μου έμενε ψυχολογική δύναμη για να κοινωνικοποιηθώ, ή πως δεν θα είχα αρκετό χρόνο για να μαγειρέψω για τη διατροφή μου και τα λοιπά.

Εφόσον, λοιπόν, είχα να κάνω με δικαιολογίες, αποφάσισα να σοβαρευτώ όπως και παλιότερα, και να λύσω το πρόβλημα με τον μόνο σωστό τρόπο: Με λογική, έξυπνη οργάνωση και πράξεις.

Έτσι για να κάνουμε λίγη κουβέντα: Στοιχηματίζω πως κι εσείς έχετε 1-2 σημαντικά πράγματα, κάποιους μεγάλους στόχους ίσως, που είτε φοβόσαστε να αντιμετωπίσετε, είτε για "άγνωστο" λόγο έχετε αφήσει στην άκρη.

Στοιχηματίζω επίσης πως, για τα περισσότερα από αυτά, το μόνο που σας εμποδίζει είναι μια δικαιολογία. Και δεν λέω ότι η δικαιολογία δεν έχει υπαρκτούς λόγους. Δεν λέω πως δεν είναι δύσκολο το να γυμνάζεσαι και ταυτόχρονα να μην τρώς, ή το να βγαίνεις καθημερινά από το comfort zone σου.

Απλώς λέω πως κάθε δικαιολογία μπορεί να ξεπεραστεί με μια καλύτερη προσέγγιση. Είτε με ολική αλλαγή και full-on επίθεση, είτε με το φτιάξιμο μιας έξυπνης ρουτίνας. Και προσωπικά, έχω δει πως το δεύτερο έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να πετύχει.

Γιατί, όμως, είναι απαραίτητη μια “ρουτίνα”; Θα σας εξηγήσω αμέσως…

Υπάρχουν δύο πράγματα στη ζωή: Τα “δεδομένα”, αυτά δηλαδή που δεν μπορούμε (ή που είναι πολύ δύσκολο) να αλλάξουμε, και οι “επιλογές”, τα κομμάτια της ζωής μας, δηλαδή, που μπορούμε να επηρεάσουμε σχετικά εύκολα.

(“Δεδομένα” μπορεί να είναι: Το που ζεις, σε ποια πόλη ή χώρα. Το τι σπούδασες. Το που δουλεύεις. Το πόσο όμορφος ή ψηλός γεννήθηκες. Το αν γεννήθηκες χωρίς ένα χέρι. Το ποιά είναι η οικογένειά σου. Το αν γίνεται πόλεμος στην Ουκρανία. Υπ’ όψιν, ακόμη και πολλά από τα “δεδομένα”, γίνεται να αλλάξουν. Απλώς ας τα θεωρήσουμε πολύ πιο δύσκολες αλλαγές)

Η λογική μου, λοιπόν, λέει, αντί να μην κάνω τίποτα, απλώς επειδή το 60% της ζωής μου αποτελείται από “δεδομένα” που για κάποιο λόγο με χαλάνε, γιατί να μην δοκιμάσω τουλάχιστον να αλλάξω το υπόλοιπο 40% που μπορώ;

Έτσι, μέσα σε αυτό το 40% που μας ανήκει, πρέπει να φτιάξουμε τις δικές μας “μεγάλες σταθερότητες”, αυτές που επιλέγουμε εμείς οι ίδιοι συνειδητά, σαν αντίβαρο απέναντι από τους εξωγενείς ογκόλιθους των “δεδομένων σταθερών” της ζωής μας.

Οι τυχαίες, μικρές επιλογές και πράξεις που κάνουμε μια στο τόσο, δεν έχουν τη δύναμη να επηρεάσουν πραγματικά τη ζωή μας σε βάθος χρόνου. Οι σταθερές, μακροχρόνιες ρουτίνες, όμως, την έχουν.

Για αυτό και είναι τόσο σημαντικές. Οι ρουτίνες είναι οι σταθερές, ήρεμες δυνάμεις που μπορούν να μετακινήσουν (μεταφορικά) βουνά, χρησιμοποιώντας το compounding effect.

Στη δική μου ζωή, για παράδειγμα, έπρεπε να επιλέξω μεταξύ του να βλέπω την remote ζωή και τη δουλειά μου σαν εμπόδιο (δικαιολογία), ή του να αρχίσω να στήνω την καθημερινότητά σου γύρω από αυτή την de-facto πραγματικότητα, επηρεάζοντας το υπόλοιπο 40% που μπορώ.

Για παράδειγμα, το να είσαι software developer πάει πακέτο με αρκετή καθιστική ζωή και με το ξόδεμα αρκετής εγκεφαλικής ενέργεια μέσα στη μέρα. Αυτό είναι κάτι δεδομένο. Εφόσον θες να είσαι developer, δεν αλλάζει.

Για αυτό και μετά από μια μέρα εργασίας, μου ήταν πολύ δύσκολο να βρω το motivation για να πάω γυμναστήριο ή να περπατήσω τα 10.000 απαραίτητα βήματα που έπρεπε. Και έτσι δημιουργούνταν ένας φαύλος κύκλος σαπίλας.

Αποφάσισα, λοιπόν, να φερθώ έξυπνα και να φτιάξω μια ρεαλιστική ρουτίνα γύρω από τα δεδομένα:

Μετά από μερικούς πειραματισμούς, κατέληξα να εκμεταλλεύομαι το μεσημεριανό διάλειμμα που ούτως ή άλλως έκανα στη μία το μεσημέρι, στο οποίο κάνω πια γυμναστική (5k τρέξιμο ή μια προπόνηση στο κοντινό γυμναστήριο) ή απλώς ένα σύντομο περπάτημα, με περίπου 4000 βήματα.

Έτσι εκμεταλλεύομαι ένα κομμάτι της ημέρας στο οποία παλιότερα απλώς έτρωγα και άραζα στο σαλόνι, ενώ τώρα όχι απλώς “χώνω” μέσα του τους υπόλοιπούς μου στόχους, αλλά λόγω της γυμναστικής γεμίζω και μια έξτρα ενέργεια που μου επιτρέπει να είμαι ακόμη πιο φρέσκος το απόγευμα, μετά τη δουλειά.

Που, με τη σειρά του, μου το κάνει πιο εύκολο να θέλω να βγω και για ένα ακόμη περπάτημα το απόγευμα, και να καλύψω τα υπόλοιπα βήματα μου... (Flow state)

Το έξυπνο κομμάτι αυτής της ρουτίνας ήταν πως δεν πήγα κόντρα στον εαυτό μου, πιέζοντας με να κάνω πράγματα που δεν μου ταιριάζουν.

Εάν, για παράδειγμα, προσπαθούσα να κάνω γυμναστική νωρίς το πρωί, πριν από τη δουλειά, δεν θα τα κατάφερνα. Προγραμμάτισα, όμως, τη μέρα μου με βάση τον ίδιο μου τον εαυτό και το πως λειτουργεί η ενέργειά μου, και κατάφερα να φτιάξω ένα ωραίο flow.

Και μόλις αυτό εξελιχθεί σε μια φυσική ρουτίνα, γίνεται μια πραγματική συνήθεια, και αρχίζει να μας είναι δύσκολο πια να ΜΗΝ την ακολουθήσουμε.

Με τη διατροφή, τώρα, που είναι ένα ζήτημα που σίγουρα απασχολεί πολλούς, οι έξυπνες κινήσεις μου ήταν οι εξής:

• Δεν προσπαθώ να κάνω μια διατροφή που ΔΕΝ μου αρέσει, αφού θα ήταν ουσιαστικά ένα καθημερινό σαμποτάζ στον εαυτό μου. Έχω φτιάξει όμως (με τη βοήθεια των AI εργαλείων και αρκετό iteration) μια διατροφή που είναι ακριβώς στις λογικές θερμίδες που χρειάζομαι για τον στόχο μου και που περιλαμβάνει μονάχα πράγματα που μου αρέσει να τρώω. Έτσι, κάθε μέρα είμαι χαρούμενος με το φαγητό μου και μπορώ να συνεχίζω τη διατροφή μου αέναα.

  • Όμως, πάντα, το ψυγείο μου περιέχει ΟΛΑ όσα χρειάζομαι για το κάθε γεύμα της ημέρας και ΤΙΠΟΤΑ κακό/παχυντικό. Εάν δεν συνέβαινε αυτό, είναι πολύ πιθανό απλώς να το έριχνα στο ντελίβερι ή σε οποιαδήποτε κακή αλλά εύκολη λύση.

• Τα πάντα στη διατροφή μου είναι πολύ εύκολα να φτιαχτούν και κυρίως πράγματα που μπορώ να κάνω meal prep. Για παράδειγμα, το πρωτεϊνικό κομμάτι πολλών γευμάτων, είναι ήδη ψημένα μπιφτέκια κοτόπουλο και στήθη, που έχω αποθηκευμένα σε ξεχωριστές μερίδες στην κατάψυξη. Έτσι, με μόνο 2 λεπτά στον φούρνο μικροκυμάτων, είναι έτοιμα για κατανάλωση, σαν να είχαν μόλις ψηθεί.

  • Εάν από την άλλη, απαιτούσα από τον εαυτό μου να μαγειρεύει περίπλοκα φαγητά κάθε μέρα, θα ήταν απλώς αδύνατον και μια τεράστια τριβή/σαμποτάζ για μένα.

• Έχω αρχίσει να λέω ΟΧΙ σε κάθε είδους κοινωνική εκδήλωση ή μάζωξη που έχει το φαΐ στο επίκεντρό της και έχω σταματήσει να βγαίνω τακτικά σε μπυραρίες και λοιπά.

  • Ή εάν χρειαστεί να βρεθώ σε κάτι τέτοιο, φροντίζω να είμαι προετοιμασμένος και να έχω ήδη φάει ή να κουβαλήσω μαζί μου το φαγητό μου.

Αυτό το τελευταίο είναι ίσως η μόνη σημαντική “θυσία” που αναγκάζομαι να κάνω, τουλάχιστον μέχρι να φτάσω τον στόχο μου. Όμως επειδή η διατροφή μου είναι τόσο sustainable και έχει γίνει συνήθεια προ πολλού, πιστέψτε με, σήμερα μου είναι πολύ πιο δύσκολο να θελήσω να φάω, ξέρω ‘γω, πίτσα, παρά τα ωραία πιάτα με πρωτεΐνη που φτιάχνω σπίτι μου.

Και προφανώς, μια χαρά γίνεται και να γυμνάζεσαι και να τρως υποθερμιδικά. Η μεγαλύτερή μου δικαιολογία καταρρίφθηκε και αυτή.

Το μόνο που χρειαζόταν, ήταν να δημιουργήσω τις παραπάνω ρουτίνες ξεχωριστά, και από εκεί και πέρα ίσως να focus-άρω λίγο περισσότερο την προσωπική μου πειθαρχία. Μια-δύο μέρες πιέστηκα να κάνω γυμναστική πεινώντας λίγο παραπάνω από το κανονικό, και από εκεί και πέρα απλώς συνήθισα.

Αλλά δεν ήταν τα θέματά μου μόνο σχετικά με το σώμα και την υγεία.

Τα μεσημέρια που περπατάω, ας πούμε, είναι η κατάλληλη ώρα για να ασχοληθώ με οποιοδήποτε διαδικαστικό θέμα χρειάζεται τηλεφωνήματα: πχ. να μιλήσω με δημόσιες υπηρεσίες, ή με το καθαριστήριο χαλιών για να έρθουν να τα μαζέψουν… ξέρετε, βαρετά tasks που πάντα αναβάλλουμε. Και αντί να το αναβάλλω για μετά τη δουλειά, όπως κάποτε, σήμερα απλώς παίρνω τα τηλέφωνα μου την κατάλληλη ώρα, περπατώντας, και όλα ολοκληρώνονται άκοπα. Κι αν δεν έχω τέτοια tasks, απλώς παίρνω τηλέφωνα την οικογένεια μου. Έξυπνη ρουτινούλα, ε;

Ή για την κοινωνική ζωή και την περιπέτεια: Θα μπορούσα να αποδεχτώ πως όλοι είναι ξενέρωτοι και εγώ δεν είμαι πια ανέμελος φοιτητής και να μην κάνω τίποτε ποτέ ξανά (δικαιολογία).

Ή, από την άλλη, μπορώ να αποδεχτώ πως έτσι έχουν τα πράγματα με τον περίγυρό μου (δεδομένο), αλλά να αρχίσω να ταξιδεύω πολύ συχνότερα σε άλλες πόλεις (πράγμα για το οποίο το remote βολεύει υπερβολικά) ώστε να βλέπω τους φίλους που έχω εκεί ή ακόμη και να κάνω solo ταξιδια στα μέρη που θέλω να βρίσκομαι όποτε το γουστάρω, χωρίς να περιμένω τον οποιονδήποτε ξενέρωτο να σε ακολουθήσει, ζώντας έτσι αυτή την περιπέτεια που λέω πως μου λείπει και γνωρίζοντας νέους ανθρώπους.

Ή τα βράδια, αντί να καίγομαι στην τηλεόραση βλέποντας Γη της Ελιάς (αλήθεια, γιατί ο Στάθης Καπερνάρος φοράει το ίδιο παντελόνι εδώ και τρεις σεζόν;) και να μην κάνω καθόλου “δουλειά” για τους στόχους που έχω πέραν του επαγγέλματός μου, αφού είμαι μόνιμα κουρασμένος (δικαιολογία), μπορώ να χρησιμοποιήσω ήρεμα τον "ελεύθερο" χρόνο μου, ή κομμάτια των Σαββατοκύριακών μου, είτε γράφοντας τα κείμενα που ήθελα να γράψω (καλή ώρα), είτε δουλεύοντας το βιβλίο μου, είτε κάνοντας μικρά prototypes για το φανταστικό προϊόν που θέλω να μετατρέψω σε ολόκληρη εταιρεία. Ακόμη και αν η Γη τηε Ελιάς παίζει στο background. (καλές ρουτινούλες, ε;)

Όπως και δεν χρειάζεται να κολλάω στην τελειομανία και να περιμένω να μου δοθούν ολόκληροι μήνες ελεύθεροι για να γράψω άρθρα (αποδοχή των δεδομένων). Ας τα γράψω σποραδικά, λίγο-λίγο και ας αργήσω να postάρω. Ακόμη και αυτό, είναι καλύτερο από το τίποτα.
 

"Be like water"

Έχω αμέτρητα τέτοια παραδείγματα, τόσο προσωπικά, όσο και σαν απαντήσεις στις άπειρες γνωστές δικαιολογίες που ακούω καθημερινά. Και ναι, οι δικαιολογίες είναι πραγματικά άπειρες - όμως άπειρες είναι και οι πιθανές λύσεις.

Η απάντηση βρίσκεται στο να βρίσκεις λύσεις γύρω από τα προβλήματα. Να βρίσκεις τις ευκαιρίες μέσα στα δεδομένα, συνδυάζοντας τα σταθερά κομμάτια της καθημερινότητας με έξυπνες επιλογές ώστε όλα να συμβαίνουν σχεδόν άκοπα, με ένα όμορφο flow, σαν μια καλοστημένη σειρά από τουβλάκια ντόμινο, που το ένα ρίχνει το άλλο.

ΑΛΛΑ: Δεν αρκεί απλώς το να φανταστείς την πιθανή λύση, ή το να διαβάζεις motivational κείμενα σαν κι αυτό. Εντάξει, το να κάνεις visualize τον εαυτό σου όπως θα ήθελες να είναι, και να ορίσεις τι ακριβώς θέλεις να αλλάξει, είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα.

Αλλά ακόμη κι αν σχεδιάσεις στα χαρτιά την τέλεια optimized ρουτίνα, εάν στο τέλος δεν κάνεις και την δύσκολη δουλειά της πράξης, τότε τίποτε από όλα αυτά δεν θα μετράει.

Το μόνο απόλυτο δεδομένο, είναι πως στο τέλος πρέπει να γυρίσεις τα μανίκια σου και να κάνεις όλα αυτά που τόσο έντονα προσπαθείς να πείσεις τον εαυτό σου ότι δεν μπορούν να γίνουν.

Που θέλω να καταλήξω, λοιπόν…

Ότι για τους περισσότερους από εμάς, από μια ηλικία και μετά όπου η ζωή μας μπαίνει σε μια συγκεκριμένη σειρά, αρχίζει να εδραιώνεται στο μυαλό μας μια συγκεκριμένη αντίληψη για το "πως είναι ο κόσμος" και το "πως είναι η ζωή (μας)".

Πολλές φορές, όμως, η ζωή που καταλήγουμε να ζούμε, δεν μας αρέσει. Και νομίζουμε πως δεν μπορεί να αλλάξει γιατί η αντίληψη του πως είναι η ζωή μας, γίνεται ένα παγιωμένο κομμάτι του εαυτού μας. 

Αυτό το δυναμώνουν οι δικαιολογίες που έχουμε απέναντι στα πάντα. Ένας τσιμεντένιος τοίχος-φυλακή που χτίζεται γύρω από το υποσυνείδητό μας.

Αλλά εγώ σας λέω πως οι δικαιολογίες είναι ψεύτικες και πως ο καλύτερος τρόπος για να τις ξεπεράσουμε είναι να αποδεχτούμε τα κομμάτια της ζωής μας που δεν μπορούμε να αλλάξουμε (εύκολα) και να φτιάξουμε έξυπνες ρουτίνες γύρω από αυτά, που θα μας οδηγήσουν σε μια πιο ενδιαφέρουσα ζωή.

Ρουτίνες που δεν θα είναι wishful thinking και δεν θα περιλαμβάνουν τριβές και ακούσια σαμποτάζ, αλλά που θα είναι ρεαλιστικές και φτιαγμένες γύρω από τους πραγματικούς μας χαρακτήρες, τις ικανότητες και τις αδυναμίες μας.

Ρουτίνες που θα είναι μακροπρόθεσμα sustainable και που θα οδηγούν με το compounding effect τους σε έναν συγκεκριμένο στόχο που είναι πραγματικά σημαντικός για εμάς.

Ακούγεται απλό, ε;

Ναι, είναι απλό - και δουλεύει. Μόλις το απέδειξα στον εαυτό μου ξανά. Και αντί να νιώθω πια ότι “οδεύω στην παρακμή”, όπως πριν από μερικούς μήνες, νιώθω και πάλι πως βρίσκομαι σε μια φάση εξέλιξης, με ένα νέο set από στόχους, πιο φρέσκους, που ταιριάζουν πολύ καλύτερα με τα δεδομένα της νέας κατάστασης.

Και νομίζω πως, στο τέλος, όταν συνειδητοποιήσουμε το πόσο πολύ έλεγχο έχουμε τελικά στη ζωή μας, το πόσο πολύ “στο χέρι μας” είναι όλα, η ικανοποίηση που μπορεί να μας δώσει το δάμασμα αυτής της δύναμης, δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα… (Δεδομένο!)

Για άνθρωπος που ως επάγγελμα κάθεται οχτώ ώρες τη μέρα μπροστά από μια οθόνη, το ότι σιχαίνομαι τις οθόνες θα σας φανεί είτε εντελώς λογικό, είτε εντελώς παράλογο.

Φυσικά, δεν μου φταίνε οι οθόνες οι ίδιες (το hardware), αλλά η κατάσταση που έχουμε φτάσει, όπου δεν υπάρχει ούτε δευτερόλεπτο στη μέρα μας που, εκτός κι αν είναι αδύνατον, δεν κοιτάζουμε μια οθόνη.

Είναι πρώτο πράγμα που κοιτάζουμε όταν ανοίγουμε τα μάτια μας. Τρώμε μεσημεριανό βλέποντας βιντεάκια στο YouTube στα 10 εκατοστά από τη μούρη μας. Αράζουμε με τη σχέση μας και αντί να συζητάμε σκρολάρουμε στα AI-generated feeds. Και πριν κοιμηθούμε, τα μάτια μας κλείνουν από την κούραση, κοιτάζοντας το φωτεινό ορθογώνιο μέσα στο σκοτάδι. Κι ας μην πιάσω τις πολλές φορές που διακόπτουμε ακόμη και τον ύπνο μας για να δούμε κάποιο άσχετο notification...

Αυτή η κατάσταση μου προκαλεί αηδία. Με κάνει να αισθάνομαι πνιγμένος. Έχουμε παγιδευτεί σε έναν τρομακτικό εθισμό, και συνέβη τόσο αργά και ύπουλα που μας φαίνεται πια φυσιολογικό.

Παρόλα αυτά, σήμερα δεν θα μιλήσω για τα ίδια κλισέ περί της χρήσης των κινητών. Εξάλλου, έχω ήδη γράψει για το θέμα.

Σήμερα θέλω να μιλήσω για πράξεις, και όχι για θεωρίες. Θα μοιραστώ μαζί σας το πως επέλεξα να αντιδράσω απέναντι στα facts που όλοι ήδη ξέρουμε: Μια λίστα με τους τρόπους που προσπάθησα να αντιμετωπίσω τον εθισμό από τις οθόνες, το ποιοί από αυτούς λειτούργησαν, το ποιοι απέτυχαν παταγωδώς - και το γιατί.

Οι τρόποι ήταν οι εξής:

1. Έκλεισα οποιοδήποτε notification δεν ήταν απολύτως απαραίτητο (Αποτέλεσμα: Επιτυχία)

Όταν ο Tim Cook παρουσίαζε το πρώτο Apple Watch, δεν είχε αποφασίσει ακόμη σε ποιό κοινό θα το έκανε target. Θα ήταν απλώς ένα ακόμη ρολόι για βλέπουμε την ώρα; Θα λειτουργούσε σαν ένα fashion accessory; Θα το παίρναμε για να μετράμε τους παλμούς μας;

Ε, ένας σκοπός που του απέδωσε το τμήμα marketing της Apple, ήταν πως θα μας βοηθούσε να απομακρυνθούμε από τις οθόνες των κινητών μας.

Δεν ξέρω για εσάς, αλλά το να βάλω ακόμη μια οθόνη στον καρπό μου ώστε να κοιτάζω λιγότερο την οθόνη του κινητού μου, μου φαίνονταν πάντα χαζό.

Σε αυτό που είχαν δίκιο, όμως, ήταν πως τα notifications ήταν πρόβλημα.

Βλέπετε, το να κοιτάζεις το κινητό σου όποτε εσύ το χρειαστείς, είναι ένα πράγμα, αλλά το να έχεις μια συσκευή στην τσέπη που κάθε λίγο σε τσιγκλάει σαν γκρινιάρικο μωρό, είναι απλώς διαβολικό.

Γίνεται ένα μόνιμο distraction που δεν θα σου επιτρέψει ποτέ να διατηρήσεις συνεχές focus σε καμία δραστηριότητά σου.

Αφήστε που, εμπειρικά, ξέρουμε πως όποιος σηκώσει το κινητό του για να δει ένα απλό notification (πχ. ότι σκόραρε η αγαπημένη του ομάδα), πριν το βάλει ξανά στην τσέπη, θα σκρολάρει και μια γρήγορη γύρα στο Instagram, αφαιρόντας ακόμη 15-20 λεπτά από τον πολύτιμο χρόνο της ζωής του.

Φανταστείτε αυτό, λοιπόν, επί 50 φορές τη μέρα.

Τώρα, όσον αφορά εμένα, για κάποιον λόγο πάντοτε σιχαινόμουν τα notifications.

Τα μόνα που είχα πάντα ανοιχτά, εδώ και πολλά χρόνια, είναι των email μου, των messaging apps και των τηλεφωνικών κλήσεων. Όσων δηλαδή έχουν να κάνουν με την επικοινωνία.

Οτιδήποτε σε social media, όμως, για μένα δεν είχε ΠΟΤΕ θέση στην μπάρα των ειδοποιήσεων, και φυσικά ποτέ δεν ενεργοποιούσα notifications από άσχετες εφαρμογές όπως games, καταστήματα κλπ.

Όσα like και αν μου έκαναν στο Instagram (όταν ακόμη είχα), θα τα έβλεπα όταν επέλεγα εγώ να ανοίξω την εφαρμογή, και όχι όποτε την κάπνιζε στον καθένα να μου πατήσει καρδούλα.

Λειτούργησε αυτή η προσέγγιση; Σίγουρα ναι. Το κινητό μου ποτέ δεν υπήρξε αυτό το ενοχλητικό μπάχαλο που έχω δει σε άλλους.

Και σίγουρα αποτελεί ένα απαραίτητο βήμα στο να μειώνω την εξάρτηση μου από τις οθόνες.

2. Διέγραψα οποιοδήποτε εθιστικό (και μη χρήσιμο) app (Αποτέλεσμα: Μισοπετυχημένο)

Μπορούμε να κάνουμε μεγάλη συζήτηση για το αν η απόλυτη αποχή από τα social media έχει νόημα, αλλά αν θες να μην καις τη ζωή σου μπροστά σε οθόνες, θα πρέπει τουλάχιστον να μην έχεις τα εθιστικά apps εγκατεστημένα στο κινητό σου.

Βλέπετε, δεν νομίζω πως το πραγματικό πρόβλημα είναι τα social media καθ’ εαυτά. Το ίδιο πράγμα, ουσιαστικά, είχαμε και τον παλιό καλό καιρό™️ με το MySpace, όπως και με εφαρμογές για chat (βλέπε MSN Messenger) και πωρωτικά online παιχνιδάκια.

Αλλά εκείνα δεν μας έκαιγαν τη ζωή όπως τα σημερινά. Και ο λόγος ήταν πως δεν τα κουβαλούσαμε συνεχώς μαζί μας. Υπήρχαν μονάχα στον υπολογιστή μας, και ο υπολογιστής μας στο σπίτι μας.

Για αυτό και πιστεύω πως το κινητό είναι το πρόβλημα, ή αλλιώς η συνεχής διαθεσιμότητά του.

Γιατί όταν έχεις κάτι σαν το TikTok στην τσέπη σου, επιλέγεις να παίζεις συνεχώς με τη φλόγα της πιθανότητας να πέσεις σε αυτό με τα μούτρα.

Το βλέπω ακριβώς όπως το αλκοόλ: Είναι εντάξει να πίνω μια-δύο φορές τον μήνα, όταν βγαίνω έξω σε μπαράκι, αλλά το να άνοιγα καθημερινά μπουκάλια στο σπίτι θα με έκανε αλκοολικό.

Εκ του αποτελέσματος, πάντως, αυτό το βήμα το θεωρώ μισό-επιτυχία, γιατί ακόμη και χωρίς τις εθιστικές εφαρμογές εγκατεστημένες, έχει τύχει να συνεχίσω να καίγομαι σε πλατφόρμες όπως το YouTube, απλώς μπαίνοντας μέσω του browser του κινητού.

Και κρατώντας αυτό, πάμε στο επόμενο point…

3. Προσπάθησα να κάνω λιγότερο εθιστικές τις χρήσιμες πλατφόρμες (Αποτέλεσμα: Πετυχημένο)

Ακολουθώντας το προηγούμενο βήμα, για αρκετό καιρό δεν είχα το app του YouTube εγκατεστημένο στο κινητό. Η λογική μου ήταν να το κάνω πιο “δύσκολο” να καώ σε αυτό, αφού θα έπρεπε να μπαίνω από τον browser του κινητού, που είναι αρκετά πιο clunky.

Και αυτό στην αρχή λειτούργησε καλά, αλλά με τον καιρό απλώς συνήθισα το web interface, και εκεί που έψαχνα ένα βίντεο για το πως να φτιάξω ένα καζανάκι, κατέληγα και πάλι να ανοίγω 10 tabs με όλα τα recommended videos του αλγορίθμου.

Επειδή, όμως, κάθε φορά που συνέβαινε αυτό ένιωθα και χειρότερα, αποφάσισα να το φέρω ακόμη περισσότερο στα μέτρα μου.

Πήγα, λοιπόν, στις ρυθμίσεις Google και απενεργοποίησα την καταγραφή του ιστορικού των βίντεο. Χωρίς αυτό, απ’ ότι φαίνεται, το YouTube δεν σου προτείνει πια βίντεο και η αρχική σελίδα, από μια ακατανίκητη παγίδα της προσοχής μας, μετατρέπεται σε μια βαρετή μαυρίλα.

Όμως λειτούργησε! Ειλικρινά, για πρώτη φορά στη ζωή μου καταφέρνω να αναζητάω κάτι στο YouTube και να βλέπω μόνο αυτό.

Αυτό εννοώ με το να φέρουμε τις πλατφόρμες στα μέτρα μας...

4. Χρησιμοποίησα τα εργαλεία που προσφέρει το κινητό για να περιορίζεις τον χρόνο σου μαζί του (Αποτέλεσμα: Ουσιαστικά αποτυχημένο…)

Πιστεύετε ότι οι ίδιες οι εταιρείες που φτιάχνουν τα κινητά και τις online πλατφόρμες δεν γνωρίζουν πως είναι πράγματα εθιστικά;

Το αντίθετο: Όχι απλά το γνωρίζουν πως συμβαίνει, αλλά πληρώνουν πάρα πολλά χρήματα σε πολύ ικανούς ανθρώπους για να τα φτιάξουν ακριβώς έτσι.

Για να καλύψουν, όμως, “ηθικά” τον κώλο τους, εδώ και καμία πενταετία έχουν κάνει μια υπέρ-χλιαρή προσπάθεια για να μας βοηθήσουν να μην κολλάμε.

Τόσο το Android όσο και το iOS, έχουν ενσωματωμένες μετρήσεις του χρόνου που περνάμε με κάθε εφαρμογή, και μπορούμε να βάλουμε όρια στη χρήση, από τα οποία και μετά το κινητό θα αρχίσει να μας βγάζει ειδοποιήσεις για να σταματήσουμε.

Θα μου πείτε (και δίκιο θα έχετε) γιατί να θεωρώ τις εταιρείες υπεύθυνες, όταν πχ. και οι καπνοβιομηχανίες συνεχίζουν να παράγουν τσιγάρα και όποιος θέλει να καπνίζει;

Εύλογο ερώτημα. Και για τους ενήλικες ίσως να είναι σωστό. Αλλά ας μην ξεχνάμε ότι ο εθισμός στα κινητά, όπως και στα τσιγάρα, ξεκινάει από πολύ νωρίς, και αυτό είναι ένα πρόβλημα που συνειδητά οι μεγάλες εταιρείες αποφεύγουν να λύσουν.

Τέλος πάντων, αυτά τα εργαλειάκια που σε ειδοποιούν για την υπερβολική χρήση τα δοκίμασα κι εγώ.

Δούλεψαν; Ας πούμε πολύ σπάνια, αφού το pop-up που πετάγεται σε κάνει τουλάχιστον να συνειδητοποιήσεις πως ίσως έχεις αρχίσει να καίγεσαι.

Τις περισσότερες φορές, όμως, το pop-up πετάγεται ακριβώς πάνω στη διάρκεια του καψίματος, που είναι ακριβώς σαν να λες σε έναν λαίμαργο να ξεκινήσει δίαιτα στη μέση της μπουκιάς του.

Από τη δική μου εμπειρία με το φαί, ο σιγουρότερος τρόπος για να αποφύγεις να φας λάθος, είναι το να μην έχεις τα λάθος πράγματα διαθέσιμα από την πρώτη στιγμή.

Οπότε, για μένα, τα εργαλειάκια αυτά, τις περισσότερες φορές απλώς δεν καταφέρνουν να λύσουν την ουσία του προβλήματος.

5. Προσπάθησα να μην χρησιμοποιώ το λάθος είδος συσκευών (Αποτέλεσμα: Πετυχημένο)

Είμαι πεπεισμένος πως υπάρχουν κατηγορίες στις συσκευές με οθόνες, από “θετικές” μέχρι “διαβολικές”.

Χειρότερο από όλα τα είδη, για μένα, είναι τα tablet, σαν το iPad, για τον απλό λόγο ότι έχουν ακόμη μεγαλύτερη οθόνη που σε κάνει να αράζεις στον καναπέ και να καις τις ώρες της μέρας scrollάροντας στα feeds.

Το κινητό έρχεται ακριβώς μετά, απλώς γιατί η μικρή οθόνη μπορεί κάποια στιγμή να σε κουράσει. Το μεγάλο κακό του κινητού, όμως, είναι το ότι δεν σου επιτρέπει να “φτιάξεις” τίποτα, πέραν από μαλακισμένο “περιεχόμενο” στα social media.

Στο άλλο άκρο, έρχεται ένα καλό laptop, που το θεωρώ μια “καλή” συσκευή. Και με ένα laptop, φυσικά, μπορείς να καείς, αλλά και μόνο το ότι σου επιτρέπει να δημιουργήσεις, εάν έχεις έστω και λίγο από τον σπόρο της δημιουργίας μέσα σου, τότε ίσως και να το κάνεις.

Να, καλή ώρα, το κείμενο αυτό σας το γράφω από ένα ωραίο laptop που μου παρέχει τη λιγότερη δυνατή τριβή για τη δημιουργία.

Προσωπικά, έχω και ένα εντελώς μοντέρνο iPad, με ένα ειδικό case με πληκτρολόγιο και trackpad που το κάνει σχεδόν σαν laptop, αλλά όσο και να το προσπάθησα, η συσκευή εκείνη με οδηγούσε πάντα στον δρόμο της ελάχιστής της τριβής, που ήταν η “κατανάλωση” περιεχομένου.

Σαν συμπέρασμα: Έχω δει πως όταν, αντί για το κινητό μου ή το iPad, απλώς πιάνω το laptop μου, στο τέλος αισθάνομαι πολύ καλύτερα σχετικά με το που σπατάλησα τον χρόνο μου.

6. Έκανα την οθόνη του iPhone (ακόμη και) ασπρόμαυρη (Αποτέλεσμα: Νομίζω πως δουλεύει…)

Υπάρχει μια θεωρία που λέει πως οι οθόνες μας εθίζουν γιατί τα πάντα φαίνονται “ωραιότερα” από μέσα τους.

Σκεφτείτε το: Η πραγματικότητα σπάνια είναι τόσο πολύχρωμη όσο μια οθόνη γεμάτη με εικονίδια εφαρμογών, ούτε και φαίνεται τόσο φωτεινή όσο μια HDR φωτογραφία σε μια καλή οθόνη.

Η δική μου προσπάθεια να κάνω την οθόνη πιο βαρετή, είχε ως πρώτο βήμα απλούστατα να βάλω ένα μαύρο background, και να μην έχω τίποτα στις αρχικές μου οθόνες πέραν από τις απαραίτητες, χρηστικές εφαρμογές.

Αλλά, κάποιες φορές, το πηγαίνω και ένα βήμα παραπέρα, ενεργοποιώντας μια ρύθμιση του iOS (από το accessibility) που ουσιαστικά κάνει τα πάντα ασπρόμαυρα.

Είτε το πιστεύετε, είτε όχι, μια ασπρόμαυρη οθόνη σε κάνει να μη θέλεις να περάσεις πολλή ώρα κοιτάζοντας τη.

Το πρόβλημα, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ήταν περισσότερο η δική μου έλλειψη πειθαρχίας στο να κρατάω το κινητό αρκετές ώρες σε αυτό το mode.

7. Άφησα το κινητό (πολύ) μακριά μου

Εάν πάμε όλο τον συλλογισμό του θέματος στο extreme, αφαιρώντας την ύπαρξη του κινητού, εξαφανίζεται και το ίδιο το πρόβλημα, σωστά;

Φυσικά, δεν μπορώ να προτείνω να απαρνηθούμε γενικά το κινητό. Αλλά το να μην έχεις το κινητό κοντά σου όταν πας στο υπνοδωμάτιο, για παράδειγμα, θα σε αποτρέψει από το doom-scrolling πριν τον ύπνο, αλλά και από το πρωινό.

Όπως και το να κρατάς το τηλέφωνο εκτός του πεδίου της όρασης σου τις περισσότερες ώρες της ημέρας, θα σου δώσει την ευκαιρία να “βαρεθείς” λίγο, και να ασχοληθείς είτε με τον άνθρωπο που βρίσκεται δίπλα σου, είτε με τις σκέψεις σου τις ίδιες.

Λίγο πιο δύσκολο γίνεται όταν βγαίνεις έξω από το σπίτι, αφού σήμερα χωρίς το κινητό είσαι σχεδόν outcast. Ούτε να πληρώσεις μπορείς σε πολλά μέρη, ούτε να δείξεις την (ψηφιακή) ταυτότητα σου, ούτε ακόμη και να ενεργοποιήσεις τον (συνδεδεμένο) συναγερμό του σπιτιού σου. (Εντάξει, όλα αυτά γίνονται κάπως και χωρίς κινητό, αλλά με πολύ περισσότερο κόπο).

Και φυσικά δεν συζητάμε καν για το ότι αποκόπτεσαι εντελώς από την εύκολη επικοινωνία με τους ανθρώπους σου.

Όμως, αλήθεια, πότε ήταν η τελευταία φορά που βγήκατε από το σπίτι σας χωρίς το κινητό; Προσωπικά, το κάνω σπάνια, καμιά φορά που πηγαίνω για περπάτημα και το αίσθημα είναι μια περίεργη μίξη ανασφάλειας με απελευθέρωση.

Αλλά καταλήγω στο ότι, μια στο τόσο, μια καλή νηστεία από τις οθόνες και τις συσκευές, ακόμη κι αν φαίνεται λίγο βίαιη, μόνο καλό μπορεί να κάνει.

Μέσα από όλα αυτά τα πειράματα που έκανα προσπαθώντας να βρω μια καλύτερη ισορροπία με τις οθόνες, νομίζω πως καταλήγω σε ένα συμπέρασμα: Πως, ακόμη κι αν οι ίδιες οι συσκευές είναι εθιστικές, δεν φταίνε αυτές που κολλάμε μαζί τους.

Απλώς αποτελούν την απλούστερη, εναλλακτική διαδρομή, που θα ακολουθήσει η ενέργεια μας, όταν δεν την στρέψουμε εκεί που πρέπει. Στην τελική, ο άνθρωπος, πάντοτε πρέπει να κάνει, είτε αυτό είναι να δημιουργεί, είτε να εργάζεται, είτε να scrollάρει στο TikTok, είτε να κοιτάζει το ταβάνι.

Και αυτό το συμπέρασμα έβγαλα για εμένα: Πως εάν τολμήσω να βάλω μπροστά μου τα πράγματα που πραγματικά θέλω να κάνω, και έχω την πειθαρχία να το θυμίζω καθημερινά στον εαυτό μου (στη πράξη), τότε το κινητό και οι οθόνες, εκ των πραγμάτων, έρχονται αυτομάτως σε δεύτερη μοίρα - και έτσι σε υγιή ισορροπία ως δέκτης της προσοχής μας.

Οπότε, και πάλι στο ίδιο ερώτημα καταλήγουμε: Στο τι θα έκανες πραγματικά, αν υπήρχε ένα μαγικό χάπι που θα σου μείωνε στο μηδέν τον φόβο και θα σου έδινε απεριόριστη ενέργεια;

Αν η απάντηση σε αυτό είναι “θα σκρόλαρα στο TikTok” τότε σηκώνω τα χέρια μου ψηλά. Εάν, όμως, η απάντηση είναι κάποια άλλη, τότε προτείνω σε όλους μας το εξής τελευταίο πείραμα:

Ας κάνουμε το ένα, ελάχιστο βήμα προς εκείνο το πράγμα που διαλέξαμε, ακόμη κι αν δεν έχουμε το μαγικό χάπι. Και ας προσπαθήσουμε να έχουμε μια ελάχιστη πειθαρχία για να το επαναλάβουμε με μικρά βηματάκια, ξανά και ξανά, για κάποιον καιρό.

Και μετά από τον καιρό αυτό, ας επιστρέψουμε και να κοιτάξουμε το αποτέλεσμα: Πόσες ώρες λιγότερες περάσαμε τελικά μπροστά από την οθόνη; Τι πήρε τη θέση της;

Και πόσο διαφορετικά νιώσαμε για αυτό;

Από το 2021 που γύρισα πίσω στην Ελλάδα, εκτός από ένα ατυχές δίμηνο στην Αθήνα, μένω μόνιμα στη Θεσσαλονίκη. Οι κύριοι λόγοι που την επέλεξα: Πρώτον, το ότι η οικογένειά μου μένει κοντά, και δεύτερον πως εδώ έχω το δικό μου σπίτι.

Όμως πολύ συχνά αναρωτιέμαι εάν έχω κάνει την καλύτερη επιλογή.

Λίγο context για την δική μου περίπτωση: Για όσους δεν με γνωρίζουν, εργάζομαι fully remotely ως software developer, για εταιρείες του εξωτερικού. Αυτό σημαίνει πως οι συνθήκες της ζωής μου είναι αρκετά διαφορετικές από κάποιον άνθρωπο που πρέπει να πηγαίνει σε ένα γραφείο ή να βρίσκεται στην ίδια πόλη (και χώρα) όπου δουλεύει.

Αλλά πέραν από τα θετικά της περίπτωσής μου, το μακροχρόνιο remote έχει και αρνητικές πλευρές: Σε αναγκάζει να περνάς πολλές μέρες της ζωής σου κλεισμένος σπίτι σου, ή στέλνει την κοινωνική ζωή σου στα τάρταρα.

Και πολλές φορές, αναρωτιέμαι εάν και η ίδια η πόλη που μένω βοηθάει ή κάνει χειρότερα κάποια από τα συμπτώματα του remote.

Οπότε, το ερώτημα για μένα είναι το εξής: Εάν χωρίς κανένα οικονομικό κόστος, μπορούσα να επιλέξω να μένω σε οποιαδήποτε πόλη της Ελλάδας, ποιά θα διάλεγα τελικά;

Η ακόμη πιο γενικά: Ποιά είναι η καλύτερη πόλη της Ελλάδας για να ζει κανείς;

Είναι η Αθήνα η καλύτερη πόλη για να ζείς;

Γυρνώντας από το εξωτερικό, έκανα ένα μικρό πέρασμα από τη “μεγάλη πόλη”. Έχοντας μόλις επιστρέψει από το Βερολίνο, έφαγα στη μάπα κάτι πολύ “βίαιο” σε σχέση με όσα είχα συνηθίσει: Φασαρία, βρωμιά, χαοτικές αποστάσεις (με πολύ μέτριες συγκοινωνίες) και κόστος ζωής που, σε μεγάλο βαθμό, ήταν ίδιο ή ακριβότερο σε σχέση με την πρωτεύουσα της Γερμανίας.

Εντάξει, είχε και κάποιες καλούτσικες περιοχές, όπως οι παραθαλάσσιες στα νότια, και σίγουρα, σε σχέση με οποιοδήποτε άλλο μέρος της Ελλάδας, είναι εκτός συναγωνισμού για διαθέσιμες δραστηριότητες και ποιοτικά μαγαζιά.

Αλλά στο feeling που μου έβγαζε όταν κινούμουν στην πόλη (όσο έζησα εκεί - όχι ως τουρίστας) ήταν πως ο κόπος δεν άξιζε την ανταμοιβή.

Ήταν (για μένα τουλάχιστον) μια δύσκολη, στρεσογόνος πόλη - και σε πολλά κεντρικά σημεία της κάπως “ύποπτη”.

Ένα σίγουρο θετικό της είναι πως σχεδόν όλες οι σοβαρές δουλειές της χώρας (ειδικά στον τομέα μου) βρίσκονται εκεί. Από την άλλη, όμως, αν ήταν να φάω τα σκατά της Αθήνας για να έχω μια καλή δουλειά, μπορούσα κάλλιστα να γυρίσω στο Βερολίνο και να έχω και καλύτερη δουλειά αλλά και καλύτερη καθημερινότητα.

Αλλά να πω και το άλλο; Το ότι μπορείς να βρεις και μια “οκ” δουλειά στην Αθήνα, ίσως σε κάνει και λίγο complacent και σε οδηγεί να συμβιβαστείς με κάτι μέτριο (και δη “Ελληνικό” - όσοι ξέρουν, ξέρουν) - ειδικά όταν (στον τομέα του tech τουλαχιστον) μπορείς να είσαι remote με εξωτερικό και να παίζεις μπάλα στην Α’ Εθνική.

Φυσικά, δεν λέω ότι δεν μπορείς να είσαι remote από Αθήνα. Λέω απλώς ότι αν είσαι remote, δεν καταλαβαίνω γιατί να επιλέξεις να μείνεις Αθήνα; (αν σου αρέσει τόσο, πήγαινε μερικά ταξιδάκια εκεί μερικές φορές τον χρόνο, σαν τουρίστας).

Άρα για μένα, όχι. Η Αθήνα δεν είναι η καλύτερη πόλη για να ζεις. Και έτσι όπως τη βλέπω να εξελίσσεται, όλο και πιο πυκνοκατοικημένη και χαοτική, δεν νομίζω πως θα γίνει και ποτέ.

Είναι η Θεσσαλονίκη η καλύτερη πόλη για να ζεις;

Ξέρω ότι πολλοί Αθηναιόφιλοι μπορεί να έχουν ήδη γίνει triggered, αλλά ζητώ την ηρεμία σας. Έχει και η Θεσσαλονίκη αρνητικά, δεν θα σας αδικήσω.

Τώρα, το ξέρω ότι η Θεσσαλονίκη δεν συγκρίνεται στα ίσα σε μέγεθος και ύφος με την Αθήνα, αλλά, όσον αφορά την Ελλάδα, αυτές είναι οι μόνες “μεγάλες” πόλεις, οπότε αναγκαστικά πρέπει να τις γκρουπάρω.

Η παραλία της Θεσσαλονίκης. Ένα από τα όμορφα σημεία της πόλης.

Το πρόβλημα της Θεσσαλονίκης, για μένα, είναι πως συνδυάζει τα κακά τόσο των μεγάλων, όσο και των μικρών πόλεων.

Των μικρών γιατί, οκ, δεν είναι πραγματικά μεγάλη. Δεν έχει και τόσες πολλές επιλογές. Οι περιοχές που αξίζει να κυκλοφορείς είναι δύο-τρείς και προσωπικά, μέσα στα δύο χρόνια που ζω μόνιμα εδώ, τις έχω σχεδόν τερματίσει.

Καλά καφέ, σαν κι αυτά που ξεφυτρώνουν σαν αγριόχορτα στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη τα έχουμε μετρημένα στα δάχτυλα - και αυτά βρίσκονται μαζεμένα σε συγκεκριμένο κομμάτι του κέντρου.

Και η κίνηση… Δεν ξέρω πόσο θα φτιάξουν τα πράγματα όταν ολοκληρωθεί το μετρό, αλλά την προκειμένη στιγμή, η κατάσταση είναι εφιαλτική. Πραγματικά, μένοντας σε περιοχή έξω από το κέντρο, προτιμώ να μη βγω από το σπίτι παρά να οδηγήσω στον περιφερειακό και στους δρόμους με τα τριπλοπαρκαρισμένα. Νιώθω πως χάνω ένα μήνα από τη ζωή μου κάθε φορά που το κάνω.

Κατά τα άλλα, ειδικά για έναν remote worker που δεν είναι υποχρεωμένος να οδηγάει, η Θεσσαλονίκη δεν είναι κακή.

Ακόμη και αν δεν είναι Αθήνα, συνεχίζει να έχει αρκετά πράγματα να κάνεις. Έχει εξαιρετικό φαγητό και ποτάδικα. Οι αποστάσεις είναι διαχειρίσιμες, έχει κάποια πολύ ωραία σημεία για βόλτα, όπως τη Νέα Παραλία και το καλοκαίρι είσαι δίπλα σε πολλές θάλασσες, όπως και σε βουνά τον χειμώνα.

Το κόστος ζωής, όμως, δεν είναι φθηνό όπως σε μια επαρχιακή πόλη. Και αναγκαστικά πρέπει να χρησιμοποιείς αμάξι αν μένεις στις περισσότερες περιοχές εκτός κέντρου.

Και εντάξει, για το θέμα των δουλειών δεν το συζητάω: Η κατάσταση είναι τραγική. Στον τομέα μου τουλάχιστον, ανοίγει μια στο τόσο κάνα παράρτημα καμιάς πολυεθνικής, που μας θέλουν για “φθηνό εργατικό δυναμικό” και όλη η Θεσσαλονίκη ανταγωνίζεται σαν μανιακή για εκατό θέσεις, με μέτριους μισθούς και ελληνικό mentality.

(Είχαμε φτάσει στο σημείο να μιλάνε όλοι για τη Pfizer, τη φαρμακευτική, λες και ήταν η Google)

Άρα, για να το κλείσω με τη Θεσσαλονίκη: Πιστεύω ότι είναι μια αρκετά καλή επιλογή για να μένεις, αρκεί να έχεις βρει τον τρόπο να κάνεις μια καλή δουλειά. Ακόμη κι έτσι, όμως, δεν αισθάνομαι ότι είναι η καλύτερη επιλογή στην Ελλάδα.

Είναι η (τυχαία επαρχιακή πόλη) η καλύτερη πόλη για να ζεις;

Αφήνοντας τις δύο προφανείς επιλογές (στις οποίες ζει και ο μισός πληθυσμός της χώρας) μας μένουν οι πολλές μικρότερες, επαρχιακές πόλεις, και ίσως κάποια (μεγαλούτσικα) νησιά.

Κοιτάξτε, στην επαρχία μεγάλωσα και καταλαβαίνω πως λειτουργεί. Αλλά επίσης την τελευταία δεκαετία έχω ταξιδέψει σχεδόν σε όλη την Ελλάδα και έχω δει τις περισσότερες επαρχιακές πόλεις από κοντά.

Η επαρχία έχει συνήθως τα εξής προβλήματα:

Δεν υπάρχουν (καλές) δουλειές

Εάν θες να κάνεις τον υπάλληλο, οι δουλειές είναι λίγες και οι μισθοί χαμηλοί. Και προφανώς, το επίπεδο είναι συνήθως κατώτερο από αυτό της Αθήνας, οπότε είναι και δύσκολο να αποκτήσεις cutting-edge skills και να κάνεις σοβαρή καριέρα.

Δεν υπάρχουν (πολλά) πράγματα για να κάνεις

Στις επαρχιακές πόλεις υπάρχουν συνήθως δύο-τρια οκ μαγαζιά του κάθε είδους. Ίσως ένα εντάξει specialty coffee shop. Ίσως ένα-δύο καλά εστιατόρια. Αλλά ως εκεί. Σκέψου εάν αυτό θα σε καλύπτει για τα επόμενα 10-20 χρόνια, ή όχι.

Η νοοτροπία είναι “επαρχιακή”

Καλώς η κακώς, σε αυτές τις ελληνικές πόλεις θα αντιμετωπίσεις πολλές “κολλημένες” αντιλήψεις, φόβο απέναντι στο καινούργιο και κλικαδόρικες συμπεριφορές. Τα πάντα είναι θέμα “politics” και ποιος-ξέρει-ποιόν. Όχι πως το ίδιο δεν συμβαίνει και στην Αθήνα, αλλά στην επαρχία βγάζει μάτι.

Θα βαρεθείς να βλέπεις τους ίδιους και τους ίδιους

Θα βλέπεις πάντα τα ίδια άτομα, στα ίδια μέρη, την ίδια ώρα. Πρέπει να έχεις μεγαλώσει στην επαρχία, ή να ζήσεις μερικά χρόνια σε αυτή, για να καταλάβεις πόσο εφιαλτική είναι αυτή η επαναλαμβανόμενη “μέρα της μαρμότας”.

Από την άλλη, στα καλά της επαρχίας:

Το κόστος ζωής είναι πολύ χαμηλό

Συνήθως μπορείς να ζήσεις τη ζωή σου με τα μισά λεφτά από ότι σε μια μεγάλη πόλη, το οποίο, ειδικά εάν δουλεύεις remote, μπορεί να σου δώσει ένα advantage.

Φυσικά, και το ότι δεν έχεις και τόσες πολλές επιλογές για εστιατόρια και μπαρ το κάνει ακόμη πιο εύκολο να μην ξοδεύεις πολλά.

Είναι πολύ πιο εύκολο να συντηρήσεις παρέες

Οι αποστάσεις είναι τραγικά μικρές και αφότου “δεθείς” με μια παρέα, είναι πολύ εύκολο να περνάς χρόνο με αυτή.

Η ζωή είναι πολύ πιο “χαλαρή”

Ξέχνα τα άγχη της Αθήνας. Ξέχνα την κίνηση της Θεσσαλονίκης. Στην επαρχία ο κόσμος ζει σε άλλους ρυθμούς. Μπορεί να βγάζει τα μισά λεφτά. Μπορεί να έχει τις μισές επιλογές. Αλλά οι περισσότεροι έχουν σπίτια με αυλή και barbecue και κάθε απόγευμα πίνουν φρεντάρα με τα φιλαράκια τους.

Μήπως τα Γιάννενα είναι η καλύτερη πόλη για να ζεις;

Φυσικά, έχει “επαρχία” και “επαρχία”: Άλλο το να μένεις στη Βέροια, άλλο στην Ξάνθη, άλλο στο ξερονήσι. Άλλο ο Βόλος και η Πάτρα και άλλο τα Γιαννιτσά.

Κάθε επαρχιακή πόλη έχει και άλλα χαρακτηριστικά: Έχει μια πόλη καλή οικονομία; Είναι όμορφη; Πόσους κατοίκους έχει; Πόσα καλά coffee shop; Έχει τίποτα να φας, πέραν από πιτόγυρο; Έχει δουλειές;

Μπορεί να με πείτε προκατειλημμένο, αλλά προσωπικά, προσπαθώντας να απαντήσω σε όλα αυτά τα ερωτήματα, καταλήγω στο ότι η καλύτερη επαρχιακή πόλη της Ελλάδας για να ζεις, είναι τα Γιάννενα.

Γιατί; Τα θετικά της πόλης είναι ξεκάθαρα:

Είναι από τις ελάχιστες πόλεις που κινείται ανοδικά στα πάντα

Συνήθως ταξιδεύω σε μικρές Ελληνικές πόλεις και παρατηρώ μια παρακμή (βλέπε Καστοριά). Δρόμοι διαλυμένοι. Γειτονιές παρατημένες. Ολόκληρα πεζοδρόμια γεμάτα με κλειστά μαγαζιά.

Ε, τα Γιάννενα είναι ακριβώς το αντίθετο.

Κάθε φορά που πηγαίνω (και πηγαίνω συχνά), νιώθω πως η πόλη έχει αλλάξει προς το καλύτερο. Αναπλάσεις σε κάθε σημείο της πόλης, νέες υποδομές, ολοκαίνουργια κτίρια στη θέση των παλιών. Καινούργια μαγαζιά κάθε είδους, και τώρα πια και με εξαιρετικές επιλογές για φαγητό. Ζωντάνια; Παραπάνω δεν πάει, αφού κάθε μέρα, τα πάντα είναι συνεχώς γεμάτα από τους αμέτρητους φοιτητές, τους “καλοπληρωμένους” κατοίκους και τους τουρίστες.

Η πόλη βλέπετε έχει μια εξαιρετική οικονομία: Τόσο από τους φοιτητές της, όσο και από τον τουρισμό της, που πάει εξαιρετικά καλά από τότε που άνοιξαν οι μεγάλοι δρόμοι της Εγνατίας.

Τα Ιωάννινα είναι πανέμορφα τα βράδια. Στη φωτογραφία, μια από τις στοές τις πόλης, ανάμεσα σε πετρόστρωτα δρομάκια.

Είναι μια πόλη που έχει τα πάντα και περπατιέται

Στα Γιάννενα δεν χρειάζεσαι αυτοκίνητο, ειδικά αν μένεις στο ευρύτερο κέντρο. Παράλληλα, είναι μια πόλη που δεν της λείπει τίποτα. Βγαίνεις με τα ποδαράκια σου και μέσα σε δέκα λεπτά είσαι παντού. Για μένα, αυτό είναι πραγματική ποιότητα ζωής.

Είναι μια πανέμορφη πόλη

Αν βρίσκουμε ως θετικό την “παραλία” της Θεσσαλονίκης, τότε τι να πούμε για τη λίμνη των Ιωαννίνων; Μια απίθανη διαδρομή μπροστά στις όχθες της, με χίλια διαφορετικά πρόσωπα, ανάλογα την ώρα, τη μέρα και την εποχή.

Και η ίδια η πόλη, που συνδυάζει τους ανακαινισμένους δρόμους με τα παραδοσιακά δρομάκια, είναι μαγευτική. Και τον χειμώνα, έχει μερικά από τα καλύτερα μέρη της Ελλάδας για να επισκεφτείς, όπως και εξαιρετικές κοντινές θάλασσες, που για εμάς τους βορειοελλαδίτες ήταν “κρυμμένα διαμάντια”.

(Όλως περιέργως) έχει καλές θέσεις εργασίας

Πέραν του ότι γενικά η πόλη έχει μια καλή οικονομία και μερικές βιομηχανίες, θα μιλήσω για τον τομέα μου: Τα “μικρά” Γιάννενα είναι μια από τις λίγες Ελληνικές πόλεις που εξελίσσονται σε σοβαρά hub τεχνολογίας.

Λόγω της πολύ καλής παροχής αποφοίτων τεχνολογίας από το πανεπιστήμιο, πολλές ξένες εταιρείες έχουν ανοίξει παραρτήματα στην πόλη και παρέχουν καλές θέσεις εργασίας, με αρκετά συμπαθητικούς μισθούς για Ελληνική επαρχία (σίγουρα παραπάνω από όσα ακούω σε αντίστοιχες θέσεις στη Θεσσαλονίκη).

Και ακόμη κι αν είσαι remote, στην πόλη έχει αρχίσει να δημιουργείται μια ενεργή κοινότητα από remote workers, Έλληνες και ξένους, που επέλεξαν τα Γιάννενα για το μέρος που ήθελαν να μείνουν.

Μετά από όλο αυτό, μπορείτε λογικά να με ρωτήσετε: “Τότε γιατί ρε μάγκα δεν πας να μείνεις μόνιμα στα Γιάννενα;”

Η απάντησή μου είναι, για διάφορους λόγους:

Πρώτον, δεν στέκει από οικονομικής άποψης, αφού στα Γιάννενα θα πρέπει να νοικιάσω σπίτι, ενώ στη Θεσσαλονίκη έχω το δικό μου.

Δεύτερον, προσπαθώ ούτως ή άλλως να πηγαίνω στα Γιάννενα (και να δουλεύω από εκεί) αρκετές εβδομάδες τον χρόνο, οπότε νομίζω πως παίρνω τη δόση μου, χωρίς να χρειάζεται να μετακομίσω μόνιμα.

Μα, πάνω από όλα, νομίζω πως με αποτρέπει το μοναδικό σημαντικό αρνητικό αυτής της πόλης: Η βροχή.

Βλέπετε, στα Γιάννενα, πέραν του ότι βρέχει πολύ συχνά, μπορεί να αρχίσει να βρέχει και να μη σταματήσει για δύο μήνες. Το είχα ζήσει μια φορά αυτό όταν ήμουν φοιτητής και ακόμη το νιώθω ως ψυχολογικό τραύμα.

Προσωπικά, δεν λειτουργώ καλά με τόση μουντάδα (αρκούν δύο τέτοιες μέρες για να πέσω σε mini-κατάθλιψη) οπότε νομίζω πως, ακόμη και αν κάποτε μετακομίσω ξανά σε αυτή την πόλη, θα πρέπει να “σπάω” τη Γιαννενίλα με συχνές επισκέψεις σε άλλες κοντινές πόλεις για να βλέπω λίγο ουρανό.

Άρα, που είναι καλύτερο να μένει κανείς (στην Ελλάδα);

Νομίζω πως εξαρτάται. Η τέλεια πόλη, πιθανότατα, δεν υπάρχει. Το καλύτερο για τον καθένα ορίζεται από τις εκάστοτε συνθήκες της ζωής του και το από που “έρχεται”, αλλά και τη φάση που βρίσκεται.

Γενικότερα, όμως, ένας αλγόριθμος επιλογής, για μένα, θα πήγαινε ως εξής:

• Εάν θέλεις να είσαι στο επίκεντρο των όσων γίνονται στην χώρα ή θέλεις την καλύτερη δυνατή (Ελληνική) δουλειά και δεν σε νοιάζει τόσο η ποιότητα ζωής, τότε η Αθήνα είναι μονόδρομος.

• Εάν είσαι remote worker και δεν θέλεις την τρέλα της Αθήνας, αλλά θέλεις να μένεις σε πόλη, τότε η επιλογή σου πρέπει να είναι η Θεσσαλονίκη.

• Εάν θέλεις επαρχία, για οποιονδήποτε από τους λόγους που ανέφερα πριν, κοίτα να διάλεξεις μια από τις εξαιρετικές περιπτώσεις πόλεων, όπως:

  • Τα Γιάννενα, για όλους τους λόγους που ανέφερα.

  • Την Καλαμάτα, γιατί συνδυάζει το εξαιρετικό καλοκαίρι, με μια ταυτόχρονη εγγύτητα στην Αθήνα.

  • Κάποια πόλη της Κρήτης, αν θες να συνδυάζεις το όνειρου του “νησιού” με κάτι πιο manageable.

• Εάν τίποτε από όλα αυτά δεν είναι η δική σου προτεραιότητα, τότε ίσως το καλύτερο μέρος είναι αυτό στο οποίο βρίσκονται οι περισσότεροι κοντινοί σου άνθρωποι (οικογένεια και φίλοι).

Κι εάν ακόμη νιώθεις πως τίποτε από όλα αυτά δεν αντιστοιχεί στις δικές σου προτεραιότητες, τότε ενδιαφέρομαι να μάθω τι είναι αυτό που θα έκανε μια πόλη την καλύτερη για να ζεις εσύ.

Περιμένω να το ακούσω στα σχόλια στο Facebook Group μας…

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | Anchor.fm

Μια Δευτέρα του Αυγούστου, ξύπνησα με όρεξη για να ξεκινήσω τον δεύτερό μου χρόνο στη εταιρία που εργαζόμουν. Βλέπετε, πέρσι την ίδια μέρα, είχα μόλις ξεκινήσει σε αυτή τη θέση. Όμως, λίγο μετά το πρωινό log-in, στο inbox μου έφτασε μια πρόσκληση της τελευταίας στιγμής, για ένα company-wide meeting που θα γινόταν σε λίγες ώρες.

Στο meeting αυτό (μέσω video call) θα μάθαινα μαζί με τους υπόλοιπούς μου συναδέλφους, ότι το 1/3 της εταιρείας θα απολύονταν, για λόγους αναδιοργάνωσης. Και όπως φάνηκε, μέσα σε αυτούς βρισκόμουν και εγώ.

Τώρα, επειδή ξέρω πως ο τομέας μου (το Software Development) είναι μια ειδική περίπτωση, να σας εξηγήσω πως κάθε έμπειρος developer είναι στην ευχάριστη θέση να βρίσκει εύκολα δουλειά. Και όσοι από εμάς θέλουν να εξελίσσονται, σπάνια κάθονται στην ίδια για πολλά χρόνια. Κάπου δύο με τρία χρονάκια σε κάθε θέση είναι το optimal, ώστε να μαθαίνουμε καινούργια πράγματα και να ανεβάζουμε τους μισθούς μας.

Οπότε, το να αλλάζεις δουλειά, σαν software developer, είναι κάτι συχνό - και συνήθως καλό.

Το 2023, όμως, ήταν μια ειδική περίπτωση. Μια σχετικά “κακή περίοδος” για τον τομέα, αφού μετά την εποχή των μηδενικών επιτοκίων και του αχόρταγου hiring, ήρθε η ώρα των απολύσεων, και πραγματικά κάθε βδομάδα ακούγαμε και για ένα νέο layoff.

Γι’ αυτό, όσο κι αν η εταιρεία μου τα πήγαινε καλά, προσωπικά, ήμουν πάντα έτοιμος για ένα αντίστοιχο συμβάν - απλώς και μόνο γιατί τα layoffs είχαν γίνει “μόδα”.

Βασικά, δεν ήμουν απλώς “έτοιμος”. Το είχα πάει ένα βήμα παραπέρα: «Αν κάποια στιγμή με απολύσουν» έλεγα συχνά στους φίλους μου, «ουσιαστικά θα μου κάνουν χάρη». Και όχι, δεν το έλεγα επειδή δεν μου άρεσε η δουλειά μου. Το αντίθετο. Ήταν όλα τέλεια.

Το έλεγα γιατί, εδώ και πολύ καιρό, αισθανόμουν πως χρειαζόμουν ένα μεγάλο διάλειμμα.

Ένα πραγματικό διάλειμμα από κάθε δουλειά και υποχρεωτικότητα. Ένα εγκεφαλικό reset από τη θολούρα της ρουτίνας ώστε να μπορέσω να κάνω ένα βήμα πίσω και να κοιτάξω τη "μεγάλη εικόνα" της ζωής μου. 

Ένα διάλειμμα από κάθε τι που ήταν αποτέλεσμα της ενήλικης ζωής ενός υπαλλήλου, που με έκανε να νιώθω πως ζούσα τη ζωή μου πάνω σε ράγες.

Έτσι, το layoff αυτό ήρθε την κατάλληλη στιγμή: Από τη μία, ήταν ακόμη καλοκαίρι, και άρα καλή περίοδος για διακοπές. Και από την άλλη, εγώ ήμουν απόλυτα έτοιμος ψυχολογικά για αυτή την αλλαγή.

(Φυσικά, καταλαβαίνω πως το να είμαι τόσο χαλαρός με τα εργασιακά, είναι ένα σπάνιο “προνόμιο”, και πραγματικά το εκτιμώ κάθε ώρα και στιγμή. Αυτό όμως, δεν αλλάζει τα όσα ένιωθα μέσα μου...)

Αφότου, λοιπόν, επεξεργάστηκα τα νέα, το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν το πόσο θα ήθελα να “κάτσω”:

• Θεωρούσα πως χρειαζόμουν το λιγότερο τρεις μήνες, αφού και μόνο για να γίνει το “κλικ” της αλλαγής στον εγκέφαλο, θέλει από μόνο του μερικές εβδομάδες.

• Θα ήθελα, όμως, από τη νέα χρονιά να έχω αρχίσει να ψάχνω για την επόμενη θέση.

Άρα, ο αρχικός μου στόχος, ήταν να κάτσω περίπου για ένα εξάμηνο.

Παρόλα αυτά, από την ελάχιστη αίσθηση ανασφάλειας που ένιωθα (κυρίως λόγω του κακού κλίματος) έβαλα το LinkedIn μου να φαίνεται “διαθέσιμο” στους recruiters, για να βλέπω τουλάχιστον τι παίζει με την αγορά εργασίας και να προετοιμαζόμουν για την επόμενη χρονιά.

Που να ήξερα, όμως, ότι “άθελά μου”, θα κατέληγα να βρω την επόμενή μου δουλειά μέσα στις επόμενες δέκα μέρες.

Και ότι τελικά, το συνολικό μου διάλειμμα θα κρατούσε μονάχα 2 μήνες (επειδή εγώ το ζήτησα).

Το "πρόβλημα" που δεν φαίνεται

Έχοντας πια ζήσει το πολυπόθητο δίμηνο της ελευθερίας, προσπαθώ καθημερινά να αποφασίσω για το αν ότι συνέβη ήταν τελικά τύχη η κατάρα.

Υπόψιν, η νέα μου θέση είναι ένα εξαιρετικό fit για μένα - ακριβώς αυτό που ιδανικά θα ήθελα να βρω όταν (με βάση το αρχικό πλάνο) περνούσε το εξάμηνο.

Όταν, όμως, σου δίνεται κάτι καλό στο πιάτο, αν εσύ το αρνηθείς, και αργότερα δεν καταφέρεις να βρεις κάτι εξίσου καλό, μπορεί τελικά να αισθανθείς ηλίθιος. Γι' αυτό και αποφάσισα να διακόψω το "διάλειμμα" για αυτή τη θέση.

Γιατί, όμως, έχω αυτή την μόνιμη αμφιβολία για το πως ήρθαν τα πράγματα;

Επειδή γνωρίζω πως το “μακάρι να με απολύσουν”, ήταν ένα σύμπτωμα με κάποια συγκεκριμένη αιτία. Και δεν ξέρω εάν, τελικά, κατάφερα να την αντιμετωπίσω, ή αν την έκρυψα και πάλι κάτω από το χαλί.

Την αιτία την γνωρίζω πια καλά: Είναι ο πόνος που νιώθω βλέποντας τη ζωή να περνάει εξαιρετικά γρήγορα.

Όσο καλά και αν πηγαίνουν τα εργασιακά, στην ουσία, μέρα μπαίνει, μέρα βγαίνει με οχτώ ώρες μπροστά στον υπολογιστή (remote κιόλας) και η ζωή περνάει. Περνάνε οι μέρες και οι εβδομάδες. Και από τα 30 μου που πρόσφατα γιόρταζα με την οικογένεια σαν να ήταν κάποιο σημαντικό event, νομίζω πως φέτος δεν θα κάνω κάτι για τα 34, αφού ειλικρινά μου φαίνεται πως αλλάζω πια ηλικία κάθε δύο-τρεις μήνες.

Αυτό είναι ένα αίσθημα που μόνο αν το νιώσεις μπορείς να το καταλάβεις: Ένα απελπιστικό, εσωτερικό πνίξιμο, που είτε θα σε κάνει να σαλέψεις, είτε θα αποφασίσεις να το αποδεχτείς και να ψιλο-γελάς μαζί του, απλώς για να τα βγάλεις πέρα.

Όσοι δεν το έχουν νιώσει, θα με κοροϊδεύουν για privileged, first-world problem, αλλά εγώ είχα καταλήξει να εύχομαι να με απολύσουν, απλώς γιατί αναζητούσα μια ευκαιρία για να καταφέρω να δαμάσω τον χρόνο που έτρεχε μακριά μου.

Και αφού η ευχή μου έγινε πραγματικότητα, η κατάρα μου έτυχε να είναι πως ήμουν τόσο καλός στα interviews, που ξανά βρήκα υπαλληλο-δουλειά αμέσως.

Και ναι, απ’ ότι φάνηκε, είμαι πια τόσο δεσμευμένος με την “ιδέα” της δουλειάς, που δεν τόλμησα να πω “όχι” στην νέα εργασιακή δέσμευση και απαρνήθηκα την σπάνια ευκαιρία για το full διάλειμμα που ονειρευόμουν.

Παλιότερα, δεν ήμουν έτσι. Να ακόμη μια αλλαγή που με τρομάζει.

Στόχοι και διαλείμματα

Μέσα στα τελευταία τρία χρόνια (όσα δουλεύω ως υπάλληλος) είχα μια λίστα από στόχους που δυσκολευόμουν να καταφέρω. Έχω ξαναμιλήσει για αυτούς (είναι επαναλαμβανόμενα patterns στη ζωή μου), αλλά δύο ήταν:

1. Να επιστρέψω τη φυσική μου κατάσταση και τα κιλά μου εκεί που ήταν πριν από μερικά χρόνια - γιατί ειδικά τα τελευταία δύο χρόνια ήμουν 6-7 κιλά πάνω από το ιδανικό μου.

2. Να καταφέρω να κάνω τις μέρες μου να έχουν (ξανά) νόημα. Να βρίσκομαι με κόσμο, να κάνω καινούργια πράγματα, να νιώθω ότι ζω.

Κι όμως, ειδικά αυτοί οι στόχοι, με δυσκόλευαν απρόσμενα. Για να καταλάβετε, παλαιότερα, τους είχα και τους δυο για πλάκα. Κιλά έχανα όποτε ήθελα, και οι μέρες μου, δόξα τω Θεώ, εύκολα γέμιζαν με ενδιαφέρον.

Μόλις βρέθηκα “προσωρινά άνεργος”, λοιπόν, πήρα βαθιές ανάσες, και μετά, σαν κλινήρης ασθενής που είχε ξεχάσει να περπατάει, ξεκίνησα κούτσα-κούτσα για τους προσωπικούς μου στόχους.

Με άπλετο πια χρόνο, ξυπνούσα χωρίς καμία πίεση, και έβγαινα να περπατήσω τη Θεσσαλονίκη. Κάποιες μέρες ξεκινούσα από την Τούμπα και έφτανα μέχρι τον Λευκό Πύργο, και πίσω. Επίσης, είχα όλον τον χρόνο και την καθαρότητα μυαλού, για να δημιουργήσω τη μία διατροφή που θα τις κατακτούσε όλες (για την οποία θα μιλήσω στο επόμενο newsletter) και να την ακολουθήσω κατά γράμμα.

Φυσικά, με τόσες ώρες διαθέσιμες, άρχισα να βρίσκομαι συχνότερα με φίλους. Άρχισα να βγαίνω σχεδόν κάθε βράδυ, να πηγαίνω για μια μπυρίτσα (χωρίς αλκοόλ) και να κάθομαι με την παρέα μου ανάμεσα στον κόσμο. Α, ξεκίνησα και μερικές νέες δραστηριότητες, που είχα στο πλάνο για χρόνια αλλά που, ως τότε, ένιωθα πως δεν προλάβαινα.

Και κάπως έτσι, λίγο πριν τελειώσει ο δεύτερος μήνας του διαλείμματος, σχεδόν χωρίς να το καταλάβω, δύο στόχοι που με βασάνιζαν για χρόνια, είχαν ουσιαστικά ολοκληρωθεί:

Τα περισσότερα περιττά κιλά είχαν φύγει, και η κοινωνική μου ζωή βρισκόταν σε ωραία φάση - και να μην μιλήσω για καμιά δεκαριά άλλους μικρότερους στόχους που τώρα ολοκλήρωνα για πλάκα.

Κάπου στα μισά του δεύτερου μήνα της ελευθερίας μου, λοιπόν, ήμουν σίγουρα ένας πιο ευτυχισμένος άνθρωπος. Ακόμη και τα τελευταία μου άγχη είχαν σχεδόν φύγει, και η μεγαλύτερη μου έγνοια πια, ήταν το πως θα γέμιζα την κάθε μέρα μου.

Οι Brewdog χωρίς αλκοόλ είχαν γίνει απαραίτητο κομμάτι της κάθε βραδιάς μου.

Η σχετικότητα του χρόνου

Στα τέλη του Σεπτέμβρη, λίγο πριν ξεκινήσω στη νέα μου θέση, είχα καταφέρει να πείσω τον εαυτό μου πως δύο μήνες ήταν αρκετοί.

«Φτάνει που κάθισες» έλεγα στον εαυτό μου, «Καιρός να σοβαρευτούμε!».

Βλέπετε, αυτή η περίοδος ελευθερίας δεν είχε μόνο ρόδινες στιγμές. Για παράδειγμα, όσο ελεύθερο χρόνο και να έχει ένας τριαντάρης, οι υπόλοιποι άνθρωποι γύρω του συνεχίζουν να έχουν τυπικές καθημερινότητες με δουλειές και υποχρεώσεις. Οπότε, η παροδική “έλλειψη” από παρέες μπορεί να φαίνεται ακόμη πιο έντονη.

Επίσης, και αυτό είναι κάτι που ήξερα από καιρό, η υπερβολική χαλάρωση και ο άπλετος χρόνος μπορούν να κάνουν έναν άνθρωπο νωθρό.

Είναι το ίδιο με τότε που ήμουν “αιώνιος φοιτητής”, τότε που δεν είχα καμία πρακτική πίεση ή “αίσθηση επείγοντος”, και κατέληξα να περνάω κατάθλιψη. Έχω μάθει πως όταν έχω κάποια deadlines, κάποια χρονικά όρια στο μυαλό μου, λειτουργώ πολύ καλύτερα.

Για παράδειγμα: Μέσα στον “άπλετο χρόνο” αυτού του διμήνου, δεν έστειλα ούτε ένα newsletter ή podcast. Ενώ στην αρχή είχα αποφασίσει πως το διάλειμμα θα ήταν μια τέλεια ευκαιρία να γράψω πέντε-έξι άρθρα και να δημιουργήσω και backlog. Γελάμε τώρα…

Ήταν, επίσης, μια τέλεια ευκαιρία για να ασχοληθώ με το βιβλίο και να το στείλω στους υπόλοιπους εκδοτικούς οίκους, συνεχίζοντας τα απαραίτητα βήματα για να εκδοθεί.

Κι όμως, αντί να κάνω αυτά τα πολύ σημαντικά για μένα πράγματα, που φυσικά απαιτούσαν ενέργεια και focus, τις περισσότερες ώρες επέλεγα να αράζω στον καναπέ και να βλέπω Netflix, ή να σκρολάρω στο Reddit.

Ναι, εντάξει, προφανώς ήταν δικαίωμά μου να χαλαρώσω και λίγο. Αλλά γιατί σήμερα, που κάποιος με πληρώνει ξανά, “πουλάω” το πλήρες focus μου για οχτώ ολόκληρες ώρες κάθε μέρα; Ενώ για τους πραγματικά μεγάλους μου στόχους, όταν επιτέλους διέθετα τον πολύτιμο χρόνο, επέλεγα να κάνω procrastinate;

Καθώς τελείωνε το δίμηνο, λοιπόν, είχα ξεχάσει τις μέρες που “ευχόμουν να με απολύσουν” και σκεφτόμουν ακριβώς αυτά τα “κακά” κομμάτια του διαλείμματος: Την πιθανή “μοναξιά”, τη σχετική νωθρότητα, το εμφανές procrastination.

Αλλά σας είπα πως σήμερα δεν ξέρω τι από τα δύο ισχύει: Ήταν το διάλειμμα, κάτι καλό και έπρεπε να κρατήσει περισσότερο; Ή έκανα καλά που γύρισα γρήγορα πίσω στο grind;

Σήμερα, που έχω κλείσει ένα μήνα στη νέα δουλειά, κοιτάζω εκείνο το δίμηνο της ελευθερίας με νοσταλγία. Τι θα γινόταν, άραγε, αν άραζα μερικούς μήνες ακόμη;

Τελικά, πιστεύω πως θα μου έκανε περισσότερο μακροπρόθεσμο καλό. Βλέπετε, όλα τα καλά πράγματα, παίρνουν χρόνο για να συμβούν, και εγώ έπρεπε να φτάσω στο τέλος του δεύτερου μήνα, για να αρχίσω να νιώθω πως κάτι άλλαζε μέσα μου. Κάτι πολύ μαγευτικό: Πως άρχιζα να βαριέμαι.

Μετά από πολύ καιρό, άρχιζα να νιώθω ξανά εκείνη την πολύτιμη βαρεμάρα που κάποτε με έκανε να ξεκινάω το κάθε τι ωραίο και δημιουργικό.

Σκεφτείτε πως, λίγο πριν τελειώσει το δίμηνο, είχα αρχίσει να μαζεύω σημειώσεις για ένα προϊόν software που θα ήθελα να φτιάξω. Δύο μήνες χρειάστηκε μονάχα, και στα βαθιά γεράματα των 33ων, ήμουν σχεδόν έτοιμος να κυνηγήσω ξανά το όνειρο του startupper.

Το οποίο σημαίνει τι; Πως, πιθανότατα, ήμουν λίγο χρόνο μακριά από πολλές μεγάλες αλλαγές, που νομίζω πως θα ήθελα να κάνω...

Τα συμπεράσματα, λοιπόν;

Γράφοντας αυτό τό άρθρο, θυμήθηκα τα βράδια που, με τον παλιό μου συνέταιρο, περπατούσαμε στην Karl-Marx Allee.

Περπατούσαμε στον τεράστιο άδειο πεζόδρομο, κάνοντας όνειρα για το μέλλον και συζητούσαμε ακριβώς για αυτό: Ότι ναι μεν θέλαμε να πετύχουμε αλλά δεν θέλαμε να γίνουμε θύματα της δουλειάς και των χρημάτων.

Θυμάμαι τότε να πιστεύω πως θα έλεγα “όχι” σε περισσότερα λεφτά, εάν μπορούσα να δουλεύω μονάχα τον μισό χρόνο. Να δουλεύω, ας πούμε, για ένα εξάμηνο, και να αράζω τον υπόλοιπο.

Φέτος, όμως, απέδειξα πως δεν μπορούσα. Δεν μπορούσα να πω “όχι” στα λεφτά. Προφανώς, αυτό μεταφράζεται σε μια επιλογή μεταξύ “βαρετής ασφάλειας” και “ευτυχισμένου ρίσκου”, αλλά νιώθω πως έχω πια γείρει υπερβολικά προς τη βαρετή, ασφαλή πλευρά.

Τι συμπεράσματα έβγαλα, λοιπόν, μέσα από αυτό το σπάνιο δίμηνο διάλειμμα από την τριβή της ενήλικης καθημερινότητας και της καριέρας;

• Πως σίγουρα δεν φτάνουν οι 20-30 διασκορπισμένες μέρες άδειας μέσα στον χρόνο ενός υπαλλήλου για να βρίσκεις τον εαυτό σου (εάν τον έχεις χάσει). Εδώ καλά-καλά δεν φτάνουν δύο συνεχόμενοι μήνες.

• Πως ότι καλό έχω καταφέρει στη ζωή μου, γεννήθηκε σε φάσεις που είχα αρκετό ελεύθερο χρόνο (ή έστω, που δεν είχα φάει ακόμη το παραμύθι της “καριέρας”).

• Αν και, με πολύ ελεύθερο χρόνο, είναι καμιά φορά εύκολο να "χαθείς" και να μην κάνεις τίποτα. Η σταθερή δουλειά, σε ένα βαθμό, σε κρατάει σε μια πειθαρχημένη εγρήγορση.

• Πως τα (πολλά) λεφτά είναι μια μεγάλη παγίδα. Έχετε ακούσει την έννοια Golden Handcuffs;

• Πως υπάρχουν πολλοί νέοι άνθρωπο που έχουν παρόμοιες ανησυχίες για το ότι σπαταλάμε τη ζωή μας δουλεύοντας. Αλλά λίγοι τολμούν να τις παραδεχτούν, κυρίως γιατί, αυτοί που έχουν καλές δουλειές, ντρέπονται να μην τους πουν “προνομιούχους γκρινιάρηδες”.

• Πως το κλίμα που φτιάχνεται από τον περίγυρό μας (τον στενό ή τον ευρύτερο) μας επηρεάζει πολύ περισσότερο από ότι νομίζουμε.

• Πως το να μην χρειάζεται να δουλεύεις δεν σε κάνει χαρούμενο από μόνο του, αλλά το να χρειάζεται να δουλεύεις καθημερινά δεν σε κάνει χαρούμενο με κανένα τρόπο.

• Πως το procrastination απέναντι στους μεγαλύτερούς μας στόχους είναι τελικά υποσυνείδητη επιλογή, και όχι αποτέλεσμα υπαρκτών εμποδίων.

• Από την άλλη, σίγουρα, "πουλώντας" τον χρόνο μας για μια καθημερινή δουλειά, χάνουμε πολλές ευκαιρίες για άλλους πιθανούς δρόμους (με μεγαλύτερη περιπέτεια) που θα μπορούσαμε να πάρουμε.

• Αλλά το έχουμε ήδη πει, πως τείνουμε να γεμίζουμε τις ζωές μας με υποκατάστατα των πραγμάτων που θα θέλαμε να κάνουμε πραγματικά.

• Πως όλοι μας χρειαζόμαστε ένα πραγματικό διάλειμμα μερικών μηνών, τουλάχιστον μια φορά ανά μερικά χρόνια.

• Πως την επόμενη φορά που θα “ευλογηθώ” με μια απόλυση, θα πιεστώ να μη βιαστώ να τη χαλάσω.

• Πως δεν έχω πολλά ψωμιά ακόμη μέσα σε αυτό το υπαλληλικό μοτίβο…

Νομίζω πως είπαμε αρκετά για αυτή τη φορά, έτσι; Ας γυρίσουμε τώρα πίσω στις δουλειές μας…

Ένα μεσημέρι των μηνών της ελευθερίας μου, καθώς περπατούσα στην πόλη, πέτυχα αυτό το σημείωμα στην βιτρίνα ενός κλειστού μαγαζιού.

Δεν θα σας κρύψω πως για την υπόλοιπη μέρα κουβαλούσα μέσα μου ένα βαρύ συναίσθημα. 25 χρόνια αδιάκοπης λειτουργίας, και ο άνθρωπος απλά πέθανε. Και το μόνο που μένει, είναι ένα χειρόγραφο χαρτάκι που θα μείνει κολλημένο για μερικές μέρες.

Ίσως, τελικά, να μην είμαι όσο βιβλιόφιλος ήθελα να πιστεύω. Εξάλλου, τα τελευταία χρόνια, δεν αφιερώνω αρκετό χρόνο στη λογοτεχνία. Και τις λίγες περιόδους που το κάνω, συνήθως ξαναδιαβάζω τα βιβλία του αγαπημένου μου συγγραφέα (λίγη υπομονή και θα τον φανερώσω…).

Οπότε, για μένα, δύο ήταν τα κριτήρια για να θεωρήσω κάποιον "αγαπημένο":

1. Να έχω ένα μεγάλο κομμάτι της βιβλιογραφίας του.

2. Να επιστρέφω στα έργα του ξανά και ξανά.

Γιατί, όμως, να διαβάσει κανείς ολόκληρη την βιβλιογραφία κάποιου;

Κοίταξτε: Όσο περνάνε τα χρόνια, τόσο περισσότερο πιστεύω πως ο καθένας από εμάς, εάν έχει κάτι να πει, τότε έχει ένα, ή άντε το πολύ δύο, “σημαντικά” πράγματα για να πει - και στην καλύτερη περίπτωση, απλώς θα καταλήξει να περιγράφει την ίδια αλήθεια με χίλιους διαφορετικούς τρόπους.

Έτσι το ίδιο συμβαίνει και με τους συγγραφείς: Από ένα σημείο και μετά, καταλήγουν να γράφουν το ίδιο βιβλίο ξανά και ξανά.

Οπότε, για να προσεγγίσουμε κι εμείς την αλήθεια τους, χρειάζεται να “διαβάσουμε” τα έργα τους στην ολότητά τους. Να τη δούμε από πολλές διαφορετικές πλευρές και πως εξελίσσεται μέσα στη διάρκεια του χρόνου.

Τώρα, το ποιός συγγραφέας είναι αυτός που θα αγγίξει την διαφορετική ανάγκη του καθενός, μπορεί να είναι και τυχαίο.

Εγώ, πάντως, θα σας δώσω τη μικρή λίστα με αυτούς που έχουν κατακτήσει τα δικά τους ξεχωριστά ράφια στις βιβλιοθήκες μου - και τους λόγους για τους οποίους πιστεύω πως συνέβη.

Haruki Murakami

Για όσους διαβάζουν την Checklist, έχω κάνει πολλές φορές γνωστό πως είμαι Murakami-κός. Κυριολεκτικά έχω όλα του τα βιβλία, μερικά εκ των οποίων τα έχω διαβάσει καμιά δεκαριά φορές.

Πραγματικά, όταν απλώς θέλω να διαβάσω κάτι, πιάνω το “Νότια των Συνόρων, Δυτικά του Ήλιου” και το ανοίγω (Χαρούλα, περιμένω να μου φέρεις πίσω το αντίτυπο που σου δάνεισα!).

Γιατί, όμως, ξαναδιαβάζω τα βιβλία του Murakami;

Κοιτάξτε, προσωπικά είμαι ένας άνθρωπος που όταν βρω κάτι που μου αρέσει (είτε είναι καφέ, εστιατόριο, πόλη ή οτιδήποτε) προτιμώ να το “επισκέπτομαι” ξανά και ξανά, παρά να σπαταλήσω τον χρόνο μου δοκιμάζοντας οποιαδήποτε τυχαία σαβούρα, μέχρι να μου ξανακάτσει η τύχη.

Επίσης, δεν είμαι από εκείνους τους αναγνώστες με τη φωτογραφική μνήμη - και αυτό με βοηθάει να νιώθω την κάθε ανάγνωση σχεδόν σαν να είναι η πρώτη φορά.

Και τέλος, για ένα καλό βιβλίο, που έχει 1-2 παραπάνω επίπεδα, μια πρώτη ανάγνωση ποτέ δεν είναι αρκετή. Γνωρίζοντας έστω και λίγα πράγματα για το “που το πάει” μια ιστορία, έχεις παραπάνω εργαλεία για να την ξαναδιαβάσεις με μια άλλη κατανόηση. Τη δεύτερη, ή την τρίτη φορά, καταλαβαίνεις τους χαρακτήρες με έναν διαφορετικό τρόπο και σχεδόν βλέπεις μια νέα ιστορία να εκτυλίσσεται.

Τώρα, γιατί ο Murakami είναι ο συγγραφέας που “μου μιλάει” περισσότερο απ’ όλους; Πιθανότατα, επειδή:

• Οι χαρακτήρες του είναι σχετικά παθητικοί και ήσυχοι άνθρωποι, με έντονο εσωτερικό μονόλογο. Άρα, τα βιβλία του αποτελούν μια “εσωτερική” ανάλυση των πρωταγωνιστών του και μια διαδικασία κατανόησης των συναισθημάτων τους, πράγμα που μου προκαλεί περισσότερο ενδιαφέρον, από ότι, ας πούμε, ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που απλώς κρύβει τον ένοχο για να προκαλέσει σασπένς. Το “ταξίδι” είναι που με ενδιαφέρει, και σε αυτό ο Murakami είναι μάστορας.

• Τα βιβλία του εκτυλίσσονται στην Ιαπωνία, της οποίας η κουλτούρα και η “κλειστές” προσωπικότητες των Ιαπώνων μου προκαλούν ενδιαφέρον.

• Τα βιβλία δεν είναι γραμμένα με επιτηδευμένο, “λόγιο” τρόπο, αλλά έχουν απλή γλώσσα.

• Βασικά themes των βιβλίων του Murakami είναι: Ο χαμένος χρόνος, ο ανεκπλήρωτος έρωτας, η αναζήτηση του “μαγικού” που κρύβεται πίσω από το καθημερινό. Θέματα τα οποία ταλαιπωρούν μόνιμα και το δικό μου μυαλό.

Και ποιά βιβλία του Murakami προτείνω;

Έχω ήδη μοιραστεί ένα άρθρο αποκλειστικά για αυτόν παλαιότερα, το οποίο μπορείτε να βρείτε εδώ αλλά ή βασική λίστα των προτάσεων (για έναν νέο του αναγνώστη) είναι:

1. Το κουρδιστό πουλί (The Wind-Up Bird Chronicle)

2. Νορβηγικό Δάσος (Norwegian Wood)

3. Νότια των Συνόρων, Δυτικά του Ήλιου (South of the Border, West of the Sun)

Irvin Yalom

Στο ερωτηματολόγιο που σας είχα στείλει, σχετικά με το feedback για την Checklist, ένας αναγνώστης (ή αναγνώστρια) μου είχε πει: «Τώρα τελευταία γκρινιάζεις πολύ στα άρθρα. Αισθάνομαι λες και ακούω τον γέρο πατέρα μου να βρίζει τους γείτονες!»

Πατώντας, λοιπόν, σε αυτό το theme, μου επιτρέπετε να γκρινιάξω για κάτι ακόμη;

Ξέρετε τι μου την έσπαγε πάντα; Το ότι, εδώ και καμία 15ετία, εάν ρωτούσες κάποιον “τι θέλει να σπουδάσει", ένας στους τρεις θα σου απαντούσε: «Ψυχολόγος! Νομίζω πως καταλαβαίνω πολύ καλά τους ανθρώπους!». Ή «όλοι οι φίλοι μου μού λένε πως θα ήμουν τέλειος ψυχολόγος! Τους ακούω και τους δίνω τις καλύτερες συμβουλές».

Γελάω φίλοι μου (σαν ξινός, χαιρέκακος γέρος) γιατί η όλη φάση μου θυμίζει κάτι χαζά παιδάκια στο δημοτικό που απλώς επειδή μιλούσαν πολύ (παρλαπίπες δηλαδή) ο περίγυρος τους έλεγε (νομίζω με μισή ειρωνεία - άσχετο αν δεν την έπιαναν): «Εσύ όταν μεγαλώσεις θα πρέπει να γίνεις δικηγόρος!»

Ε, επειδή η μισή πλάση, λοιπόν, νομίζει πως θέλει να γίνει “ψυχολόγος” μου έχει δημιουργηθεί μια κάποια ξινίλα με την όλη έννοια-τομέα.

Τέσπα, θα πω απλώς “duh, ο οποιοσδήποτε θα ήθελε να πληρώνεται απλώς για να αράζει και να του μιλάνε οι φίλοι του”, αλλά αυτό δεν μας κάνει κατάλληλους για ψυχολόγους. Αφήστε που αν όλοι γίνουμε ψυχολόγοι, πως σκατά θα λειτουργούσε η κοινωνία; Θα έκανε ο ένας τον ψυχολόγο του άλλου;

Αγαπητέ αναγνώστη (ή αναγνώστρια), λοιπόν, έχεις δίκιο: Είμαι γκρινάρης!

Ποτέ μου, όμως (μα ποτέ!) δεν γκρίνιαξα για την ψυχολογία όταν διάβαζα τα βιβλία του Irvin Yalom. Αυτός ο παππούλης (πάνω από 90 χρονών σήμερα) αποτελεί έναν από τους μεγάλους δασκάλους της ψυχοθεραπείας, έχοντας εκδώσει και μια από τις βίβλους της κλινικής group ψυχοθεραπείας.

Ο τύπος, όμως, πέραν από ψυχολογάρα (δεν μπορώ να πω "ψυχιατράρα", ε;) γούσταρε να γράφει και βιβλία, πράγμα το οποίο έκανε πολύ πετυχημένα, γράφοντας μυθιστορήματα που από τη μια έχουν το entertainment value ενός βιβλίου, και από την άλλη “διδάσκουν” ψυχοθεραπεία, αλλά και αγγίζουν δύσκολα θέματα όπως πχ. τον φόβο του θανάτου.

Ο Yalom, λοιπόν, είναι ένας ακόμη από τους συγγραφείς που έχω όλα του τα βιβλία, με τα περισσότερα μάλιστα υπογεγραμμένα, αφού πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, είχε έρθει στα Γιάννενα για μια παρουσίαση. Τότε, στο βιβλιοπωλείο που υπέγραφε, έβγαλα από μια τσάντα 7-8 βιβλία και τα ακούμπησα μπροστά του. Ο τύπος σάστισε και μου είπε κάτι σε φάση: «Πρέπει να σου αρέσουν πολύ αυτά που γράφω, ε;»

Οι προτάσεις μου για έναν που θέλει να ξεκινήσει με τον Yalom:

1. Όταν έκλαψε ο Νίτσε

2. Η θεραπεία του Σοπενάουερ

3. Στο Ντιβάνι

Milan Kundera

Το ότι ο Κούντερα αποτελεί έναν από τους αγαπημένους μου συγγραφείς, το συνειδητοποίησα πρόσφατα. Εννοώ, πριν από μια εβδομάδα, όταν με αφορμή τον πρόσφατο θάνατό του, πήρα μαζί μου στις διακοπές το “Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης”, που είχα αγοράσει πριν από κάνα εξάμηνο.

Η επαφή μου με τον Κούντερα είχε ξεκινήσει πολύ νωρίς (πήγαινα δημοτικό νομίζω) όταν μια γνωστή μας είχε κάνει δώρο στη μάνα μου την “Αγνοια”, ένα από τα γνωστά βιβλία του Κούντερα, και εγώ το διάβασα (μου άρεσε πολύ το ροζ εξώφυλλό του, με έναν abstract πίνακα). Φυσικά, δεν ξέρω τι σκατά κατάλαβα σε εκείνη την ηλικία (είχα πλήρη "άγνοια" που λέμε...).

Την “Άγνοια” την ξαναδιάβασα, όμως, πριν από μερικά χρόνια. Έχοντας πια ζήσει και στο εξωτερικό, διαβάζοντας το βιβλίο που κεντρικό θέμα του έχει την “ξενιτιά”, νομίζω πως κατάλαβα κάτι παραπάνω.

Με το “Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης”, όμως, ένιωσα μια αποκάλυψη. Πως ο Κούντερα πραγματικά μου "μιλούσε". Είναι ένα πολύ, μα πολύ καλογραμμένο βιβλίο, που έχει ένα υποβόσκον χιούμορ ακόμη και στη δομή των κεφαλαίων του. Που δείχνει πόσο καλά έχει δουλέψει ο συγγραφέας τα motivations των χαρακτήρων του, από κάθε πλευρά. Άρα, ένα βαθιά “ψυχολογικό” βιβλίο, ακριβώς σαν κι που μου αρέσουν.

Μα πάνω απ’ όλα, ένα βιβλίο που μιλάει για την “ελαφρότητα/ματαιότητα” της ανθρώπινης ύπαρξης, μα ταυτόχρονα και για τη μαγεία των αμέτρητων πιθανοτήτων στις “μάταιες” ζωές μας.

Νομίζω πως μετά από αυτή την ανάγνωση, θα επιστρέψω ακόμη μια φορά στην “Άγνοια” και την “Ταυτότητα”, και μετά θα προσπαθήσω να ολοκληρώσω και την υπόλοιπη βιβλιογραφία του μάγκα Τσέχου.

Οι προτάσεις μου:

1. Η αβάσταχτη ελαφρότητα της ύπαρξης

2. Η Άγνοια

Friedrich Nietzsche

Νομίζω πως στα highlight των cringe-στιγμών της ζωής μου, ήταν όταν είχα πρωτοπεράσει στο πανεπιστήμιο και είχα προσκαλέσει μια κοπέλα σπίτι μου. Υπ’ όψιν, ήμουν 17 χρονών ακόμη, οπότε συγχωρέστε με.

Ε, λοιπόν, καθίσαμε στον καναπέ και πιάσαμε εκείνη τη γνωστή, άβολη, γενική κουβέντα, μέχρι που κάποια στιγμή κοίταξε την βιβλιοθήκη μου. Για τα δεδομένα του μέσου Έλληνα φοιτητή, είχα πράγματι πολλά βιβλία, και εκείνη το σχολίασε.

Και εγώ ο αθεόφοβος, τι έκανα; Σηκώθηκα, άρπαξα κάποιο βιβλίο του Νίτσε (το “Ecce Homo” νομίζω) και της διάβασα (απήγγειλα;) μια-δύο τυχαίες παραγράφους από μέσα για να της δείξω πόσο “ψαγμένος” ήμουν.

Σήμερα, με την ωριμότητα των χρόνων που περάσαν, θυμάμαι καθαρά την παγωμένη της έκφραση να λέει: «Ω ρε φίλε, που μπλέξαμε με αυτόν;» Περιττό να πω, ότι δεν την ξαναείδα από τότε.

Ο Nietzsche, βλέπετε, έχει τους λόγους του για να αποτελεί την ναυαρχίδα των αγαπημένων συγγραφέων του μέσου μετεβηφικού ψευτο-ψαγμένου:

• Το όνομά από μόνο του ακούγεται ψαγμένο (Νίτσε;!).

• Τα μισά του βιβλία είναι γραμμένα ως βολικοί αφορισμοί-παραγράφοι, που ακούγονται πολύ πωρωτικοί, αλλά κανείς δεν ξέρει αν πράγματι καταλαβαίνει τίποτα...

• Και φυσικά είναι αυτός που είπε την ατάκα “Ότι δεν με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό”, που φοριέται από τα σαλόνια των πρυτάνεων φιλοσοφίας, μέχρι τα αλώνια των arm-tattoos της μέσης Instagrammer.

Σοβαρά, όμως: Είναι ακριβώς αυτή του η ποιητικότητα, και το ότι η “ένταση” των κειμένων του μπορεί να αγγίξει από τον “επαναστάτη” έφηβο, μέχρι τον πιο σοβαρό στοχαστή, ο λόγος που ο Νίτσε ανήκει στους αγαπημένους μου συγγραφείς.

Υπ’ όψιν, ο τύπος δεν έχει γράψει μυθιστορήματα. Φιλοσοφικά δοκίμια έγραφε (περπατώντας). Αλλά αμέτρητοι από τους κλασικούς και μοντέρνους μεγάλους συγγραφείς που όλοι διαβάζουμε, έχουν επηρεαστεί βαθιά από τη σκέψη του, και με κάποιον τρόπο (πιο εύπεπτο) μας τη μεταφέρουν και αυτοί μέσα από τα μυθιστορήματά τους.

Οπότε, μπορεί το μέσο “βιβλίο” του Νίτσε να μην είναι εύπεπτο, ή να μην έχει κάποιο “σενάριο”, όμως περιέχει τρομαχτικά πολύτιμες ιδέες και θέτει σημαντικά ερωτήματα για το πως επιλέγουμε να ζήσουμε τη ζωή μας.

Οι προτάσεις μου:

• Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο: Πραγματικά ένα “ατακολόγιο”.

• Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα: Θα το διαβάσετε 100 φορές, και κάθε μια από αυτές θα καταλάβετε και κάτι διαφορετικό.

Bonus: Don Rosa

Όπως είπα και στην αρχή, μου φάνηκε δύσκολο να βρω 5 ολόκληρους συγγραφείς που πραγματικά να θεωρώ αγαπημένους (και να έχω διαβάσει εκτενώς).

Φυσικά, υπάρχουν και άλλοι συγγραφείς που έχω διαβάσει πολύ στο παρελθόν, αλλά που σήμερα δεν μου αρέσουν, όπως για παράδειγμα ο Paulo Coelho, που μέχρι κάπου στις αρχές του Λυκείου άγγιζε τις new-age χορδές μου, αλλά που σήμερα βρίσκω “ελαφρύ”. (Παίζει να έχω καμία δεκαριά βιβλία του, που νομίζω πως πια πρέπει να χαρίσω…)

Όμως, στο παρελθόν κρύβεται και ένας ακόμη “συγγραφέας” που, ακόμη και αν δεν έχω διαβάσει εδώ και χρόνια, με κάποιον τρόπο έχει σημάδέψει τη ζωή μου.

Αυτός είναι ο Don Rosa, ένας Αμερικανός κομίστας που έφτιαχνε (ζει ακόμη, αλλά σας προσκαλώ να διαβάσετε τον “θλιβερό” λόγο που δεν φτιάχνει πια) κόμικς χρησιμοποιώντας Disney χαρακτήρες.

Βλέπετε, ως παιδί, μεγάλωσα με κόμικς (και πολλά manga), αλλά λίγα διάβασα τόσο πολύ όσο τα Disney-based από το περιοδικό “Κόμιξ”, και τα επεισόδια του Don Rosa ήταν πραγματικά τα καλύτερα. (Trivia: Ο τύπος πέραν από το σενάριο, σχεδιάζει και τα κόμικς του. Και επειδή, ως επάγγελμα, αρχικά ήταν αρχιτέκτονας, ο τρόπος που σχεδιάζει είναι πολύ χαρακτηριστικός - σχεδόν “τεχνικός”, σε σχέση με άλλους κομίστες)

Magnum-opus του το “Ο Βίος και η πολιτεία του Σκρουτζ Μακ Ντάκ” ένα περιπετειώδες και βαθιά συγκινητικό έργο, που θυμάμαι να το διαβάζω τεύχος-τεύχος, αλλά σήμερα έχω σε μια σκληρόδετη, ενιαία συλλογή.

Γιατί είναι αγαπημένος; Γιατί οι ιστορίες του με ταξίδευαν και γέμιζαν τη φαντασία μου με περιπέτεια, σε μια εποχή που δεν είχαμε ακόμη YouTube, ή φθηνά εισιτήρια της Ryanair.

Και γιατί πάω στοίχημα, πως ακόμη και σήμερα, αν ανοίξει κανείς ένα κόμικ του Ντον Ρόσα, στο τέλος θα νιώσει ένα πολύ πιο όμορφο συναίσθημα μέσα του, από το να κάψει τον εγκέφαλο του με τις ώρες μπροστά από τις “εύπεπτες” σειρές του Netflix, ή με τα σιχαμερά feed του TikTok και του Instagram.

Και ας μην είναι Κούντερα, ή Νίτσε, για να το παίζουμε “ψαγμένοι” στις πρωτοετίνες που επισκέπτονται το σπίτι μας…

Όμως, θέλω να είμαι δίκαιος: Παρά την “τρέλα”, υπάρχει και η προβληματική κανονικότητα. Μιλάω για τους περισσότερους συνομηλίκους μου εκεί έξω (27-33) που ενώ εργάζονται εδώ και χρόνια, στην πραγματικότητα έχουν μαύρα μεσάνυχτα όσον αφορά το τι πληρώνονται (πραγματικά) και το που πηγαίνουν τα λεφτά τους.

Προφανώς, είμαι σίγουρος πως ανάμεσά μας έχουμε και experts των φορολογικών δηλώσεων, αλλά για όλους τους άλλους (συμπεριλαμβανομένου και του πρόσφατου εαυτού μου) θέλω να δώσω μερικές απλές απαντήσεις για το πως ακριβώς πληρώνεται ένας μισθωτός σε αυτή τη χώρα - και το που πηγαίνουν τα λεφτά του;

Τι σημαίνει “μικτά”, τι “καθαρά”;

Κάτι που ξέρουν μονάχα όσοι έχουν δουλέψει στο εξωτερικό, είναι πως η Ελληνική συνήθεια να μιλάμε μόνο για “καθαρούς” μισθούς, αποτελεί εξαίρεση.

Κοιτάξτε, καταλαβαίνω πως, στο τέλος-τέλος, το μόνο που μετράει είναι τα λεφτά που μπαίνουν κάθε μήνα στον λογαριασμό μας. Οπότε εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς, «για ποιόν λόγο να μας νοιάζουν τα μικτά»;

Ας το πάρουμε από την αρχή...

"Μικτός μισθός" είναι τα χρήματα που παίρνουμε προτού πληρωθούν οι ασφαλιστικές μας εισφορές και ο φόρος εισοδήματος. Τα μικτά, είναι ουσιαστικά τα πραγματικά χρήματα του μισθού για τον οποίο υπογράφει κανείς σε μια σύμβαση εργασίας - και είναι ο μόνος σταθερός, αντικειμενικός τρόπος για να μετρήσει κανείς τον μισθό του.

“Καθαρά”, από την άλλη, λέμε τα χρήματα που μπαίνουν στο τέλος του μήνα στον τραπεζικό μας λογαριασμό. Αυτά τα «καθαρά» λεφτά, είναι καθαρισμένα από φορολογικές υποχρεώσεις (όχι πάντα, αλλά θα το εξηγήσω μετά).

Αυτή είναι η απλούστερη απάντηση, που θα καλύψει τον περισσότερο κόσμο.

Η πιο λεπτομερής πραγματικότητα, όμως, περιλαμβάνει και το ότι:

• Ο εργοδότης δεν πληρώνει μόνο τα «μικτά» για κάθε εργαζόμενο, αλλά και κάτι παραπάνω.

• Τα «καθαρά» μας δεν αυξάνονται αναλογικά με τα μικτά (διπλάσια μικτά, δηλαδή, δεν μας δίνουν και διπλάσια καθαρά).

• Ακόμη και μετά την πληρωμή των «καθαρών», μπορεί να συνεχίσουμε να χρωστάμε λεφτά στην εφορία ή να μας χρωστάει αυτή.

Τι είναι τα «δώρα» και γιατί παίρνουμε 14 μισθούς;

Κάνω μια σύντομη παράκαμψη, για να πιάσω το θέμα των δώρων.

Δεν θα πω ψέματα πως όταν πρωτομπήκα στην (μισθωτή) αγορά εργασίας, η ύπαρξη των 14 μισθών μου έκανε εντύπωση για δύο λόγους: Πρώτον, επειδή υπήρχαν. Και δεύτερον, για την αντιμετώπιση που είχαν πολλοί Έλληνες απέναντί τους.

Όσον αφορά το πρώτο, εννοώ, γιατί να είναι 14 και να μην ήταν ας πούμε 12, όσοι δηλαδή και οι μήνες; - όπως δηλαδή λειτουργεί και στις περισσότερες χώρες του κόσμου.

Αφού το έψαξα λιγάκι, έμαθα πως πριν από 200 χρόνια, τότε που το Ελληνικό κράτος ξεκινούσε να παίρνει μορφή, το ίδιο συνέβαινε και εδώ: Οι υπάλληλοι έπαιρναν 12 μισθούς. Μέχρι κάτι γιορτές του Πάσχα, όμως, όπου η φτωχή Ελληνική εργατική κοινότητα ζήτησε από τα αφεντικά να της δώσουν ένα βοήθημα, ένα «δώρο» δηλαδή, για να τα περάσουν τις γιορτές λίγο πιο άνετα.

Αυτή είναι και η πρώτη αναφορά για το δώρο Πάσχα - και κάπου στο 1940 μονιμοποιήθηκε με έναν νόμο, ως έκτακτη ενίσχυση. Πολύ αργότερα, σε αυτό προστέθηκε και το "δώρο Χριστουγέννων" και το "επίδομα αδείας" και όλα μαζί μετατράπηκαν σε μόνιμα επιδόματα.

(Κύρια πηγή για όλα αυτά τα ιστορικά ήταν το sansimera.gr)

Έτσι, σήμερα, με το δώρο Χριστουγέννων να είναι ίσο με έναν μηνιαίο μισθό και το δώρο Πάσχα και το επίδομα αδείας να είναι ίσα με μισό μισθό το καθένα, στο τέλος της χρονιάς, στο σύνολο, λαμβάνουμε συν δύο έξτρα μισθούς.

Αυτή η ιστορία με τα δώρα-επιδόματα, ίσχυε για όλους τους Έλληνες μέχρι το 2012, όπου για μνημονιακούς λόγους, τα «δώρα» κόπηκαν για τους δημοσίους υπαλλήλους και από τότε ισχύουν μόνο για τον ιδιωτικό τομέα.

(Παρεμπιπτώντως, παρόμοια concept υπάρχουν και σε άλλες χώρες, όπως πχ. η Ελβετία με τον 13ο μισθό, όμως εκεί οι άνθρωποι συνήθως γνωρίζουν τον ετήσιο μικτό μισθό τους - τον brutto, όπως λέγεται)

Όπως βλέπετε σε αυτή την εικόνα από τη Wikipedia, πέραν από τη Λατινική Αμερική που μας μοιάζει, με υποχρεωτικό 14ο μισθό, στις περισσότερες άλλες χώρες, είτε δεν υπάρχει, είτε είναι προαιρετικός.

Τώρα, το γιατί νομοθετήθηκαν τα «δώρα» ως κάτι υποχρεωτικό ίσως μοιάζει περίεργο, αφού όταν ένα «δώρο» είναι με το ζόρι, τότε δεν είναι «δώρο», σωστά;

Η λογική απάντηση είναι πως τις περιόδους που τα καθιερώθηκαν τα δώρα, οι υπάλληλοι ήταν, όπως και σήμερα, αντιμέτωποι με τον αυξανόμενο πληθωρισμό. Επειδή όμως (ξανά όπως και σήμερα) οι εργοδότες τους δεν φαίνονταν πρόθυμοι να προβούν σε αυξήσεις, η νομοθέτηση των επιδομάτων ήταν ένας πλάγιος τρόπος για να αυξηθεί ο τελικός μισθός.

Με άλλα λόγια, αντί να ανεβάσουν τους μισθούς από τα 1000€ στα 1100€, αποφάσισαν να δώσουν έναν ακόμη μισθό τον χρόνο - και να τον αποκαλέσουν «δώρο».

Όμως, γιατί είναι προβληματικό αυτό για εμάς;

Όπως ανέφερα στην προηγούμενη παράγραφο, στην Ελλάδα επιμένουμε να μιλάμε (και να διαπραγματευόμαστε) για τους "καθαρούς μηνιαίους" μισθούς μας.

Όταν όμως μιλάς για “καθαρά τον μήνα”, δίνεις άθελά σου την (ανήθικη) ευχέρεια στον εργοδότη να σου πει «τόσα συμφωνήσαμε να σου δίνω» και του επιτρέπεις να «ξεχνάει» βολικά τα δώρα, ή να σου ζητάει (παρανόμως) να τα γυρίσεις πίσω, ή να ξεχνάει πως ένας εργοδότης πρέπει να πληρώνει αρκετά παραπάνω από τα καθαρά (θα το δούμε σε λίγο).

Το πρόβλημα βρίσκεται ακριβώς στην λέξη "δώρο", που το κάνει να μοιάζει προαιρετικό.

Στην πραγματικότητα, όμως, τα λεφτά τα οποία πρέπει να διαπραγματεύεται κανείς και για τα οποία υπογράφει (και φορολογείται) είναι ο ετήσιος μικτός μισθός, ο οποίος, προφανώς, περιλαμβάνει και τα τρία επιδόματα που λέμε "δώρα".

Με άλλα λόγια, αν έχεις συμφωνήσει για «καθαρά» 1000 τον μήνα (θυμίζω, είναι πολύ λάθος να διαπραγματεύεσαι με καθαρά - αλλά ας το κάνουμε για το παράδειγμα), τότε υπό κανονικές συνθήκες, αναμένεις περίπου 18.000€ μικτά τον χρόνο και καθαρά 14.000€.

Εάν τα μοιράσουμε στους 12 μήνες του χρόνου, στην πραγματικότητα, στο τέλος της χρονιάς, θα έχεις πάρει 1167€ καθαρά ανά μήνα και όχι 1000.

Οπότε, εάν ο εργοδότης σου ζητάει πίσω τα «δώρα», τότε ουσιαστικά σε κλέβει για 2000 ευρώ καθαρά, για τα οποία εσύ έχεις φορολογηθεί. (Δεν μπήκα καν στην κουβέντα να σου τα δίνει "μαύρα" - είναι άλλο μεγάλο θέμα...)

Ποιό είναι, λοιπόν, το συμπέρασμα; Ότι τα δώρα δεν είναι «δώρα» και ότι, ακόμη καλύτερα, θα πρέπει να λειτουργείς σαν να μην υπάρχουν καν. Το σωστό perspective είναι να το βλέπεις ως ότι ο εργοδότης σε πληρώνει έναν συγκεκριμένο ετήσιο μισθό, δεκατέσσερις φορές τον χρόνο. Αυτό είναι όλο.

Οπότε, όταν υπογράψετε το επόμενό σας συμβόλαιο, μιλήστε για ετήσιο μικτό, και αφήστε όλα τα υπόλοιπα παραμύθια για τους παραμυθάδες…

Γιατί τα «καθαρά» μας είναι λιγότερα από τα «μικτά»;

Ωραίες όλες αυτές οι ιστοριούλες, αλλά ξέρω ότι θέλετε να επιστρέψουμε στο “τι μπαίνει τελικά στην τράπεζα”.

Γιατί, λοιπόν, ποτέ μας δεν βλέπουμε ολόκληρα αυτά τα “μικτά”;

Εάν κοιτάξετε μια απόδειξη πληρωμής μισθού (που ο εργοδότης σας είναι υποχρεωμένος να μοιράζεται μαζί σας κάθε μήνα) θα δείτε μια αναλυτική εξήγηση του που πηγαίνουν τα λεφτά σας:

Από το σύνολο των αποδοχών σας (ουσιαστικά οι μικτές μηνιαίες αποδοχές σας), θα δείτε να αφαιρούνται οι ασφαλιστικές εισφορές και οι κρατήσεις ΦΜΥ (Φόρου Μισθωτών Υπαλλήλων). Και μετά από αυτά, μένουν τα καθαρά σας.

Τι είναι ο φόρος εισοδήματος;

Ο «φόρος εισοδήματος» είναι ο βασικότερος φόρος του δυτικού κόσμου, όπου ο κάθε πολίτης πληρώνει ένα «χαράτσι» στο κράτος ανάλογα με το πόσα λεφτά βγάζει.

Στην Ελλάδα, έχουμε προοδευτική φορολόγηση, που όχι, δεν σημαίνει «ηθικά» προοδευτική, αλλά ότι προοδεύει (ανεβαίνει) μαζί με το εισόδημα.

Αν, ας πούμε, κάποιος βγάζει 20.000 ευρώ μικτά (1100 καθαρά τον μήνα), στο τέλος του χρόνου θα έχει πληρώσει μόνο 9.1% σε φόρο εισοδήματος. Εάν, όμως, κάποιος βγάζει 100.000 μικτά (4000 καθαρά τον μήνα) τότε δεν θα πληρώσει φόρο 9%, δηλαδή 9000 ευρώ, αλλά 30%, δηλαδή 30.000€.

Γενικότερα, οι πιο «αριστερές» κυβερνήσεις ήταν ιστορικά υπέρ της παρούσας προσέγγισης, ενώ οι δεξιές, οικονομικά φιλελεύθερες, υπέρ πιο flat-tax σχημάτων

(Tip: Υπάρχει και το άρθρο που εξηγεί τις συχνότερες πολιτικές έννοιες, για όσους θέλουν να εντρυφήσουν σε λέξεις όπως "φιλελεύθερος"...)

Τι είναι οι ασφαλιστικές εισφορές;

Το δεύτερο κομμάτι που μας ροκανίζει τα μικτά, είναι οι ασφαλιστικές εισφορές, οι οποίες αφορούν, από τη μία, την περίθαλψη υγείας μας και από την άλλη, τη σύνταξή μας.

Οι εισφορές αυτές υπολογίζονται ως το 22% του μικτού μας εισοδήματος, αλλά το 14% από αυτές τις πληρώνει ο εργοδότης (είναι δηλαδή εκτός του μικτού μας μισθού).

Αυτές οι “εισφορές”, λοιπόν, δεν είναι “φόρος”, αλλά είναι το μερίδιο που πληρώνουμε για την κοινωνική μας ασφάλεια, ακριβώς όπως πληρώνουμε “ασφάλεια” και για ένα αυτοκίνητο.

Τα “μικτά”, λοιπόν, δεν τα βλέπουμε ποτέ στην τράπεζα, γιατί στην Ελλάδα αυτές τις κρατήσεις, από το συνολικό μας μικτό εισόδημα, τις υπολογίζει ο εργοδότης προτού κάνει την πληρωμή του μισθού, κρατάει το κομμάτι των φόρων και των εισφορών για να το δώσει (εκ μέρους μας) στο κράτος και σε εμάς στέλνει το “καθαρό”, τελικό ποσό που μας αναλογεί.

Όμως, γιατί επιμένω πως τα “μικτά” θα πρέπει να μας νοιάζουν τόσο, ακόμη και αν είναι λεφτά που δεν παίρνουμε ποτέ στο χέρι;

Πρώτα απ’ όλα, γιατί αυτά είναι τα πραγματικά λεφτά που παράγουμε, άσχετα αν ένα (μεγάλο) κομμάτι τους τα τρώει το κράτος. Είναι τα λεφτά τα οποία στο τέλος της μέρας βγάζει ο εργοδότης μας από την τσέπη του για μας (αν και βγάζει και λίγα ακόμη που δεν τα βλέπουμε).

Αν ήταν κανείς “ελεύθερος επαγγελματίας”, και έπαιρνε στην τσέπη από τον πελάτη 5.000€, τότε δεν θα έλεγε “έβγαλα 3400€ καθαρά”, αλλά (πιθανότατα) θα μιλούσε για το μικτό πακέτο (προ φόρων) που πακετάρισε.

Μια από τα ίδια και με τους αμέτρητους Έλληνες που δουλεύουν με μαύρα. Ένας υδραυλικός, ας πούμε, που πληρώθηκε 100€ μαύρα, θα σου πει πως έβγαλε εκατό ευρώ. Όμως, θα ήταν άδικο να το συγκρίνεις με το καθαρό ημερήσιο εισόδημα ενός μισθωτού, αφού στην πραγματικότητα, ο μισθωτός βγάζει αρκετά παραπάνω από όσα του μπαίνουν στην τσέπη (ειδικά αν έχει σχετικά μεγάλο εισόδημα) - απλώς είναι αναγκασμένος να πληρώσει όλους του τους φόρους.

Ένας υδραυλικός, ας πούμε, που βάζει στην τσέπη 2000€ μαύρα τον μήνα, αν φορολογούνταν κανονικά, θα ήταν συγκρίσιμος με έναν μισθωτό του ιδιωτικού τομέα που βγάζει 1200€ τον μήνα.

Ένα άλλος λόγος είναι πως, παρά το ότι ο κάθε εργοδότης παρακρατεί ένα κομμάτι του μισθού μας για να το αποδώσει στο κράτος, πολλές φορές μπορεί να πέσει έξω, και να μας κρατήσει λιγότερα ή περισσότερα από ότι πρέπει.

Μη φοβάστε όμως: Στο τέλος της χρονιάς, όταν κάνουμε της φορολογικές μας δηλώσεις, τα νουμεράκια μπαίνουν κάτω και διορθώνονται, με εμάς να παίρνουμε είτε “επιστροφή φόρου”, είτε να χρωστάμε παραπάνω στην εφορία.

Γιατί, όμως, συμβαίνει αυτό;

Επειδή ο φόρος δεν είναι μια σταθερή αναλογία του εισοδήματος, αλλά έχει διάφορα κλιμάκια. Αυτό σημαίνει πως ανά κάποια συγκεκριμένα ποσά εισοδήματος, το ποσοστό του φόρου ανεβαίνει.

Εν τω μεταξύ, να βάλω μια μικρή παρένθεση εδώ και να μιλήσω για το απιθανότερο εργαλείο του Ελληνικού internet, για όσους ενδιαφέρονται για μισθούς και φόρους. Αναφέρομαι στο After Tax, που είναι ένα site/εργαλειό, όπου βάζεις τα μικτά ή τα καθαρά σου, και σου κάνει τον κάθε υπολογισμό που χρειάζεσαι.

Αποτελεί το βασικότερο εργαλείο για την επόμενη φορά που θα διαπραγματευτείς έναν μισθό.

Ένας εργοδότης το μόνο που γνωρίζει είναι τον μισθό που σου δίνει - και άρα, κρατάει τον φόρο σου με βάση εκείνο το μικτό εισόδημα.

Τι συμβαίνει, όμως, εάν ο υπάλληλος έχει και άλλα εισοδήματα πέραν από αυτά που γνωρίζει ο εργοδότης; Για παράδειγμα, από ενοίκια, ή από freelance-ιλίκια που κάνει τα Σαββατοκύριακα; Σε αυτή την περίπτωση, ο εργοδότης θα παρακρατήσει (πιθανότατα) λιγότερα από ότι πρέπει, σε σχέση με το πραγματικό τελικό σου εισόδημα.

Ή τι συμβαίνει εάν τον μισό χρόνο δούλευες κάπου με μισθό 1000€ και τον άλλον μισό χρόνο άλλαξες δουλειά και πήγες σε μια με 2000€ μισθό (μεγαλύτερο); Σε αυτή την περίπτωση, ο δεύτερος εργοδότης, πιθανότατα θα κρατήσει περισσότερα, αφού θα σε “φορολογεί” με βάση τον δεύτερο, μεγαλύτερο μισθό που σου δίνει.

Οι φορολογικές περίοδοι, όμως, είναι ετήσιες, και στο τέλος, το πραγματικό σου εισόδημα, θα είναι κάπου στη μέση, και άρα, η εφορία θα πρέπει να σου επιστρέψει τα παραπανίσια χρήματα.

Οπότε, για να κλείσουμε αυτό το κεφάλαιο, τα μικτά είναι σημαντικό να τα γνωρίζουμε γιατί με βάση εκείνα φορολογούμαστε, αλλά δεν τα βλέπουμε ποτέ στην τσέπη μας γιατί ο φόρος πληρώνεται εκ μέρους μας από τον ίδιο τον εργοδότη

(Κι ένα ακόμη ενδιαφέρον είναι πως, ανάλογα με τη χώρα και με τους δικούς της φορολογικούς κανόνες, με τον ίδιο μικτό μισθό, μπορεί να παίρνει πολύ διαφορετικά καθαρά στο τέλος. Άλλα καθαρά σου μένουν από 60.000 μικτά στη Γερμανία, και άλλα στη Βουλγαρία)

Τι πληρώνει ο εργοδότης μας;

Όπως είδαμε νωρίτερα, ένα ακόμη πράγμα που πληρώνει ο εργοδότης είναι το μεγαλύτερο κομμάτι των ασφαλιστικών μας εισφορών. Αλλά αυτό το κομμάτι δεν υπολογίζεται καν στον μικτό μισθό μας. Είναι κάτι εντελώς έξτρα.

Με άλλα λόγια, ο εργοδότης ενός μισθωτού, στην πραγματικότητα πληρώνει ακόμη περισσότερα για κάθε υπάλληλο, ακόμη και από όσα φαίνονται ως “μικτός ετήσιος μισθός” στο συμβόλαιο.

Για παράδειγμα, για να μπαίνουν στον λογαριασμό μας 1000€ (καθαρά) τον μήνα (επί 14 μισθούς), θα πρέπει να παίρνουμε 1274€ μικτά. Αλλά στην πραγματικότητα, ο εργοδότης θα πληρώνει από την τσέπη του 1558€ κάθε μήνα.

Ακόμη, στην περίπτωση που κανείς δουλεύει με “μπλοκάκι”, η μέσω προσωπικής επιχείρησης (για παράδειγμα, ως freelancer), ο εργοδότης (μπορούμε πια να τον πούμε και “πελάτη”) δεν έχει πια την υποχρέωση να πληρώνει τέτοιες εργοδοτικές εισφορές.

Για αυτό και συνήθως τα freelance rates είναι πολύ μεγαλύτερα από ότι ο μισθός ενός μισθωτού. Γιατί, ως ελεύθερος επαγγελματίας, όλες οι πληρωμές για ασφάλιση είναι μονάχα δική σου ευθύνη και θα πρέπει να αφαιρεθούν από το τελικό σου εισόδημα.

Τι είναι η ασφάλεια που πληρώνουμε;

Η τελευταία έννοια σε αυτό το άρθρο, η “ασφάλεια”, αποτελεί μια πληρωμή που κάνουμε όλοι μαζί οι εργαζόμενοι της χώρας σε κάποιο ασφαλιστικό ταμείο, έτσι ώστε, στην δύσκολη, απρόβλεπτη στιγμή, να μπορούμε να στηριχτούμε σε αυτή.

Όπως είπα και πριν, δεν έχει μεγάλη διαφορά, σαν concept, από την ασφάλεια που πληρώνουμε για το αυτοκίνητό μας.

Σε γενικές γραμμές, πάντως, οι ασφαλιστικές εισφορές μας πηγαίνουν σε τρία “ταμεία”:

• Ασφάλεια για τη σύνταξη.

• Ασφάλεια για την υγεία.

• Ασφάλεια για ανεργία (ταμείο ανεργίας).

Θα μπορούσε, όμως, να αναρωτηθεί κανείς: “Γιατί να μου κρατάει το κράτος τόσα λεφτά, αντί να με αφήνει να τα διαχειριστώ και να τα επενδύσω μόνος μου;”

Καλό ερώτημα - και μεγάλη κουβέντα. Αλλά δεν θα την ανοίξω τώρα. Το θέμα των εισφορών, ειδικά για την σύνταξη, είναι αρκετά περίπλοκο και δεν νιώθω καν αρκετά γνώστης για να το συζητήσω εκτενώς (προς το παρόν).

Κρατάμε, όμως, το ότι, παρά τις εγγενείς τους αδικίες, τα ασφαλιστικά συστήματα έχουν σκοπό να αποτελούν ένα δίχτυ ασφαλείας για τους εργαζόμενους στην κοινωνία - και για αυτό όλοι μας συνεισφέρουμε σε αυτά με ένα flat-rate, ανάλογο του εισοδήματός μας.

Αυτά λοιπόν ήταν μια πρώτη εισαγωγή στους βασικούς όρους των μισθών που συνεχώς ακούμε, αλλά σπάνια καταλαβαίνουμε.

Ελπίζω πως μπόρεσα να κάνω κάποια πράγματα λίγο πιο ξεκάθαρα. Φυσικά, στην περίπτωση που είτε νομίζετε πως έκανα κάπου λάθος, ή που θα θέλατε να εμβαθύνουμε περισσότερο σε κάποιο θέμα, περιμένω τα δικά σχόλια σας (και τη δική σας γνώση) στο Discussion Group μας.

#57: Ποιοί είναι οι αναγνώστες της Checklist (για το 2023)

(2000 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 10 λεπτά)

Γειά σε όλους, περίπου ενάμιση μήνα μετά από το προηγούμενο newsletter. Τουλάχιστον, καταφέρνω να μην φτάσει δίμηνο, ε;

Πάντως, μέσα στους προηγούμενους μήνες, συχνά σας εξέφραζα την ανάγκη μου να κάνω περισσότερα "fun" πράγματα στην καθημερινότητά μου. Ε, τώρα που άρχισα να το καταφέρνω, φαίνεται πως ο χρόνος που μένει μεταξύ της δουλειάς και του ελάχιστου αράγματος δεν είναι αρκετός ούτε για ένα newsletter τον μήνα. 🥲

Παρόλα αυτά, ας μπούμε στο σημερινό θέμα, που είναι και πάλι λίγο meta: Τα αποτελέσματα του ερωτηματολογίου που σας είχα στείλει με τίτλο "Ποιοί είναι οι αναγνώστες (και ακροατές) της Checklist".

Ποιοί είστε, λοιπόν;
 

Βασικά χαρακτηριστικά (φύλο, ηλικία κλπ...)

Καταρχήν, στο ερωτηματολόγιο απάντησαν συνολικά 93 άνθρωποι (από τους 800 αναγνώστες του newsletter και τους εκατοντάδες ακροατές στο podcast).

Συγκεκριμένα, από αυτούς τους 93:

• 86 μπήκαν στο ερωτηματολόγιο από το link που έστειλα στο newsletter

• 7 μπήκαν από το link που είχα στο podcast.

Το ότι τόσο λιγότεροι απάντησαν στο link του podcast δείχνει σίγουρα το πόσο μικρότερο engagement έχει ένας ακροατής του podcast (που μπορεί να το άκουσε πχ. για μια τυχαία φορά) σε σχέση με έναν subscriber του newsletter που σίγουρα επενδύει πολύ πιο σταθερά τον χρόνο του για αυτό που λαμβάνει.

(Trivia: Την τελευταία φορά που είχα στείλει ένα παρόμοιο ερωτηματολόγιο, ήταν το 2016, τότε που το newsletter ακόμη λέγονταν "Στο Ντουζ" (και podcast δεν υπήρχε) - και τότε είχαν απαντήσει 62 αναγνώστες.)

Πρώτο συμπέρασμα της έρευνας, το φύλο: Με μικρή διαφορά, οι περισσότεροι από τους αναγνώστες είναι άντρες.

Αυτό έρχεται λιγάκι σε αντίθεση με όσα ήξερα τόσα χρόνια από το Φοιτηtips και τα παλαιότερα newsletter, που οι γυναίκες ήταν "ένα κλικ" περισσότερες, αλλά η ισορροπία φαίνεται πως έχει πια αλλάξει.

Και πάλι, φυσικά, το δείγμα είναι μόνο το 10% των αναγνωστών. Στην τελική, τα δύο φύλα είναι πολύ κοντά.

(Αλήθεια, πιστεύετε πως η Checklist προσεγγίζει περισσότερο τα ενδιαφέροντα κάποιου συγκεκριμένου φύλου ή έχει το ίδιο ενδιαφέρον για όλους; Περιμένω τις απόψεις σας στο discussion group.)

Όσον αφορά τις ηλικίες σας, η διάμεση ηλικία των αναγνωστών είναι 29.

Όπως καταλαβαίνετε, όσο μεγαλώνω εγώ, τόσο "μεγαλώνει" και το target-group που ταυτίζεται με τα θέματα που γράφω.

Αλλά, όπως θα δούμε και αργότερα, υπάρχουν πολλοί αναγνώστες που διαβάζουν τα blog μου (και την Checklist) εδώ και χρόνια, και άρα, κατά κάποιον τρόπο, μεγαλώνουμε μαζί.

Παρ' όλα αυτά, όπως φαίνεται και στο παραπάνω chart, μέσα στο αναγνωστικό κοινό υπάρχει ποικιλία στις ηλικίες. Τόσο μικρότεροι, όσο και μεγαλύτεροι από εμένα. Πράγμα που με κάνει πολύ χαρούμενο.

(Trivia: Ο μικρότερος αναγνώστης που πήρε μέρος στην έρευνα ήταν 15 ετών, ενώ ο μεγαλύτερος 59.)

Στο επόμενο ερώτημα, βλέπουμε πως παρά το ότι η Checklist απευθύνεται αποκλειστικά σε Ελληνόφωνο κοινό, ένα σεβαστό κομμάτι των αναγνωστών (το 1/4) ζεί και εργάζεται σε άλλες χώρες της Ευρώπης.

Αυτό για μένα είναι αναμενόμενο, τόσο λόγω της θεματολογίας, αλλά και του ότι η σημερινή γενιά των 30 είναι και οι Έλληνες που μετανάστευσαν μαζικά στην Ευρώπη τα προηγούμενα χρόνια (όπως είχα κάνει παλαιότερα και ο ίδιος).

Όταν το σπάσουμε ανά πόλη, βλέπουμε πως περίπου οι μισοί που μένουν Ελλάδα βρίσκονται είτε Αθήνα (με 26,7%) ή Θεσσαλονίκη (με 16,3%), ενώ από εξωτερικό το Λονδίνο έχει αρκετούς αναγνώστες (με 5.8%).

Στις απαντήσεις, πάντως, βρήκα και ονόματα από αρκετές πόλεις του εξωτερικού, που δεν είχα ακούσει ποτέ στη ζωή μου!

Με τι ασχολείστε;

Με την Checklist να έχει τις ρίζες της (προ δεκαετίας) σε ένα blog για φοιτητές, έχει πολύ ενδιαφέρον το ότι σήμερα οι φοιτητές είναι μονάχα ένα μικρό κομμάτι του αναγνωστικού κοινού.

Η συντριπτική πλειοψηφία (73%) είναι άνθρωποι που εργάζονται, με πολύ λιγότερους είτε να σπουδάζουν (17%), είτε να συνδυάζουν δουλειά και μεταπτυχιακό.

Οι λεπτομέρεις του "τι σπουδάζετε" και "τι δουλειά κάνετε" ήταν τόσο πολυποίκιλες που δεν βγαίνει εύκολα κάποιο κατανοητό chart.

Με δικά μου λόγια όμως:

• Από αυτούς που σπουδάζουν, περίπου το 75% ανήκει στις θετικές επιστήμες.

• Από αυτούς που εργάζονται, πραγματικά έχουμε ένα diverse mix (φιλόλογοι, στρατιωτικοί, project manager, γιατρούς, μηχανοδηγούς τρένων) αλλά με ένα "κλικ" πιο έντονη αντιπροσώπευση από προγραμματιστές και παρεμφερείς IT δουλειές.

Γιατί διαβάζετε (και ακούτε) την Checklist;

Προχωρώντας στο επόμενο κομμάτι του ερωτηματολογίου, αρχικά έχει ενδιαφέρον να δούμε από που προέρχονται οι σημερινοί αναγνώστες της Checklist.

Όπως βλέπετε, το μεγαλύτερο ποσοστό (36.6%) προέρχεται από παλαιότερους αναγνώστες του Φοιτηtips - και στοιχηματίζω ότι αυτό ισχύει και για τους περισσότερους που απάντησαν "Δεν Θυμάμαι".

Πάντως, το ότι το podcast, που υπάρχει πολύ λιγότερο καιρό από το newsletter, αποτελεί σχεδόν το 20% του λόγου εισροής στην Checklist, είναι μια καλή απόδειξη πως το ότι άρχισα το podcast, αποτέλεσε έναν αναγκαίο τρόπο εξωστρέφειας του newsletter.

Γιατί, αν το σκεφτείτε, ένα newsletter, το οποίο στέλνεται συνεχώς στα ίδια άτομα, γνωρίζοντας πως μακροπρόθεσμα ένα ποσοστό θα κάνει πάντα unsubscribe (για διάφορους λόγους) το οδηγεί με μαθηματική λογική στον μαρασμό.

Ενώ, για να μπορεί να κάνει growth (και να μείνει "ζωντανό") πρέπει με κάποιον τρόπο να "φαίνεται" εκεί έξω, σε πιθανούς καινούργιους αναγνώστες. Και από τη στιγμή που δεν είμαι διάσημος TikToker ή κάτι τέτοιο, οι επιλογές μου για "μη-ξεδιάντροπη" εξωστρέφεια είναι πολύ λίγες...

Και μετά από τα ερωτήματα πολλαπλών επιλογών, φτάνουμε στα δικά μου αγαπημένα: αυτά που δεν μπορούν να μπουν “σε κουτάκια” (boomer joke, ναι).

Αυτά τα ερωτήματα είναι για μένα τα βασικότερα, γιατί με βοηθούν να καταλάβω την ουσία της προσωπικότητάς σας.

Όσο κι αν θέλω να μοιραστώ εδώ όλες τις απαντήσεις σας (που διάβασα πολλές φορές και με προσοχή) στην πραγματικότητα υπάρχουν τρεις-τέσσερις κοινές κατηγορίες λόγων. Οπότε, θα προσπαθήσω να τις περιγράψω εδώ, δίνοντας και μερικά snippets από τα λόγια των (ανώνυμων) αναγνωστών.
 

Γιατί διαβάζεις την Checklist;

Ο πιο κοινός λόγος για τον οποίο διαβάζετε την Checklist (σύμφωνα με εσάς) είναι το ότι αισθάνεστε ταύτιση με τα όσα γράφω. Προφανώς, αυτό περίμενα να το ακούσω - και είναι και ο πιο συνηθισμένος λόγος που κι εγώ διαβάζω όσα διαβάζω.

Με τα δικά σας λόγια, μου είπατε:

👤 “Γιατί έχουμε κοινό mindset και αισθάνομαι ότι τα λες καλύτερα από ότι θα μπορούσα εγώ να τα πω.”

👤 “Βλέπω κοινές σκέψεις που κάνω κι εγώ.“

👤 “Σκέφτεσαι (κι εσύ και οι αναγνώστες) πάνω-κάτω όπως εγώ, οπότε νιώθω μια παρηγοριά ότι δεν είναι όλος ο κόσμος τόσο ό,τι να 'ναι όπως νιώθω στην καθημερινότητά μου!”

👤 “Νιώθω ότι [το newsletter] με ηρεμεί και ότι κάποιος άλλος εκεί έξω συμμερίζεται παρόμοιες ανησυχίες με μένα.”

👤 “Πολλές φορές οι προβληματισμοί σου είναι ίδιοι με τους δικούς μου. Γενικά διαβάζω πολλά κείμενα, άρθρα στο ίντερνετ, απόψεις στο reddit, αλλά λίγες φορές ταυτίζομαι με τα γραφόμενα όσο με της Checklist.”

Ένας άλλος λόγος, που προσωπικά τον βρίσκω ακόμη πιο ενδιαφέρων, είναι (σύμφωνα με εσάς) το ότι γράφω για σκέψεις διαφορετικές από τις δικές σας. Με άλλα λόγια, για το ότι προσφέρω ένα άλλο perspective, με το οποίο μπορεί κάποιος πολύ συχνά να διαφωνεί.

Με τα δικά σας λόγια:

👤 “Διαβάζω την Checklist γιατί μου δείχνει μια διαφορετική οπτική γωνία για διάφορα θέματα.“

👤 “Δίνει μια εναλλακτική οπτική των πραγμάτων και νέες ιδέες.“

👤 “Ενημερώνομαι και αποκτώ γνώσεις για θέματα που δεν γνωρίζω.”

Και ένας τρίτος λόγος που παρατήρησα, για τον οποίο και εγώ ο ίδιος νιώθω κάπως πιο συναισθηματικός, είναι το ότι στα άρθρα (και τα podcast) που σας στέλνω, κάποιοι από εσάς νιώθετε πως έχετε επαφή με έναν “φίλο”:

Με τα δικά σας λόγια:

👤 “Με κάνει να νιώθω ότι κουβεντιάζω με ένα φίλο μου ή τέλος πάντων κάποιον που γνωρίζω και συζητάμε για κάτι που τον ενδιαφέρει αλλά πάντα έχει κάποιο ενδιαφέρον και για μένα. Μάλλον μου το μεταδίδεις.”

👤 “[Μου προσφέρει] πρακτικές γνώσεις, ιδέες, διασκέδαση (γράφεις ευχάριστα) και parasocial delusions αφού μετά από 12 και πλέον χρόνια νιώθω σαν να είσαι φίλος μου.”

👤 “Αίσθηση κοινών ενδιαφερόντων με άτομα που δε γνωρίζονται αλλα είναι σαν να γνωρίζονται. Σαν να πίνεις καφέ με ένα φίλο άπο το πανεπιστήμιο.“

Προσωπικά, δεν έχω κρύψει ποτέ πως, για μένα, αυτός είναι ο βασικότερος λόγος που γράφω όλα αυτά τα χρόνια. Γιατί, και για μένα, όλοι εσείς που διαβάζετε τις σκέψεις μου, αποτελείτε τους μόνους “φίλους” στους οποίους μπορώ να ανοίξω τις σκέψεις μου για κάποια συγκεκριμένα πράγματα (αυτά που αγγίζω στο newsletter).

Μη νομίζετε πως στους φίλους της “πραγματικής ζωής” μιλάω για τα ίδια. Οι περισσότεροι δεν νομίζω καν να ξέρουν ότι γράφω online ή κάνω podcast. Και αν αρχίσω να τους μιλάω για τα “θετικά και τα αρνητικά της ζωής στο εξωτερικό”, για το “τι σημαίνει πληθωρισμός” ή για το “πως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το άγχος που προκαλεί η γρήγορη ροή του χρόνου”, πιστεύω πως θα σταματήσουν να είναι φίλοι μου… 😂

Οπότε, σας ευχαριστώ που με θεωρείτε “φίλο” (με αυτόν τον συγκεκριμένο τρόπο) - και για αυτό, όπως σας έχω πει, είναι στο άμεσο πλάνο μου να οργανώσω και ένα πρώτο meetup με όσους από εσάς το θέλουν.

Τώρα, μερικές ακόμη τυχαίες απαντήσεις (στο ερώτημα "γιατί διαβάζεις την Checklist") που μου φάνηκαν ενδιαφέρουσες:

👤 “Δεν μου αρέσει να σπαταλάω χρόνο χωρίς ουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν μου αρέσει που μου πετάγεται άχρηστο περιεχόμενο συνέχεια στο feed μου. Ιδανικά το feed μου θα ήθελα να είναι ενημερωτικό, ώρες ώρες διασκεδαστικό και εποικοδομητικό. Σε μια προσπάθεια να φτιάξω το feed μου κάνω unfollow/unsubscribe σελίδες/newsletter που δεν με ενδιαφέρουν και δίνω ευκαιρίες σε καινούργια feed που πληρούν τις ανάγκες μου.“

Ανώνυμε αναγνώστη, χαίρομαι που θεωρείς πως η Checklist περιέχει “αρκετή ουσία”. Κάθε φορά που τη γράφω, αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο των προσπαθειών μου. Και όποτε αργώ να γράψω, είναι ακριβώς γιατί δεν νιώθω πως έχω να πω κάτι με αρκετή ουσία (ναι, οκ, καμιά φορά τεμπελιάζω κιόλας).

👤 "Φοιτηtips - Bang to Basic - Στο Ντουζ - Checklist: Άρθρα και σκέψεις που μας κρατάνε συντροφιά τόοοοσα χρόνια (!) Μπας και βγάλουμε άκρη με τον κόσμο.“

Το ξέρω πως πολλοί από εσάς διαβάζετε τα κείμενα μου πια για παραπάνω από δεκαετία (θεέ μου…). Για μένα είναι άκρως συγκινητικό, και ταυτόχρονα αγχωτικό. Σας ευχαριστώ που είστε εδώ.

👤 “[Η Checklist] Ασχολείται με ουσιαστικά ζητήματα της καθημερινής ζωής, με ρεαλιστική και αντικειμενική οπτική.”

Αυτό το σχόλιο το κρατάω ως μια μικρή επιβεβαίωση ότι έστω και ένας αναγνώστης γουστάρει τα υπερ-καθημερινά, υπερ-πρακτικά θέματα για τα οποία γράφω, όπως το (upcoming) “Πως λειτουργούν οι μισθοί στην Ελλάδα”. Για όλους τους υπόλοιπους, συγνώμη… 😛

👤 “Μου αρέσουν τα μεγάλα κείμενα για θέματα της καθημερινότητας/ζωής. Μου αρέσει που γράφει τη διάρκεια και μπορώ να το διαβάσω πχ στο μετρό ή όταν περιμένω ένα ραντεβού.”

Κι αυτό ως μια ακόμη μικρή επιβεβαίωση για τα (συχνά) μεγάλα κείμενα. Και πάλι συγνώμη φίλοι, αλλά υπάρχουν και μερικοί τρελοί που τους αρέσουν!
 

Μερικές τεχνικές ερωτήσεις για την Checklist

Και πέραν από τις ερωτήσεις που focus-άριζαν σε εσάς, είχαμε και μερικές ερωτήσεις που είχαν σκοπό να λειτουργήσουν σαν feedback για τη μελλοντική πορεία της Checklist.

Πρώτη ερώτηση: "Πως προτιμάς να καταναλώνεις (?) την Checklist; Ως newsletter ή ως podcast;"

Όπως βλέπετε στα παρακάτω charts, το κάθε κομμάτι των φίλων αναγνωστών ή ακροατών (ανάλογα με το αν απάντησαν από το newsletter ή από το podcast) έχει μια συγκεκριμένη, διαφορετική άποψη.

Οι απαντήσεις που πήρα από τους αναγνώστες του newsletter... Το 65% προτιμάει να τη διαβάζει, ενώ το 25% να την ακούει.

Και η ίδια ερώτηση, στους ακροατές του podcast... Όπως βλέπετε, η ακρόαση έχει μεγαλύτερη προτίμηση, με 85%.

"Ποιά θεματολογία θα ήθελες να δεις περισσότερο;"

Το επόμενο ερώτημα ήταν υπερβολικά χρήσιμο για μένα και σας ευχαριστώ για όλες τις απαντήσεις. Μου έχετε δώσει μια τεράστια λίστα, που πιστεύω πως θα μου δώσει τροφή θεμάτων για τα επόμενα χρόνια… 

Σε γενικές γραμμές, βλέπω πως ήδη εμπιστεύεστε την eclectic επιλογή θεματολογίας που κάνω (από υπαρξιακούς προβληματισμούς, μέχρι το πως να συμπληρώσεις τη φορολογική σου δήλωση). Αν και είδα μια μεγάλη ομάδα από εσάς να ενδιαφέρεται για ακόμη περισσότερα θέματα για τη ζωή και την εργασία στο εξωτερικό.

Όμως, θα αφήσω εδώ ένα-δύο από τα σχόλιά σας που μου φάνηκαν ενδιαφέροντα:

👤 “Θα ήθελα να δω οτιδήποτε από εσωτερικές αναζητήσεις, άσκηση, οικονομικά, υπαρξιακά, spiritual, φυσικά, ελεύθερος χρόνος, περιβαλλοντικά, βιβλία, ακόμα και πολιτικά. Πράγματα που δεν θα ήθελα να δω είναι τεχνολογικά (αρκετή τεχνολογία υπάρχει στη ζωή μας δεν θέλω άλλη), τελευταίες τάσεις της μόδας 😂, motivational πράγματα του στυλ "η Google ξεκίνησε από μια αποθήκη, μπορείς και εσύ"."

👤 “Από όταν έγινε Checklist έχει αλλάξει λίγο το ύφος και η θεματολογία, ορισμένα θέματα να πω την αλήθεια δε μου είναι πλέον τόσο χαλαρωτικά καθώς τα βρίσκω πιο σοβαρά (ίσως επειδή πέρασαν και για σένα 5 χρόνια). Μου άρεσαν περισσότερο αυτά που ήταν άμεσα συνδεδεμένα με την καθημερινότητα και ήταν χαλαρά προς ανάγνωση. Παρόλα αυτά, διαβάζω τα πάντα. Δεν έχω κάποια ιδιαίτερη προτίμηση γιατί προτιμώ να διαβάζω κάτι που σου βγαίνει κι εσένα ευχάριστα να γράφεις.”

👤 “Surprise me... Ό,τι νιώθω ότι είναι αυθεντικό και γουστάρεις εσύ που γράφεις ή μιλάς γι αυτό, θα το απολαύσω.”

👤 “Έχω την αίσθηση ότι θα με ενδιέφερε σχεδόν οτιδήποτε. Ωστόσο, για να προτείνω και κάτι: με μια γρήγορη "αναδρομή" στη μνήμη μου δεν θυμάμαι για παράδειγμα να έχω λάβει κάποιο newsletter που να ασχολείται με ζητήματα (κατά του) ρατσισμού (και εννοώ όλων των μορφών ρατσισμού), ψυχικής υγείας, και τέχνης. Να ζητήσω προκαταβολικά συγγνώμη σε περίπτωση που υπήρξαν τέτοιες θεματικές και τις έχω ξεχάσει, μιας και πολλές φορές η μνήμη μου με προδίδει :ρ Αν είναι κάτι που ενδιαφέρει την _κοινότητα_ και δεν πιστεύεις ότι ξεφεύγει από τα όρια του blog, ίσως θα μπορούσαμε να έχουμε "ανταποκρίσεις" από πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπου είτε εσύ είτε κάποιος αναγνώστης θα έχει την ευκαιρία να μοιραστεί εντυπώσεις/κριτικές/απόψεις για κάποιο γεγονός στο οποίο παρευρέθηκε πρόσφατα, πχ τον τελευταίο μήνα. Αυτό θα μπορούσε να αφορά πχ κάποια θεατρική παράσταση ή συναυλία ή κάποια έκθεση.”

👤 “Περισσότερα επεισόδια σαν το πώς να μην βγεις έξω μόνος σου, για το περπάτημα και που παν οι φίλοι όταν χάνονται.“

👤 “Νομίζω ότι μου άρεσαν περισσότερο τα "επεισόδια" με πιο φιλοσοφικό περιεχόμενο οπότε θα έλεγα αυτό.”

👤 “Ίσως στο θέμα των οικονομικών, αν και έχεις γράψει κάποια πράγματα πάνω σ' αυτό, και πως μένεις ενημερωμένος στις καινούργιες τεχνολογίες (γλώσσες, εργαλεία ακόμα και καινούργιοι τίτλοι εργασίας).”

"Θα ενδιαφερόσουν να δεις συνεντεύξεις από ενδιαφέροντες ανθρώπους; Αν ναι, από ποιούς;"

Ακόμη ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα, στο οποίο, απ’ ότι μπορείτε να δείτε στο γράφημα, η συντριπτική πλειοψηφία λέει “ναι”.

Να σας πω λίγο τη σκέψη μου για το θέμα των συνεντεύξεων: Γενικά, μπορείς να μάθεις πολλά από μια συνέντευξη με έναν “ενδιαφέρων” άνθρωπο. Τα προβλήματα, όμως, για μένα, είναι δύο:

Πρώτον, πάρα πολλά podcast, κάνουν συνέχεια συνεντεύξεις, ο ένας από τον άλλον, οπότε έχει καταντήσει λίγο σούπα. Ναι μεν μπορεί να βγει κάτι καλό, αλλά η συνέντευξη μπορεί να είναι και ο πιο “φτηνιάρικος” τρόπος “παραγωγής web περιεχομένου” αφού απλά προσπαθείς να πατήσεις στο όνομα του οποιοδήποτε γνωστού για να κάνεις views.

Εγώ δεν ανήκω σε αυτή τη λογική. Συνήθως προτιμούσα να γράψω μόνος μου τα δικά μου άρθρα παρά να λειτουργώ ως “παράσιτο”.

Παρόλα αυτά, αν κάνεις μια συνέντευξη σωστά και ρωτήσεις τις κατάλληλες ερωτήσεις, μπορείς να ξεθάψεις πολύ καλή γνώση. Οκ.

Το δεύτερο πρόβλημα, είναι πως μια συνέντευξη έχει άλλα “logistics”, άλλες διαδικασίες. Και όπως έχετε δει, εγώ με το ζόρι τα καταφέρω (ειδικά αυτές τις μέρες) να στέλνω τακτικά το newsletter.

Πόσο μάλλον αν μιλάμε για συνέντευξη σε podcast: Προσωπικά δεν θα ήθελα να κάνω μια από εκείνες τις εκπομπές που απλά ανοίγουν τα μικρόφωνα μιλάνε δύο άτομα για δύο ώρες, με φλυαρία, και όλη η εκπομπή (πέραν από 10 καλά λεπτά) είναι “φύρα”.

Εμένα μου αρέσουν τα περιεκτικά, συμπυκνωμένα πράγματα, οπότε η οποιαδήποτε συνέντευξη θα απαιτούσε πολλές ώρες editing - και πιθανώς πολλές ώρες για να την μετατρέψω σε μορφή κειμένου (για το newsletter).

Τι να πω... Ελπίζω να μπορέσω να το κάνω και αυτό - και να το κάνω να λειτουργήσει (μακάρι να μπορούσε να είναι αυτή η πραγματική δουλειά μου, και να μπορούσα να γράφω και να κάνω podcast όλη μέρα.)

Οι προτάσεις σας για πιθανά πρόσωπα για συνέντευξη, πάντως, ήταν απίθανες και έχω πια μια τεράστια λίστα για να χρησιμοποιήσω, μόλις και εάν αποφασίσω να βάλω μπρος και σε αυτό.

"Εάν άλλαζες κάτι στην Checklist, τι θα ήταν αυτό;"

Άλλη μια ερώτηση-χρυσωρυχείο για μένα. Μερικά από τα patterns των απαντήσεών σας, ήταν:

1. Τίποτα. Μου αρέσει πολύ όπως είναι. (σχόλιό μου: Ευχαριστώ πολύ)

2. Να στέλνω newsletter πιο συχνά (σχόλιό μου: Λες και δεν θέλω; 😛)

3. Κάποιες φορές, το newsletter θα μπορούσε να είναι λίγο πιο μικρό.

Και μερικά συγκεκριμένα σχόλια, τα οποία μου φάνηκαν ενδιαφέροντα:

👤 “Ίσως λιγότερο κράξιμο και πεσιμισμό, που νιώθω ότι υπήρχε στα τελευταία newsletters, σαν να ακούω τον πατέρα μου να γκρινιάζει για τους γείτονες είναι ένα πράγμα.“

👤 “Αγαπάω το ποσό καλοεπεξεργασμένα είναι τα κείμενα, αλλά θα μου άρεσε να διαβάζω/ακούω και κάτι πιο αυθόρμητο/ακατέργαστο πού και πού.”

👤 “Πιο συχνά κι ας είναι πιο μικρά τα newsletter, με περισσότερες φωτογραφίες.”

👤 “Η διάρκεια του podcast θα ήθελα να έφτανε στο 30λεπτο, χωρίς αλλοίωση της ποιότητας.”
 

"Θα ερχόσουν σε ένα meetup της Checklist?"

Το τελευταίο ερώτημα που θα πιάσουμε, ήταν και αυτό που αποτέλεσε την αφορμή για αυτό το ερωτηματολόγιο: Το θέμα του meetup της Checklist.

Στην ερώτηση, λοιπόν, του αν θα θέλατε να πάρετε μέρος σε ένα τέτοιο meetup, οι απαντήσεις σας ήταν στο μεγαλύτερο ποσοστό θετικές (σίγουρα [18.6%], ή πιθανότατα [58.1%]).

Μαζί και με τα δεδομένα που έχω πια για το που βρίσκεστε, πιστεύω πως το πρώτο μας meetup θα οργανωθεί σύντομα, μετά το καλοκαίρι.

Με τους περισσότερους από τους αναγνώστες να ζουν Αθήνα και Θεσσαλονίκη (και με εμένα να μένω Θεσσαλονίκη), υποθέτω πως θα προσπαθήσω να οργανώσω το πρώτο meetup στη Θεσσαλονίκη και αμέσως μετά από αυτό στην Αθήνα.

Νεότερα για αυτό θα σας στείλω προς το τέλος του καλοκαιριού.
 

Υπήρχε και ένα ερώτημα με τίτλο: “Ποιά άλλα newsletter ή podcast ακούτε”. Εκεί πήρα πολλές και εξαιρετικές προτάσεις από εσάς, αλλά δεν νομίζω πως χωράνε σε αυτό το newsletter. Κρατάω τη λίστα για προσωπική έμπνευση, αλλά και για πιθανές προτάσεις (από εσάς για εσάς) που μπορεί να μοιραστώ σε ένα από τα επόμενα άρθρα.

Αυτές λοιπόν ήταν οι απαντήσεις σας. Σας ευχαριστώ και πάλι για τον χρόνο που δώσατε στο ερωτηματολόγιο και για το ότι συνεχίζετε να είστε μέρος το αναγνωστικού κοινού της Checklist.

Ελπίζω μέσα από τις ιδέες και τις προτάσεις σας να καταφέρω να κάνω ακόμη πιο ωραία πράγματα - και φυσικά, πολύ σύντομα, να καταφέρουμε να γνωριστούμε και με κάποιους από εσάς από κοντά.

Τα λέμε σύντομα,
Αλέξης

(υγ. Αν δεν στείλω επόμενο άρθρο μέσα στον μήνα, τότε εύχομαι από τώρα καλό καλοκαίρι!)

Πριν από λίγο καιρό, σας είχα αναφέρει κάτι “για το βιβλίο που ετοίμαζα”. Ε, αυτό το μυθιστόρημα, εδώ και περίπου μισό χρόνο, είναι έτοιμο - και βρίσκομαι πια στη φάση που θα πρέπει να βρω κάποιον για να το εκδώσει.

Ξέρετε, το να “γράψεις ένα βιβλίο” είναι το πιο κοινό κλισέ του “άπιαστου ονείρου”: Πολλοί λένε πως θα ήθελαν να το κάνουν, υποθετικά, αλλά ελάχιστοι το καταφέρνουν. Και αυτό είναι λογικό, αφού το να γράψεις ένα βιβλίο, ένα πραγματικό βιβλίο που να στέκεται, δηλαδή, θέλει πολύ χρόνο και προσπάθεια.

Ακόμη και έτσι, οι λίγοι που τελικά το γράψουν, τη μεγαλύτερη έκπληξη πιστεύω θα τη νιώσουν ακριβώς μετά. Όταν, δηλαδή, θα έχουν τελειώσει με την αναμενόμενα δύσκολη διαδικασία της συγγραφής, και θα έρθει το επόμενο, το απόβλεπτα άγνωστο και σκοτεινό κομμάτι: Το πως εκδίδεις το βιβλίο που έγραψες.

Όπως έχω κάνει προφανές σε αυτό το newsletter, μου αρέσει να βάζω τα πράγματα σε μια σειρά. Όταν δεν καταλαβαίνω κάτι, διαβάζω για αυτό, βρίσκω πηγές, βιβλία και tutorials, μέχρι να μάθω ακριβώς τη διαδικασία για να το αποκωδικοποιήσω.

Με το πρόβλημα της έκδοσης, όμως, βρισκόμουν στο απόλυτο σκοτάδι. Βλέπετε, οι (νέοι ή παλιότεροι) συγγραφείς που έχουν ήδη εκδώσει κάτι, δεν κάθονται να μοιραστούν online το “πως τα κατάφεραν” (ίσως ασχολούνται με το επόμενο βιβλίο τους).

Ίσως φταίει λίγο και η Ελληνική νοοτροπία, όπου όταν καταφέρνεις κάτι, θες να κρατάς ψιλο-μυστικό το "πως" από τους επόμενους (το λέω γιατί το έζησα). Και οι (αρκέτες μεν) ξένες πηγές για το θέμα, δεν φαίνεται να έχουν καμία σχέση με την Ελληνική πραγματικότητα των εκδόσεων.

Ούτε και από τους εκδοτικούς τους ίδιους δεν υπάρχει πολλή πληροφορία διαθέσιμη: Εντάξει, σχεδόν όλοι έχουν κάποιο email για να τους στείλεις το “χειρόγραφό” σου, αλλά η όλη διαδικασία, από την πλευρά του νέου συγγραφέα, γίνεται πραγματικά στα τυφλά.

Και, πέραν από την μικρή πιθανότητα να πάρεις εύκολα μια θετική απάντηση, το μόνο που μπορείς να περιμένεις είναι τη σιγή ασυρμάτου - ακόμη κι αν κάποιοι οίκοι υπόσχονται "πως θα σε ενημερώσουν" - χωρίς να λάβεις ποτέ το παραμικρό feedback ή “γιατί”.

Έφταιγε το ύφος του έργου; Έφταιγε το μέγεθος; Ήταν πολύ ρομάντζο; Ήταν πολύ ρεαλιστικό; Δεν τους άρεσε το όνομά σου;

Με άλλα λόγια, η όλη διαδικασία είναι σαν ένα μαύρο κουτί. Ένα καλλιτεχνικό κουτί του Schrödinger όπου πετάς μέσα το έργο σου - και το χτυπάς κάθε λίγο με ένα κλαδί για να δεις αν η γάτα-βιβλίο έχει ψοφήσει ή όχι.

Οπότε, για να το συνοψίσω. Περπατώντας στον μυστήριο δρόμο για την έκδοση του πρώτου μου βιβλίο, έχω ένα μεγάλο ερώτημα:

Αν είσαι ένας νέος, πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας, που δεν μένεις στην Αθήνα, δίπλα στους εκδοτικούς οίκους, και δεν έχεις γνωστούς στον χώρο, πως μπορείς να βρεις έναν εκδότη που θα βγάλει το βιβλίο σου;

Η εξωτερική είσοδος της έκθεσης δεν σε προϊδέαζε για πολλά...

Ψάχνοντας τις απαντήσεις στη 19η Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Τον Μάιο του 2023 (λίγες μέρες νωρίτερα, δηλαδή) πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη η 19η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου, ένα μεγάλο event που είχε μπει στον πάγο για κάποια χρόνια. Φέτος, όμως, επέστρεψε με μπόλικο περιεχόμενο και τους περισσότερους Ελληνικούς εκδοτικούς οίκους μαζεμένους.

Και για μένα ήταν η καλύτερη ευκαιρία για να μιλήσω από κοντά με τους ανθρώπους του βιβλίου, μήπως και κατάφερνα να απαντήσω τα ερωτήματά μου.

...με το που έμπαινες στον χώρο των περιπτέρων, όμως, έβλεπες πως υπήρχε αρκετός κόσμος τριγύρω.

Οι άνθρωποι πίσω από το “μαύρο κουτί”

Κατ’ αρχήν, όσον αφορά την έκθεση την ίδια, ήταν μια πολύ ευχάριστη έκπληξη. Μην μπερδεύεστε, δεν είναι εκείνη η γνωστή υπαίθρια “έκθεση-παζάρι” της Νέας Παραλίας, αλλά μια σοβαρή, οργανωμένη έκθεση μέσα σε τρία μεγάλα περίπτερα της ΔΕΘ.

Όπως μπορείτε να δείτε, μέσα στην έκθεση γινόταν ένας χαμός (με την καλή έννοια).

Μπαίνοντας στην έκθεση, μπορώ να πω πως ήταν λίγο overwhelming: Με τόσο πολύ κόσμο, είναι λίγο δύσκολο να ξεκινήσεις από κάπου.

Παρόλα αυτά, με ένα τετράδιο στο χέρι (γιατί είδα πως το μικρόφωνο τους φάνηκε λίγο επιθετικό) προσέγγισα τρεις εκδοτικούς οίκους και έναν νέο συγγραφέα, μιλώντας με εφτά συνολικά ανθρώπους για τα ερωτήματά μου.

Να ξεκινήσω λέγοντας πως οι περισσότεροι από όσους μίλησα, ήταν αρκετά φιλικοί και ανοιχτοί στην συζήτηση. Και εδώ έρχεται το πρώτο μου συμπέρασμα: Πως το να βλέπεις τους πραγματικούς ανθρώπους πίσω από τους εκδοτικούς οίκους, καταφέρνει να βάλει ένα ανθρώπινο πρόσωπο στο τρομαχτικό “μαύρο κουτί” των εκδόσεων.

Αυτοί ήταν οι άνθρωποι που διάβαζαν τις υποβολές μας (πολλές φορές οι ίδιοι οι εκδότες) και που συχνά μας έριχναν “άκυρα”. Μιλώντας τους στην έκθεση, είδα ανθρώπους που αγαπούσαν το βιβλίο και που, όπως κι εμείς, αντιμετώπιζαν και αυτοί τα δικά τους (αόρατα σε εμάς) προβλήματα, όπως π.χ το να διαλέξουν τα σωστά βιβλία - τόσο από άποψη “καλλιτεχνική” όσο και εμπορική. Γιατί, να μην ξεχνάμε, πως και οι εκδόσεις μια επιχείρηση είναι, και μάλιστα σε έναν πολύ δύσκολο τομέα.

Ξεκίνησα τις κουβέντες μου μιλώντας με τους ανθρώπους του εκδοτικού οίκου Σμίλη. Η Σμίλη ιδρύθηκε το 1986, και εκδίδει τόσο Ελληνική, όσο και ξένη, πεζογραφία και ποίηση.

Το πρώτο πράγμα που τους ρώτησα, ήταν το αιώνιο ερώτημα “εάν οι οίκοι διαβάζουν όλα τα χειρόγραφα που λαμβάνουν”:

«Ναι, τα διαβάζουμε όλα» μου είπαν, «ακόμη κι αν τις περισσότερες φορές είναι δύσκολο. Σκέψου πως μπορεί να λάβουμε μέχρι και 5 χειρόγραφα τη μέρα». Τη δουλειά του “αναγνώστη” στη Σμίλη, την κάνουν οι ίδιοι οι εκδότες και οι πιο κοντινοί τους συνεργάτες.

«Συνήθως δεν μας φτάνει ο χρόνος για να προλάβουμε όλες τις υποβολές, για αυτό και μπορεί να αργήσουμε να δώσουμε μια απάντηση. Όμως, το προσπαθούμε με όλες μας τις δυνατότητες, και το κάνουμε με μεγάλο σεβασμό προς τους υποβάλλοντες».

Κάτι παρόμοιο άκουσα και από δύο άλλους οίκους, τον (μεγάλο) Καστανιώτη και τους ανθρώπους των εκδόσεων Αντίποδες. Ο Καστανιώτης έχει μια ειδική ομάδα αναγνωστών που επιτελεί το έργο του “φιλτραρίσματος”, ενώ στους Αντίποδες και πάλι είναι ο ίδιος ο εκδότης, ο Κώστας Σπαθαράκης, που διαβάζει τα έργα, μαζί με την συνεργάτιδά του και υπεύθυνη marketing.

«Διαβάζουμε το κάθε έργο που λαμβάνουμε» μου λέει ο Κώστας, «και πολλές φορές, αν μας αρέσει, το δίνουμε και σε άλλους ανθρώπους που εμπιστευόμαστε, φίλους μας ή συγγραφείς που πέρασαν εκείνη τη μέρα από το γραφείο. Το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον να βλέπω και τις δικές τους αντιδράσεις, σαν μια δεύτερη γνώμη. Λαμβάνουμε περίπου 2 βιβλία ανά μέρα. Συνήθως μαζεύουμε αρκετά, και σε συγκεκριμένες περιόδους, ας πούμε μια φορά τον μήνα, μοιράζουμε τα χειρόγραφα μεταξύ μας και τα διαβάζουμε. Σίγουρα, όμως, είναι μια δουλειά που απαιτεί χρόνο. Γι' αυτό και κάποιες φορές μπορεί να αργήσουμε να απαντήσουμε».

Τα “μυστικά” του επαγγέλματος;

Κάπου εκεί, έκανα ένα βήμα πίσω, γυρίζοντας σε μια βασική ερώτηση: «Αλήθεια, ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για έναν νέο, άγνωστο συγγραφέα να σας στείλει το χειρόγραφό του;»

Όλοι τους μου είπαν για τον προφανή τρόπο που αναφέρεται στο site του κάθε οίκου. Μέσω του τυπικού καναλιού υποβολής που έχουν, δηλαδή.

Προφανώς, τόσο “εύκολες” απαντήσεις μου προκαλούν καχυποψία. Μήπως υπάρχει κάποιο κρυμμένο μυστικό; Κάποιος καλύτερος τρόπος ή shortcut που ανεβάζει τις πιθανότητες να διαβαστεί το χειρόγραφο με περισσότερη προσοχή;

«Μα, είναι δυνατόν να “ακυρώσει” κάποιος ένα καλό βιβλίο που διάβασε, επειδή στη στοίβα έχει και το βιβλίο ενός γνωστού του;» με ρωτάει με νόημα ο διευθυντής πωλήσεων του Καστανιώτη. «Θέλω να πω, δεν έχει κάτι να κερδίσει από αυτό. Εάν το βιβλίο είναι καλό, με βάση την υποκειμενική κρίση του αναγνώστη και ταιριάζει με το ύφος του οίκου, τότε θα το κοιτάξουμε με προσοχή».

Σαν παράδειγμα, μου δείχνει ένα βιβλίο, στην καλύτερη μπροστινή γωνία του περιπτέρου του οίκου. «Εκεί έχουμε μια ποιητική συλλογή μιας πρωτοεμφανιζόμενης δημιουργού, και νεαρής σε ηλικία, που εκδόθηκε πρόσφατα. Το μόνο που χρειάστηκε, ήταν να μας αρέσει το έργο της. Καμία γνωριμία ή οτιδήποτε…»

Οι άνθρωποι της Σμίλη, από την άλλη, όταν τους ρώτησα για τη σημασία των γνωριμιών στον χώρο, μου έδωσαν μια απάντηση που εμπιστεύτηκα λίγο περισσότερο: «Σίγουρα το να μας φέρει το χειρόγραφό σου ένας συγγραφέας ή άνθρωπος του χώρου που ήδη εμπιστευόμαστε, ίσως μας τραβήξει την προσοχή λίγο παραπάνω. Όπως, επίσης, μπορεί να μετρήσει και ο κύκλος σου. Ένα βιβλίο είναι κάτι που κυκλοφοράει “στόμα με στόμα”, και το να είσαι μέρος ενός συγγραφικού κύκλου, μπορεί να το βοηθήσει πολύ και μετά την έκδοσή του».

Με τον Κώστα, από τους Αντίποδες, συνεχίσαμε στο τι ακριβώς ψάχνει να βρει ο εκδότης σε ένα χειρόγραφο. «Το πιστεύεις ότι υπάρχουν άνθρωποι που υποβάλλουν ένα βιβλίο χωρίς να διαβάζουν καν οι ίδιοι;» με ρώτησε. «Προσωπικά, πιστεύω ότι ένας συγγραφέας πρέπει να έχει "διαβάσει". Θέλω τουλάχιστον να μπορώ να καταλάβω τις αναφορές που έχει ο άνθρωπος που μας υποβάλλει. Θέλω να καταλάβω από που ξεκινάει και τι προσπαθεί να πει. Πάντως, γενικά, δεν μου είναι δύσκολο να καταλάβω το πότε ένα βιβλίο δεν ταιριάζει με τον δικό μας οίκο. Εάν ταιριάζει, όμως, ακόμη και το να μην είναι “τέλειο”, δεν αποτελεί εμπόδιο. Εφόσον ενδιαφερθούμε, θα συζητήσουμε για όλα αυτά με τον συγγραφέα και θα βρούμε έναν τρόπο να τα βελτιώσουμε».

«Είναι σημαντικό, πάντως» μου λένε οι εκδόσεις Σμίλη, «ένα έργο που λαμβάνουμε να έχει την κατάλληλη δομή. Σίγουρα λαμβάνουμε πολλές υποβολές από νέους δημιουργούς όπου η αναμενόμενη δομή τους λείπει».

Το ποιά ακριβώς πρέπει να είναι αυτή η δομή, όπως καταλαβαίνετε, μπορεί να θεωρηθεί υποκειμενικό - όπως υποκειμενικά παραμένουν και άλλα κομμάτια της διαδικασίας.

Όλοι μας έχουμε ακούσει για τις ιστορίες μεγάλων συγγραφέων, που έπρεπε να απορριφθούν από εκατό εκδότες, μέχρι να βρεθεί ο ένας που θα πιστέψει σε αυτούς. Το ερώτημα είναι, μέχρι να γίνει αυτό, πως μπορεί να καταλάβει ο συγγραφέας το τι “άρεσε”, τι “όχι” και τι οδήγησε στην πιθανή απόρριψη;

Το (μεγάλο) ερώτημα του feedback

Για αυτό το θέμα, δεν πήρα καλή απάντηση από κανέναν. Ίσως, μονάχα, το ότι οι υποψήφιοι θα μπορούσαν να απευθυνθούν σε άλλους συγγραφείς για να διαβάσουν τα έργα τους.

Οι εκδοτικοί οίκοι, με τον μεγάλο όγκο υποβολών που λαμβάνουν, δεν φαίνεται να έχουν τον χρόνο (και τη διάθεση) για να δίνουν feedback. Ούτε φάνηκαν να γνωρίζουν την ύπαρξη ανθρώπων που θα μπορούσαν να κάνουν αυτή τη δουλειά για έναν πρωτοεμφανιζόμενο, όπως πχ. οι επαγγελματίες editors και οι book agents της Αμερικής. Τέτοια πράγματα στην Ελλάδα, δεν φαίνεται να υπάρχουν.

Κάποιος που ίσως θα μπορούσε να απαντήσει καλύτερα σε αυτό, θα ήταν ο Πάνος Παπαπαναγιώτου, νέος συγγραφέας (και εκδοτικά αλλά και ηλικιακά - αφού είναι 37 χρονών) από τη Θεσσαλονίκη. Έχει ήδη εκδώσει μια ποιητική συλλογή, και μια συλλογή μικρών ιστοριών. Τον συνάντησα στο περίπτερο των εκδόσεων Ιωλκός και πιάσαμε μια πολύ ευχάριστη μισάωρη κουβέντα.

«Αν και κάνω μια εντελώς διαφορετική δουλειά» μου είπε, «πάντοτε έγραφα με κάποιον τρόπο. Είτε σε blog που είχα παλαιότερα, αν και με ψευδώνυμο, είτε μέσα από μια μπάντα που έγραφα τραγούδια, είτε από ένα περιοδικό που είχα συνεργαστεί. Τελικά, κατέληξα να πάρω μέρος σε ένα μεταπτυχιακό δημιουργικής γραφής, μέσα από το οποίο γνώρισα πολλούς ανθρώπους σαν κι εμένα, που έγραφαν και αυτοί, και γίναν φίλοι μου. Αυτοί με βοήθησαν διαβάζοντας τα δικά μου έργα και δίνοντάς μου feedback, μέχρι που αποφάσισα να προσπαθήσω να εκδώσω κάτι, ξεκινώντας πρώτα από λογοτεχνικούς διαγωνισμούς».

Ίσως, τελικά, αυτός να είναι ο μόνος λογικός τρόπος για να πάρει κανείς γνώμες για τα κείμενά του. Και μιλάω για γνώμες που, μέχρι έναν βαθμό, μπορεί να εμπιστευτεί. Όπως νωρίτερα που ο Κώστας από τους Αντίποδες μου μίλησε για “συγγραφείς που δεν διαβάζουν”, αναρωτιέμαι αν και το “συγγραφείς χωρίς φίλους συγγραφείς” αποτελεί ένα άλλο παράδοξο.

Ρώτησα τον Πάνο πόσο δύσκολο ήταν να εκδοθεί το πρώτο του βιβλίο. «Οι πρώτες προσεγγίσεις που έκανα σε εκδοτικούς οίκους έμειναν αναπάντητες» μου εξήγησε, «αλλά στο τέλος βρήκα τις εκδόσεις Ιωλκός που με δέχτηκαν. Το πιο δύσκολο στην έκδοση, πάντως, είναι το να πάρεις την απόφαση να εκτεθείς».

«Και τελικά» τον ρώτησα, «πως νιώθεις;»

«Κοίτα, η έκδοση του πρώτου μου βιβλίου ήταν κάτι πραγματικά έντονο. Το χάρηκα πολύ αλλά και το “έτρεξα”, οργανώνοντας αρκετές παρουσιάσεις. Το δεύτερο, από την άλλη, εκδόθηκε λίγο πριν ξεκινήσει ο covid, οπότε καταλαβαίνεις πως δεν το έζησα με τον ίδιο τρόπο».

Αυτή η αντίθεση, με έβαλε σε σκέψεις: «Τι πιστεύεις πως είναι τελικά “επιτυχία” για έναν νέο συγγραφέα;» τον ρώτησα. «Είναι το να πουλήσει συγκεκριμένο αριθμό βιβλίων; Είναι το να γίνει γνωστός; Το να πάρει καλές κριτικές;»

«Εξαρτάται τον άνθρωπο» μου λέει. «Για κάποιους είναι το να γίνουν διάσημοι. Κάποιοι θέλουν να πουλήσουν πολύ. Όχι πως εγώ, ή εσύ, δεν θα θέλαμε, έτσι;» είπε και γέλασε. «Για μένα, όμως, ειλικρινά, σαν μεγαλύτερη επιτυχία νιώθω απλώς το ότι κυκλοφόρησε το πρώτο μου βιβλίο. Και σήμερα, μετά από όλα αυτά, είμαι πολύ πιο χαλαρός. Μην μπερδεύεσαι, θα έχω το ίδιο ή και περισσότερο άγχος για το επόμενο. Απλώς σήμερα είμαι συνειδητοποιημένος και ξέρω πως μου αρκεί να γράφω και να υπάρχουν κάποιοι λίγοι άνθρωποι που θα διαβάζουν αυτά που γράφω».

Για το ίδιο θέμα ρώτησα και τους εκδοτικούς οίκους.

«Με τι νούμερο πωλήσεων, ας πούμε» ρώτησα τις εκδόσεις Σμίλη, «θα θεωρούνταν πως το βιβλίο ενός νέου συγγραφέα πήγε καλά; Χίλια αντίτυπα; Δύο χιλιάδες;» 

«Χίλια θα ήταν ένα από τα καλά νούμερα» μου είπαν χαμογελώντας.

«Το τι σημαίνει “επιτυχία”» μου είπαν οι Αντίποδες, «εξαρτάται από το κάθε βιβλίο και το που απευθύνεται. Φαντάσου πως έχω διαβάσει χειρόγραφα που μου άρεσαν πολύ και θα ήθελα να τα εκδώσω, αλλά ήταν τόσο “πειραματικά” σε ύφος, που θα απευθύνονταν σε υπερβολικά μικρό κοινό. Εμείς, όμως, ως οίκος, θέλουμε τα βιβλία μας να μπορούν να κάνουν και πωλήσεις. Να μην περιορίζονται σε εξαιρετικά μικρό κοινό. Εξάλλου, πιστεύω πως η πεζογραφία πιστεύω πως πρέπει να απευθύνεται στον ευρύ κόσμο».

Και σύμφωνα με τον Καστανιώτη: «Επιτυχία, αρχικά, είναι να βγάλει το βιβλίο τα λεφτά του» μου λέει ο διευθυντής πωλήσεων γελώντας. «Εμείς, πάντως, σαν οίκος, προσπαθούμε να το κάνουμε εύκολο, δίνοντας βάση στο να εξηγήσουμε καλά στα βιβλιοπωλεία το “τι είναι” το κάθε βιβλίο και σε ποιον απευθύνεται. Γιατί ένα βιβλιοπωλείο που ξέρει να προτείνει βιβλία, είναι ο καλύτερος τρόπος για να φέρεις το βιβλίο ενός νέου συγγραφέα στα χέρια του αναγνώστη. Εάν, όμως, ο ίδιος ο βιβλιοπώλης δεν γνωρίζει περί τίνος πρόκειται, τότε κάνεις δύσκολη τη δουλειά του».

Ρώτησα, ακόμη, τι άλλο κάνει ένας εκδοτικός οίκος για να προωθήσει το βιβλίο ενός νέου συγγραφέα, πέραν από την τοποθέτηση στα ράφια: «Μετά από τα βιβλιοπωλεία, σε μεγάλο βαθμό είναι στο χέρι του ίδιου του συγγραφέα να το προωθήσει» μου λένε οι εκδόσεις Σμίλη. «Και πολλές φορές, το πως και το πότε θα γίνει επιτυχία ένα βιβλίο, είναι και θέμα “τύχης”. Είναι πολύ δύσκολο να το προσδιορίσεις εκ των προτέρων».

Η παράξενη ισορροπία της τύχης

Όπως καταλαβαίνετε, τέτοιες προσεγγίσεις “της τύχης” πηγαίνουν κόντρα στον δικό μου τρόπο να βλέπω τα πράγματα. Για παράδειγμα, στον χώρο των mobile games, όπου εργάζομαι, “μετράμε” τα πάντα με analytics και έτσι καθορίζουμε το marketing. Αυτό είναι ένα βασικό εργαλείο για να καταφέρουμε να αποκτήσουμε εκατομμύρια χρήστες στα προϊόντα μας.

Γιατί το βιβλίο να είναι τόσο θέμα “τύχης”, όμως;

Προσωπικά, νιώθω πως μπορεί να υπάρξει μια πιο τεχνική διαδικασία για να προωθηθεί ένα καινούργιο βιβλίο, αλλά μέσα από τις κουβέντες μου με τους ανθρώπους του χώρου, δεν κατάφερα να ακούσω κάτι σχετικό. Ίσως να φταίει το μέγεθος της αγοράς, ίσως το ίδιο το focus των οίκων να είναι αλλού, ή ίσως απλώς να μην έχουν επενδύσει πολύ σε αυτό (οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς, εξάλλου, δεν είναι corporate μεγαθήρια).

Απ’ ότι φαινόταν, λοιπόν, η λέξη “τύχη” επέμενε να βρίσκεται μπροστά μου. Κι ακόμη κι αν οι κουβέντες με τους ανθρώπους του χώρου φώτισαν κάπως το “μαύρο κουτί” των εκδόσεων, στην πραγματικότητα μπορούσα ακόμη να δω τη σκιά του να στέκεται πάνω από τον δρόμο που θα έπρεπε να ακολουθήσει ένας νέος συγγραφέας.

Φεύγοντας από τον κεντρικό χώρο της έκθεσης σκεφτόμουν τα όσα είχα ακούσει:

• Πως δεν υπήρχε κάποιος “κρυφός” τρόπος για να υποβάλεις το χειρόγραφο, πέραν από αυτόν που σου ζητάει ο εκδοτικός στο site του.

• Πως οι εκδοτικοί διαβάζουν την κάθε υποβολή - και πως (εξαιρουμένων των πολύ μεγάλων οίκων) πολύ συχνά τις διαβάζουν οι ίδιοι οι εκδότες.

• Πως τελικά, αυτό που έλεγαν οι “κρυψίνοες” συγγραφείς, πως «το σημαντικό είναι το να αρέσει το έργο σου στον εκδότη» ακόμη κι αν του είσαι παντελώς άγνωστος, είναι και αυτό που λένε οι ίδιοι οι εκδότες.

• Και πως πολλά πράγματα για τα οποία έψαχνα κάποια πιο συγκεκριμένη απάντηση, τελικά δεν έχουν.

Εκεί, λίγο πριν βγω από το περίπτερο της ΔΕΘ, πέτυχα ένα ζωντανό πάνελ με αρκετό κόσμο μαζεμένο.

Κάθισα στην άκρη για να ακούσω. Ήταν ένας πρωτοεμφανιζόμενος συγγραφέας από το Μεταίχμιο. Είχε βγάλει ένα βιβλίο που το είχα ήδη δει, ως όνομα, στα ευπώλητα αλλά και σε μια βραχέα λίστα των βραβείων του Αναγνώστη.

Ένα από τα πολλά, ενδιαφέροντα panel που έγιναν κατά τη διάρκεια του τριημέρου.

Ο συγγραφέας, στην ηλικία μου πάνω-κάτω, ρωτήθηκε για το πως τα κατάφερε να εκδοθεί.

Τότε τον λόγο ζήτησε η υπεύθυνη εκδόσεων. «Όταν πήρα το χειρόγραφο στα χέρια μου» είπε, «το διάβασα μονοκοπανιά. Και την επόμενη μέρα το έδωσα στον εκδότη μας να το διαβάσει και αυτός». Ο εκδότης, που επίσης καθόταν στο κοινό, το επιβεβαίωσε και μίλησε με παρόμοια λόγια θαυμασμού.

«Και μια άλλη αστεία ιστορία» συνέχισε η υπεύθυνη εκδόσεων. «Όταν περίμενα για πρώτη φορά τον Άρη (το όνομα του συγγραφέα) για το ραντεβού μας, τον είδα να περιμένει στο γραφείο μου και του είπα “συγνώμη, αλλά έχω ραντεβού με κάποιον άλλον”. Βλέπετε, διαβάζοντας τόσα χρόνια τα κείμενά του στις εφημερίδες όπου αρθρογραφεί, τον φανταζόμουν μεγαλύτερο».

Το κοινό γελούσε με αυτό που άκουσε, αλλά εγώ σκεφτόμουν αυτό που θα σκεφτόταν ο οποιοσδήποτε κακεντρεχής επίδοξος συγγραφέας: Ότι σίγουρα βοηθάει το να είσαι ήδη κομμάτι του ευρύτερου χώρου, το να μένεις στην Αθήνα, δίπλα σε όλους τους εκδοτικούς, και να τυχαίνει να διαβάζει τα άρθρα σου στην Καθημερινή η επιμελήτρια ενός μεγάλου οίκου.

Αυτό ακριβώς σκεφτόταν το κομμάτι του εαυτού μου που ψάχνει θεωρίες συνωμοσίας, και που θέλει να πιστεύει πως το να εκδοθείς χρειάζεται γνωριμίες και κολπάκια.

Από την άλλη, όμως, μπορούσα να το δω και ανάποδα. Πως, στην προκειμένη περίπτωση, το Μεταίχμιο είχε εκδώσει το βιβλίο ακριβώς του σωστού ατόμου: Αυτού που επέλεξε και τόλμησε να πάει στην Αθήνα, στο επίκεντρο των Ελληνικών εκδόσεων, να δουλέψει για χρόνια στον χώρο αρθρογραφώντας σε εφημερίδες και να το κάνει αρκετά καλά ώστε να τον διαβάζουν οι άνθρωποι των βιβλίων.

Και φυσικά, που έγραψε ένα βιβλίο και τόλμησε να κυνηγήσει το “άπιαστο όνειρο” της έκδοσης, ακόμη κι αν ο δρόμος του δεν έχει χάρτη και τα περισσότερά του κομμάτια μοιάζουν με ένα μαύρο κουτί.

Να σας πω κάτι; Για μια φορά, λέω να αφήσω κι εγώ στην άκρη τους αλγορίθμους, και να πιστέψω τον απλό τρόπο που μου εξήγησαν όλοι όσοι μίλησαν μαζί μου: Πως τα πράγματα είναι απλά - και πως το μόνο που χρειάζεται είναι να γράψεις ένα καλό βιβλίο και να τους το στείλεις. Μαζί και με λίγη τύχη, φυσικά.

Πριν βγω από την έκθεση, γύρισα μέχρι το περίπτερο του Μεταίχμιου (που έχει ήδη απορρίψει το δικό μου βιβλίο με βάση την περίληψή του - και καλά έκαναν, αφού η version της περίληψης που τους είχα στείλει πράγματι δεν ήταν καλή) και αγόρασα το βιβλίο του Άρη, για να διαβάσω το έργο ενός ανθρώπου της δικής μου γενιάς, που έκανε όλα τα σωστά βήματα για να καταφέρει όλα όσα αυτό το άρθρο προσπαθεί να απαντήσει.

Το πιστεύετε ότι, τόσα χρόνια στη Θεσσαλονίκη, δεν έχω ανέβει ποτέ σε αυτό το πράγμα. Εδώ θα μου πείτε, 4 χρόνια Βερολίνο, και δεν ανέβηκα στο Fernsehturm. Θεσσαλονικείς που δεν ανεβαίνουν στον Πύργο του ΟΤΕ. Αθηναίοι που δεν έχουν πάει στην Ακρόπολη. Υποψήφιοι συγγραφείς που δεν διαβάζουν βιβλίο. Όπως καταλαβαίνετε, σε αυτόν τον κόσμο υπάρχουν όλων των ειδών τα παράλογα...

#54: Πως λύνω τα προβλήματά μου κάνοντας 8.000 βήματα τη μέρα

(2600 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 11 λεπτά)

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

All Platforms | Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts

Τι κάνετε φίλοι μου; Δυστυχώς, συνεχίζω να μην μπορώ να κρατήσω το ιδανικό πρόγραμμα των "δύο εβδομάδων" μεταξύ των newsletter. Αλλά για αυτό σίγουρα φταίει ότι μου είναι αδύνατο να γράψω "πολύ μικρά" newsletter, που θα τα "ξεπετούσα" γρήγορα. Αλλά και το να φτιάξω τα αντίστοιχα podcast παίρνει πολύτιμο χρόνο... Τέλος πάντων, ας μην γκρινιάζω.

Το μόνο που θέλω να πω, πριν σας αφήσω να διαβάσετε το άρθρο, είναι πως έχω δύο πράγματα στο πλάνο για σύντομα:

1. Μέσα (λογικά) στην επόμενη βδομάδα, θα στείλω ένα questionnaire στους αναγνώστες της Checklist για να δω, μετά από αρκετά καιρό, το "ποιοί είμαστε".

2. Μέσα στους επόμενους δύο μήνες, σκέφτομαι να οργανώσω ένα meetup με αναγνώστες (και ακροατές) της Checklist, γιατί πιστεύω ότι σίγουρα μας δένουν όλους κάποια κοινά ενδιαφέροντα - και θα ήθελα να δω τι κουβέντες μπορούν να προκύψουν.

Όπως καταλαβαίνετε, το questionnaire, θα επηρεάσει και το θέμα του meetup, αφού θα με βοηθήσει να καταλάβω το πού βρίσκονται οι περισσότεροι αναγνώστες, αλλά και το εάν υπάρχει ενδιαφέρον για μια τέτοια συνάντηση.

Όταν, λοιπόν, λάβετε τη φόρμα, μην ξεχάσετε να τη συμπληρώσετε. Και φυσικά, εάν δεν είστε μέλη του Facebook Group, μπείτε, ώστε να είστε up-to-date με οποιαδήποτε κουβέντα γίνει.

Και, όπως πάντα, εάν έχετε οποιοδήποτε σχόλιο, το email μου είναι πάντα ανοιχτό (απλώς απαντήστε σε αυτό εδώ το μήνυμα).

Καλή ανάγνωση!

Le Pont de l' Europe από τον Gustave Caillebotte. Ένα έργο που αντιπροσωπεύει την φιλοσοφία των flaneur.

Στη ζωή μου, μπορούσα να γίνω καλός φίλος μονάχα με ανθρώπους που περπατούσαν πολύ - όπως κι εγώ. Ίσως να ακούγεται λίγο περίεργο, αλλά πραγματικά, πιστεύω πως οι άνθρωποι που «περπατάνε», έχουν μια συγκεκριμένη προσωπικότητα.

Με το «περπατάνε», φυσικά, δεν εννοώ από το σπίτι τους μέχρι το μετρό. Μιλάω για τους ανθρώπους που θα περπατήσουν ακόμη και όταν δεν υπάρχει λόγος - ούτε και συγκεκριμένος προορισμός.

Ποιούς λόγους μπορεί να έχει, λοιπόν, κανείς για να περπατάει "για το περπάτημα το ίδιο"; Τι μπορεί να προσφέρει το να βάζεις το ένα πόδι μετά το άλλο, δεκάδες χιλιάδες φορές τον μήνα;

Και γιατί, εγώ, όταν (πρόσφατα) σταμάτησα να περπατάω καθημερινά, ένιωσα πως άρχισα να χάνω τον ίδιο μου τον εαυτό;
 

Αυτό που μου στέρησε η “ενηλικίωση”

Μέσα στα τελευταία χρόνια, οι συνθήκες της ζωής μου άλλαξαν (και πάλι) ριζικά: Για πρώτη φορά, αποφάσισα να “εδραιωθώ” σε ένα συγκεκριμένο μέρος, κάνοντας ένα μεγάλο βήμα προς μια “ενήλικη” ρουτίνα.

Δύο βασικές συνθήκες που άλλαξαν με αυτό, είναι:

• Το ότι για πρώτη φορά μένω σε μια περιοχή-προάστιο, μακριά από το κέντρο μιας πόλης.

• Το ότι εργάζομαι αποκλειστικά remote, το οποίο κάνει τον πυρήνα της ζωής μου απόλυτα καθιστικό.

Οπότε, χωρίς τους ενδιαφέροντες δρόμους της πόλης για να εξερευνήσω, και με τη δουλειά μου να μη με «αναγκάζει» να κουνηθώ από το σπίτι, μέσα στον προηγούμενο χρόνο ένιωσα κάτι μέσα μου να σαπίζει.

Ένιωθα πως το μυαλό μου ήταν καλυμμένο με μια ομίχλη. Οι μέρες και οι νύχτες ήταν μπλεγμένες μεταξύ τους σαν ένα ζυμάρι πάνω στο οποίο είχα κολλήσει κι εγώ - και κάθε εβδομάδα που περνούσε, δεν είχε καμία διαφορά από την προηγούμενη.

Και ας μη μιλήσω για το θέμα των κιλών: Ήταν η πρώτη μου φορά, που ακόμη και με μια σκληρή διατροφή των 1600 θερμίδων, η ζυγαριά δεν κουνιόταν ούτε γραμμάριο.

Όμως, ήταν λογικό: Τις μέρες μου τις περνούσα πια ακίνητος. Τα πρωινά μπροστά από έναν υπολογιστή και τα βράδια οριζοντιοποιημένος στον καναπέ. Καμία σύγκριση, δηλαδή, με μια νορμάλ μέρα από το 2018, τότε που έκανα κατά μέσο όρο 10.000 βήματα τη μέρα (τουλάχιστον 300 έξτρα θερμίδες καμένες δηλαδή) εξερευνώντας την πόλη του Βερολίνου, με το μυαλό μου να γεμίζει με αμέτρητα ερεθίσματα.

Οι νέες συνθήκες, λοιπόν, είχαν δηλητηριάσει τόσο το σώμα, όσο και την ψυχή μου. Και όταν κατάλαβα ότι πλησίαζα επικίνδυνα τον συναισθηματικό πάτο, αποφάσισα να πάρω δραστικά μέτρα: Να βγω ξανά εκεί έξω, στον πραγματικό κόσμο, και να τον περπατήσω.
 

Η ρετσινιά του “περιπατητή”

Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί οι Έλληνες δεν περπατούν πολύ;

Ίσως να φταίνε οι κακές συνθήκες των πεζοδρομίων και των πόλεών μας. Που, οι δεύτερες, σε μεγάλο βαθμό είναι τσιμεντοποιημένες και άσχημες, χωρίς πολλά όμορφα και ανοιχτά σημεία.

Αυτά τις περισσότερες φορές, ισχύουν, μα δεν νομίζω πως είναι ο αληθινός λόγος. Στην πραγματικότητα, για τον μέσο Έλληνα, το περπάτημα κουβαλάει μια “ρετσινιά”.

Στην επαρχία, ας πούμε, ακόμη και αν περπατήσεις από το σπίτι σου μέχρι το κοντινό καφέ της πλατείας, είτε θα σε περάσουν για τον τρελό-του-χωριού, είτε για άφραγκο, αφού η νόρμα είναι να βγαίνεις πάντα με το καλογυαλισμένο σου αμάξι (αλλιώς γιατί σκατά το αγόρασες;!)

Αλλά ακόμη και στις Ελληνικές πόλεις, η εικόνα του “περιπατητή” είναι συνυφασμένη με τον “αργόσχολο”. «Πως γίνεται να έχει τόσο χρόνο αυτός ο τύπος;» θα αναρωτιούνται όλοι. «Δεν έχει καμιά δουλειά να κάνει;»

Στην Ελλάδα είμαστε μια κοινωνία 100% των εντυπώσεων - σε σημείο που “κοροϊδεύουμε” ακόμη και τους εαυτούς μας. Στη Θεσσαλονίκη, ας πούμε, θα δείτε παντού κόσμο να βιάζεται, να πετάγεται μπροστά από κινούμενα αυτοκίνητα (ενώ παραδίπλα έχει διάβαση με φανάρι) απλώς γιατί “δεν προλαβαίνουν” να περιμένουν το πράσινο. Κι αν παρατηρήσουμε τον μέσο Έλληνα στην (εκτός σπιτιού) καθημερινότητά του, εύλογα θα αναρωτηθούμε: «Τι σκατά το τόσο επείγον έχει να κάνει και βιάζεται;»

Η απάντηση είναι “τίποτα”. Απλώς, επειδή όλοι νοιάζονται για το πως φαίνονται στους άλλους, κάνουν ακριβώς ότι χρειάζεται για να «μοιάζουν» σαν να κάνουν κάτι σημαντικό.

Γι’ αυτό και το απλό περπάτημα στην πόλη, αυτό που δεν έχει κανένα σκοπό, πηγαίνει κόντρα σε κάθε τι νεο-Ελληνικό. Και ίσως αυτή να είναι και μια από τις μικρές ψυχολογικές ικανοποιήσεις που μου δίνει: Πως κάθε μου ξέγνοιαστο βήμα, αποτελεί μια έμμεση μούτζα προς την τριγύρω σαπίλα.

Αλλά υπάρχει και ένας ακόμη λόγος που ο κόσμος δεν περπατάει: Το ότι δεν θέλουν να έρθουν σε επαφή με τον εαυτό τους και να σκεφτούν καθαρά, χωρίς τρίτες παρουσίες και φίλτρα.

Ότι δεν θέλουν να παρατηρήσουν τη θέση τους ανάμεσα στον περίπλοκο οργανισμό της πόλης. Ότι δεν θέλουν να ζουν στο τώρα, στο παρόν. Γιατί το περπάτημα, προσφέρει ακριβώς αυτά. Όμως, αυτό το θέμα θα το συζητήσουμε αργότερα...
 

Το είδος των ανθρώπων που περπατούν

Πάντως, δεν είμαι ο μόνος (τρελός) που σκέφτεται έτσι - και περπατάει. Ακόμη και ανάμεσα στο Ελληνικό χάος, υπάρχουν αρκετοί που περπατούν για την χαρά του περπατήματος. (Πέραν από τα προφανή “παππούδια”)

Για αυτούς τους ανθρώπους υπάρχει και ένας Γαλλικός όρος: Ο Flaneur. Σημαίνει κυριολεκτικά “περιπατητής”, και αναφέρεται στο είδος ανθρώπου που κινείται ανάμεσα στους δρόμους της ζωντανής πόλης, εξερευνώντας τη και παρατηρώντας τους ανθρώπους της. (Trivia: Μια άλλη αντίστοιχη λέξη είναι το Boulevardier, που και πάλι σημαίνει “αυτός που περπατάει στους δρόμους”. Το ίδιο όνομα έχει και ένα κλασικό κοκτέιλ-παραλλαγή του Negroni, όπου αντί για gin βάζουμε ουίσκι.)

Αν και το να αυτο-αναφερθεί κανείς ως “flaneur” μου φαίνεται πολύ cringe. Εμένα, απλώς μου αρέσει να περπατάω. Και απλώς τυχαίνει να υπάρχει και μια Γαλλική λέξη για το στερεότυπο.

Όμως, μίλησα προηγουμένως και για τη σχέση του περπατήματος με την “καθαρή σκέψη” και την ψυχή. Εδώ έχουμε δύο κομμάτια.

Το πρώτο είναι η δημιουργικότητα.

Κοιτάξτε: Δεν θέλω να υπονοήσω ότι όποιος περπατάει είναι διάνοια. Όμως δεν είναι ψέμα το ότι πολλά μεγάλα πνεύματα έχτισαν το πνευματικό τους έργο περπατώντας. (Φυσικά, είμαι σίγουρος ότι υπήρξαν κι άλλα τόσα “μεγάλα πνεύματα” που λάτρευαν τον καναπέ τους).

Μερικά χτυπητά παραδείγματα: Ο Steve Jobs, που σκέφτονταν τα επόμενά του προϊόντα κάνοντας μεγάλες βόλτες στο Palo Alto. Ο Thoreau, που έγραψε ολόκληρο βιβλίο βασισμένο στις βόλτες του γύρω από τη λίμνη Walden. Ο Νίτσε που δεν έχανε ευκαιρία να μιλήσει για τους πεντάωρους περιπάτους του. Ο Kierkegaard (που παρεμπιπτόντως, αν βρεθείτε στην Κοπεγχάγη, υπάρχει μια εξαιρετική βόλτα τριγύρω και μέσα στο νεκροταφείο που βρίσκεται ο τάφος του). Ο Beethoven, ο Goethe, ο Charles Dickens…

Όλους αυτούς τους βαθιά δημιουργικούς ανθρώπους, κανένας μας δεν θα τολμούσε να τους πει “αργόσχολους”. Κι όμως, οι περισσότεροι από εμάς δεν κάνουμε εύκολα αυτή τη σύνδεση με το περπάτημα και τη δημιουργικότητα.

Για μένα, όμως, είναι ξεκάθαρο πως πάνε πακέτο - και θα προσπαθήσω να εξηγήσω το γιατί.

Πιστεύω βαθιά πως η (τυπική) σημερινή ζωή ενός ανθρώπου, είναι αφύσικη. Βλέπετε, το σώμα μας και όλες οι διαδικασίες του μυαλού μας, φτιάχτηκαν για να λειτουργούν κινούμενες μέσα στον πραγματικό κόσμο, ανάμεσα σε αμέτρητα ερεθίσματα.

Ε, συγκρίνετε αυτό το ιδανικό με τη σημερινή καθημερινότητα: Μια επαναλαμβανόμενη ρουτίνα, με το σώμα μας ακίνητο μέσα σε σταματημένα αυτοκίνητα, για να πάμε σε καθιστικές δουλειές θαμμένες στα πνιγηρά τσιμέντα της πόλης. Κι εκεί, πολλές φορές, να κοιτάζουμε (ακίνητοι) μια οθόνη στα δεκαπέντε εκατοστά απόσταση για οχτώ ώρες, πριν επιστρέφουμε στη φυλακή του μικρού μας σπιτιού για να κοιτάζουμε ξανά μια οθόνη (τώρα στα δέκα εκατοστά)...

Αυτή είναι η τυπική σημερινή ζωή, που μοιάζει με ένα κλουβί του σώματος και της ψυχής. Όμως, η αληθινή ζωή και η δημιουργικότητα θέλουν κίνηση, μυρωδιές, εξερεύνηση, πρόσωπα άγνωστων ανθρώπων, εικόνες από θάλασσες, λίμνες και ανοιχτούς ουρανούς.

Ε, όλα αυτά τα τυχαία ερεθίσματα μιας πόλης και του “έξω”, είναι ακριβώς το “χάος” που χρειάζεται το μυαλό μας σαν “σπόρους” για νέες σκέψεις και ιδέες - και όχι τη νεκρική στασιμότητα ενός άδειου σπιτιού.

Και μετά φτάνουμε στο δεύτερο κομμάτι της σχέσης του περπατήματος με την ψυχή: Στην παρουσία μας στο εδώ-και-το-τώρα. Στο να ζούμε, δηλαδή, συνειδητά στη στιγμή.

Το περπάτημα μέσα στη ζωντανή πόλη, ή ανάμεσα στην όμορφη φύση, σου δίνει στο πιάτο μια γερή μερίδα από παρόν. Είναι όλα αυτά τα ερεθίσματα που λέω ξανά και ξανά - σε αντίθεση με τη ρουτίνα, στα ίδια δωμάτια και τα ίδια μέρη, όπου το μυαλό μας μαθαίνει να “φιλτράρει” τις επαναλαμβανόμενες λεπτομέρειες και ουσιαστικά να τις διαγράφει. Δεν ακουμπάνε καν συνείδηση οι στιγμές, πως το λένε. Γι’ αυτό και μέσα στις ρουτίνες, νιώθουμε πως ακόμη και οι μήνες περνούν σαν μέρες.

Όταν, όμως, βγαίνεις εκεί έξω και περπατάς, εφόσον το κάνεις συνειδητά, γίνεσαι κι εσύ κομμάτι της ίδιας της ζωής. Εφόσον (επαναλαμβάνω) κάνεις τη συνειδητή επιλογή να παρατηρείς, τότε ο κόσμος σου δίνει απλόχερα αμέτρητα γεγονότα και λεπτομέρειες σαν ορόσημα για να καταλαβαίνεις τη θέση σου στο τώρα.

Όλο αυτό, είναι μια απλή και λαϊκή μορφή, όλων των new-age προσταγμάτων για awareness meditation και τα λοιπά. Αλλά, στην προκειμένη, σε εντελώς προσγειωμένη μορφή - απλώς βγαίνοντας εκεί έξω και περπατώντας.

Το να “γειώνεται” κανείς στο παρόν είναι ένα απαραίτητο εργαλείο για να απομακρυνθεί κανείς από εμμονικές σκέψεις και φοβίες που μέσα στους κλειστούς τοίχους φαίνονται τεράστιες.

Είναι κάτι τόσο απλό, αλλά αμέσως βάζει τα περισσότερά μας προβλήματα αμέσως στο σωστό perspective. Περπατώντας μέσα στην πόλη και παρατηρώντας τα αμέτρητα πράγματα που συμβαίνουν τριγύρω μας (είτε εμείς βρισκόμαστε εκεί, είτε όχι) αμέσως τα δικά μας προβλήματα φαίνονται αρκετά μικρά.

Και τέλος, είναι και που όταν το σώμα μας κινείται, το υποσυνείδητό μας απελευθερώνεται και αφήνει ελεύθερη τη ροή των σκέψεων μας. Έτσι, μας δίνεται ο αέρας για να οραματιστούμε νέες ιδέες και να φιλοσοφήσουμε τη φάση μας.

Είναι μαγικό το πόσο "καθαρίζει" η σκέψη μας, μετά από μια απλή βόλτα με τα πόδια. 
 

Πως έβαλα (ξανά) το περπάτημα στη ζωή μου

Για να επιστρέψουμε, όμως, στα πρακτικά: Tι ακριβώς έκανα εγώ για να επαναφέρω τον εαυτό μου στη ζωή του “περιπατητή” - και τι αποτέλεσμα είχε;

Αρχικά, προσπάθησα να βγαίνω για περπάτημα κάθε πρωί, πριν τη δουλειά: Πριν από αυτό, περπατούσα σποραδικά, μονάχα κάποια απογεύματα μετά τη δουλειά. Τον χειμώνα, όμως, το απόγευμα ήταν ήδη νύχτα, και ακόμη και όταν έβγαινα τότε για ένα περπάτημα, το ότι βρισκόμουν συνέχεια μέσα στο σκοτάδι μου προκαλούσε ένα πνίξιμο.

Τότε κατάλαβα πως χρειαζόμουν επαφή με το φυσικό φως. Έτσι, κάθε πρωί, ξεκίνησα να πηγαίνω για ένα περπάτημα μέχρι την Τούμπα. Με την κίνηση στον δρόμο και στα πεζοδρόμια, το περιβάλλον είναι σίγουρα πολύ πιο σπαστικό από τις ήρεμες νυχτερινές μου βόλτες, αλλά τουλάχιστον το φως με βοηθάει να ξυπνήσω και μου δίνει μια σημαντική εναλλαγή κόντρα στη μετέπειτα κλεισούρα της δουλειάς μου. Και στην τελική, αν το θέλω, μπορώ να διαλέξω πιο ήσυχους δρόμους...

Αλλά πέραν από την απαραίτητη βιταμίνη D, εκείνο το ήσυχο πρωινό μισάωρο, μου δίνει όλο τον απαραίτητο χρόνο για να βάλω τις σκέψεις μου σε μια σειρά: Σκέφτομαι το τι έχω να κάνω μέσα στη μέρα και φτιάχνω ένα πλάνο δράσης. Το φιλοσοφώ για διάφορα ζητήματα που με τρώνε, κάνοντας τις απαραίτητες «εσωτερικές» κουβέντες, και όταν, αργότερα, έρθει η ώρα για τα πρώτα meetings της ημέρας, νιώθω έτοιμος να συναναστραφώ με άλλους ανθρώπους.

Και το δεύτερο κομμάτι της δράσης μου: Αντί να γκρινιάζω που η «ήρεμη» περιοχή μου είναι πολύ μονότονη, αποφάσισα, όποτε θέλω κάτι διαφορετικό, να παίρνω απλώς το αμάξι και να οδηγώ δεκαπέντε λεπτά μέχρι τη Νέα Παραλία και από εκεί να περπατάω μέχρι τον Λευκό Πύργο (ή αν γουστάρω, να χάνομαι μέσα στα κοντινά δρομάκια της πόλης).

Πολλές φορές, αυτή είναι και μια καλή ευκαιρία να βγάλω το τηλέφωνο και να μιλήσω με την οικογένειά μου, ή με φίλους που μένουν μακριά και τα λέμε μια στο τόσο. Αλήθεια, με ένα-δύο τηλεφωνήματα, μια ολόκληρη ώρα περπατήματος περνάει σαν δεκάλεπτο.

Το μόνο που ίσως ακόμη μου λείπει, είναι τα μακρινά περπατήματα που έκανα “ζωντανά” με καλούς μου φίλους, και όχι μέσα από τηλέφωνα. Με αυτούς που στην εισαγωγή είπα πως σαν κι εμένα «γουστάρουν να περπατάνε». 

Γιατί, αν υπάρχει ένα πράγμα συγκρίσιμο με την μαγεία του μοναχικού περπατήματος, είναι το περπάτημα με έναν καλό φίλο. Κάτι προκαλεί η όλη συνθήκη, που δίνει έναν μοναδικό «αέρα» για να ανοιχτεί ο ένας στον άλλον, και να γίνουν οι καλύτερες κουβέντες.
 

Πως να εξερευνήσεις τη δική σου πόλη (και τον εαυτό σου) περπατώντας

Αν θέλω να καταλήξω σε ένα πράγμα, είναι πως πολλά από τα προβλήματα του μυαλού μας, έχουν μια πολύ εύκολη (και δωρεάν) λύση: Την πραγματική επαφή με τον εκεί έξω κόσμο. Και το περπάτημα είναι ο απλούστερος τρόπος για αυτό.

Αλλά και να αφήσουμε τα “περί ψυχολογίας” στην άκρη, το περπάτημα είναι ο καλύτερος τρόπος για να εξερευνήσεις την πόλη σου, αλλά και κάθε άλλη. Θεσσαλονίκη, Γιάννενα, Αθήνα, Πάτρα, Βερολίνο, Τόκιο.

Αυτές είναι μερικές από τις πόλεις τις οποίες πραγματικά “όργωσα”, κάνοντας διαδρομές πολλών χιλιομέτρων, για ώρες ολόκληρες, μόνος ή με παρέα, μαθαίνοντας πραγματικά τη δομή τους και τον αέρα τους, και κάνοντάς τες πραγματικά κομμάτι των εμπειριών μου. Μόνο έτσι μπορείς να τις γνωρίσεις πραγματικά. Μόνο αν τις περπατήσεις για ώρες και σου επιτρέψεις να χαθείς ανάμεσα στα άγνωστα στενάκια τους.

Εξήγηση της εικόνας: Στο ταξίδι μου στο Τόκιο, πριν από μερικά χρόνια, ήταν βράδυ, και είχαμε ήδη περπατήσει καμιά 20-αριά χιλιόμετρα μέσα στην πόλη με το φιλαράκι μου. Ε, όπως πήραμε το τρένο από Shinjuku (καράκεντρο) για το Airbnb μας κοντά στον σταθμό Kita-Akabane, κάπου προς το (υποθετικό) τέλος της διαδρομής, είπαμε να κατέβουμε και να το πάρουμε με τα πόδια.

Τελικά, ακόμη κι αν το Google Maps έλεγε πως είχε ακόμη δύο στάσεις, οι στάσεις κατέληξαν να έχουν απόσταση τριών χιλιομέτρων η καθεμία μεταξύ τους. Α, και ήταν σχεδόν μεσάνυχτα, που σημαίνει ότι ήταν το τελευταίο τρένο. Τελικά, καταλήξαμε να περπατήσουμε ακόμη 7 χιλιόμετρα, μεταμεσονύκτια - και ειλικρινά "τα παίξαμε".

Όμως, και πάλι ειλικρινά, είδαμε κάτι σημεία της πόλης που δεν θα τα βλέπαμε αλλιώς. Και σπαταλήσαμε και καμιά ώρα σε ένα τεράστιο Don-Quijote που πετύχαμε στη μέση του πουθενά (που ήταν ανοιχτό 24 ώρες).

Στην εικόνα, βλέπετε ακριβώς τη διαδρομή που περπατήσαμε.

Για αυτό και πέραν από το ψιλο-κριτζαριστικό “flaneur”, υπάρχει και άλλη μια λέξη. Μια που μου αρέσει περισσότερο: Wanderlust. Που σημαίνει: “λαχτάρα για εξερεύνηση” και που για μένα, αντιπροσωπεύει τους μισούς από τους λόγους για τους οποίους επιλέγω να περπατάω.

Εάν, λοιπόν, ανήκεις και εσύ στους ανθρώπους που κάποτε περπατούσαν, αλλά το σταμάτησαν, θέλω απλώς να σου θυμίζω το τι χάνεις. Κι αν πάντοτε ένιωθες πως έχεις αλλεργία στο περπάτημα, ίσως αυτό το άρθρο να γίνει η αφορμή για να το δοκιμάσεις.

Και ειδικά για τη δεύτερη κατηγορία, θα κλείσω, με μερικά χρήσιμα tips από τον “παλιό”:

• Θυμήσου πως το περπάτημα “είναι” αλλά και “δεν είναι” γυμναστική: Θέλω να πω, όταν περπατάς, δεν πας να κερδίσεις κάποιον διαγωνισμό βάδην. Όχι πως είναι κακό να βάζεις στόχους, ούτε πως δεν σε κρατάει σωματικά υγιή, αλλά αυτό που θα σου κάνει καλό στην ψυχή σου, είναι η διαδικασία η ίδια, ανεξαρτήτως απόστασης ή ρεκόρ. Οπότε, δώσε τον χώρο στον εαυτό σου να το κάνει χωρίς κάποιον συγκεκριμένο στόχο, αλλά σαν ένα από τα λίγα πράγματα στη ζωή σου που γίνονται απλώς “για το γαμώτο”. Κι ας είναι λίγο “χασομέρικο”, αν θες να το πούμε έτσι. Γιατί τώρα τελευταία έχουμε πήξει από “στόχους” και “παραγωγικότητα”.

  • Παρόλα αυτά, αν θες να βάλεις κάποιον στόχο ως αναφορά, γύρω στα 8.000 βήματα είναι ένα σεβαστό ποσό για έναν καθημερινά μέσο όρο βημάτων.

  • Από την άλλη, μην υποτιμάς καθόλου το πόσες θερμίδες μπορεί να κάψει ένα καλό περπάτημα της μιάμισης ώρας. Ειδικά αν το κάνεις καθημερινά.

• Ντύσου αρκετά άνετα ώστε να μη σε χαλάει να περπατάς για ώρα, αλλά όχι τόσο αθλητικά που να μοιάζεις σαν μαραθωνοδρόμος: Πατώντας στο προηγούμενο, αν σκοπός σου είναι να γίνεις πραγματικό κομμάτι της πόλης και να την παρατηρήσεις εκ των έσω - και όχι να είσαι ο crossfitter που βγήκε για την απογευματινή του προπόνηση - αρκεί απλώς να βάλεις το τζινάκι σου και μια κανονική ζακέτα. Το outfit και μόνο θα σου βάλει ένα όριο στο πόσο hardcore θα πάρεις το αθλητικό κομμάτι του περπατήματος. Αλλά και το να είσαι ντυμένος “κανονικά”, το κάνει εύκολο να μπεις και σε ένα μαγαζάκι που είδες και σου άρεσε, καθώς περπατάς, για να πιεις έναν καφέ η μια μπυρίτσα.

  • Παπούτσια, πάντως, κοίτα να φορέσεις άνετα.

• Δοκίμασε να περπατήσεις με (καλή) παρέα: Μην υποτιμάς καθόλου το πόσο γρήγορα μπορεί να περάσουν “δύο ώρες” περπατήματος, αν βρίσκεσαι σε κάποιο ενδιαφέρον σημείο ή αν έχεις καλή παρέα.

• Τόλμησε να ακολουθήσεις δρόμους που δεν περπάτησες ποτέ: Αυτό είναι και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του περπατήματος. Το να μαθαίνεις πραγματικά κάθε κρυφή γωνιά μιας πόλης. Οπότε, ακόμη κι αν βρεις μια καλή διαδρομή, μην “κολλάς” σε αυτή. Κάθε φορά που βλέπεις ένα ενδιαφέρον στενάκι, ή μια κατεύθυνση που ποτέ δεν έχεις πάρει, δοκίμασε να κάνεις ένα βήμα προς τα εκεί και να το εξερευνήσεις.

• Ταυτόχρονα, έχε κοινή λογική και μείνε σε περιοχές που είναι σχετικά ασφαλείς: Αν πρέπει να κοιτάζεις συνέχεια πίσω σου ή να κουβαλάς περίστροφο, τότε δεν νομίζω πως το περπάτημα θα κάνει και πολύ καλό στην ψυχή σου.

• Προσπάθησε να περπατάς χωρίς ακουστικά στα αυτιά: Από τη μία, το περπάτημα με ακουστικά μπορεί να είναι επικίνδυνο, αφού χάνεις την επαφή με το περιβάλλον σου, και μπορεί να σε πατήσει κανένα αμάξι ή να σου την πέσουν τίποτα κλέφτες. Και, από την άλλη, η πόλη έχει αμέτρητους δικούς της ήχους για να ακούσεις, και δεν θέλεις να τους φιλτράρεις ακούγοντας τις ίδιες μουσικές που μπορείς να ακούς και στο σπίτι σου. Η μισή χαρά του περπατήματος στην πόλη, είναι ακριβώς το να ακούς τους ήχους της.

  • Από την παρα-άλλη, όμως, σε κάποιες συγκεκριμένες, ευθείες και σίγουρες διαδρομές, όπως πχ. στην Παραλία της Θεσσαλονίκης, μια καλή Spotify playlist μου έχει φτιάξει εξαιρετικά κάποιες από τις βραδιές μου, και έκανε τη μιάμιση ώρα του περπατήματος να μου φανεί σαν εικοσάλεπτο.

#53: Λόγοι για να φύγεις από την Ελλάδα

(2800 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 13 λεπτά)

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | Anchor.fm

Έχουν περάσει ακριβώς τρία χρόνια από όταν έφυγα από τη Γερμανία, για να επιστρέψω μόνιμα στην Ελλάδα. Το ίδιο «οργανικά» όπως είχα μετακομίσει στο Βερολίνο, έτσι «οργανικά» ήρθε και η επιστροφή: Χωρίς να το έχω πολύ-κανονίσει και χωρίς να είμαι απολύτως έτοιμος για αυτό.

Αλλά για αυτά έχουμε ψιλο-μιλήσει... Σήμερα θέλω να μοιραστώ το τελικό συμπέρασμα, τρία χρόνια μετά από την επιστροφή μου, που είναι και μια ερώτηση που ακούω συχνά: «Πως είναι να μένεις στην Ελλάδα, σε σχέση με το έξω;»

(Παρεμπιπτόντως, όπου λέω «εξωτερικό», θα εννοώ «στην οικονομικά ανεπτυγμένη Ευρώπη». Γιατί έχει και «εξωτερικό» που είναι χειρότερο από την Ελλάδα.)

Την απάντηση θα τη δώσω εμμέσως, μέσα από μια λίστα από λόγους για τους οποίους (πιστεύω) πως αξίζει να φύγει κανείς από αυτή τη χώρα. Λόγους που, μετά από τέσσερα χρόνια στη Γερμανία και από αρκετά ταξίδια, μου δίνουν την αυτοπεποίθηση να πω ότι «εκεί έξω είναι σίγουρα καλύτερα».

Η (σάπια) οδηγική παιδεία των Ελλήνων

Αν ήταν αν διαλέξω μονάχα ένα χαρακτηριστικό ενός λαού για να κάνω extrapolate τη συνολική τους κουλτούρα, θα διάλεγα την οδηγική συμπεριφορά τους. Βλέπετε, έχει όλες τις προδιαγραφές για να δείξει τον πραγματικό χαρακτήρα ενός ανθρώπου.

Επειδή δουλεύω remotely, οδηγάω σπάνια και έχω ξεσυνηθίσει την «Ελληνική οδήγηση». Και όποτε αναγκάζομαι να πιάσω τιμόνι, καταλήγω με τους παλμούς μου ανεβασμένους στο 150 και ένα μεγάλο μίσος για ότι αντιπροσωπεύει αυτή η χώρα.

Η (αντικοινωνική) ανταγωνιστικότητα του Έλληνα

Ο δρόμος έχει συγκεκριμένους κανόνες και προτεραιότητες, αλλά τα ζωώδη ένστικτα των Ελλήνων δεν τους επιτρέπουν να τα ακολουθήσουν.

Κάθε οδηγός, θα κάνει το παν για να μπει μπροστά σου και να σε προσπεράσει, είτε βιάζεται είτε όχι. Στην Ελλάδα «δεν επιτρέπεται να αφήσεις κανέναν να σου φάει τη σειρά». Το κάθε τι σε αυτή την κοινωνία είναι ανταγωνιστικό και όλοι θέλουν να υπερισχύσουν απέναντι σε όλους.

Θέλεις να περάσεις το stop και να μπεις στη ροή της σταματημένης κίνησης; Καλή τύχη. Κανείς δεν πρόκειται να σε αφήσει. Ο μόνος τρόπος είναι να γκαζώνεις για να «φοβίσεις» τον αντίπαλο πως παίζει να τον τρακάρεις. Μόνο τότε μπορεί να κάνει πίσω, αφού στην Ελλάδα κερδίζει πάντα ο πιο τρελός και αυτός που έχει λιγότερα να χάσει. Αυτός είναι και ο βασικός κανόνας της κοινωνίας μας.

Η (παράλογη) βιασύνη των αργόσχολων

Ή το άλλο, που στην Ελλάδα όλοι βιάζονται;

Νομίζω στην ίδια χώρα μεγαλώσαμε όλοι, και θα σας πω ένα πράγμα: Ανάθεμα στη ζωή μου αν γνώρισα 5-6 άτομα που πραγματικά είχαν σοβαρό λόγο να βιάζονται - που ακόμη και για αυτούς, η βιασύνη ήταν οριακά αχρείαστη.

Όταν, όμως, ξέρω πως το 90% του περίγυρού μου είναι πρακτικά αργόσχολοι, πως κάνουν κάθε μέρα τα ίδια πράγματα και τους περισσεύει ο χρόνος για 5 ώρες binge watching στο Netflix, τότε ρε φίλε γιατί όλοι στους Ελληνικούς δρόμους, πεζοί και οδηγοί, βιάζονται σαν να τους περιμένει ο Ομπάμα για το meeting;

Να μιλήσω και για τις πινακίδες των Stop; Να έλεγα ότι εγώ είμαι ο καθυστερημένος, που το μυαλό μου δουλεύει αργά και σταματάω πλήρως το αμάξι και κοιτάω δύο-τρεις φορές για σιγουριά, προτού συνεχίσω. Άντε, ας πούμε ότι είμαι.

Πως γίνεται όμως όλοι αυτοί οι Schumacher της Ελλάδας, οι πιλότοι των Toyota Yaris να περνάνε τα Stop γκαζωμένοι, χωρίς να ρίξουν ούτε βλέφαρο; Δεν νιώθουν ρε φίλε;

Η λογική απάντηση είναι πως ο μέσος Έλληνας οδηγός είναι τόσο χαζός, που δεν έχει καν αίσθηση του κινδύνου. Νομίζει ότι είναι τέτοια οδηγάρα, που έχει δει το κάθε αυτοκίνητο που έρχεται από χιλιόμετρα, λες και είναι drone με κάμερα 360 μοιρών.

Ε, αυτή είναι η γνωστή σιγουριά του χαζού. Το Dunning-Kruger Effect στην καθαρότερή του μορφή.

Γι’ αυτό, όμως, κάθε λίγες μέρες, βλέπω έναν τρακαρισμένο στη γειτονιά μου, σε έναν ήσυχο δρόμο στο προάστιο, με ελάχιστη κίνηση. Αυτοί οι άνθρωποι, αλήθεια, μου προκαλούν αηδία, και με κάνουν να φαντασιώνομαι πως φεύγω ξανά από αυτή τη χώρα.

Ένα πολύ softcore παράδειγμα ενός καθημερινού παρκαρίσματος στη Τούμπα.

Η χώρα της ανομίας

Δεν χρειάζεται, φυσικά, να οδηγήσω για να φρικάρω με αυτά που βλέπω. Αρκεί να κάνω το πρωινό μου περπάτημα στην Τούμπα (στη Θεσσαλονίκη).

Αγενέστατοι οδηγοί που παρκάρουν κυριολεκτικά όπου βρουν. Διπλό- και τριπλο-παρκαρίσματα. Αμάξια «πάνω στον δρόμο», σε πεζοδρόμια, σε σημεία που προσωπικά δεν θα μπορούσα να τα οραματιστώ ως πάρκινγκ.

Αλλά βλέπετε, σε αυτή τη χώρα υπάρχει ασυδοσία. Έτσι έχουν τα πράγματα: Αν είσαι παραβατικός, τότε έχεις ισχύ. Δεν σε αγγίζει κανείς και όλοι σε φοβούνται.

Κανένας καλός και τίμιος άνθρωπος δεν βλέπει χαΐρι σε αυτή τη χώρα. Το Ελληνικό σύστημα είναι εναντιωμένο στους ανθρώπους που θέλουν τάξη στην κοινωνία, γιατί ακριβώς αυτοί που βρίσκονται στις θέσεις που θα έπρεπε να μας προστατεύουν, είναι οι χειρότεροι.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Γιατί η χώρα μας είναι corrupt, σχεδόν ολοκληρωτικά διεφθαρμένη. Το «βαθύ» δημόσιο αποτελείται από ακριβώς αυτούς τους ανθρώπους που το ταλέντο τους ήταν η λαμογιά, η ευθυνοφοβία και η έλλειψη τσίπας, που τους επέτρεπε (ηθικά) να ζητάνε ρουσφέτια για να μπουν.

Και επειδή δεν υπάρχει καμία δικλείδα ασφαλείας, αυτοί οι ίδιοι μετά διαιωνίζουν την κατάσταση και συνεχίζουν να προσλαμβάνουν ομοίους τους - και όποτε πάει να γίνει μια αλλαγή προς το καλό, είναι οι πρώτοι που διαμαρτύρονται για τα «δικαιώματά» τους.

Ένα όμορφο, καινούργιο πάρκο, σε μια καλή περιοχή της Θεσσαλονίκης, όπου κάποιοι είδαν τις καθαρές, ωραίες λάμπες και είπαν: "Γιατί να μην τις γεμίσουμε απαίσιες μουτζούρες;" Και το έκαναν σε περίπου 10 τέτοιες λάμπες στον χώρο - και σε άλλους τόσους τοίχους.

Η (υπο)κουλτούρα της νέας γενιάς

Αυτή η έλλειψη εφαρμογής του νόμου, λοιπόν, σε συνδυασμό με την φτωχοποίηση της τελευταίας δεκαετίας, έχει δημιουργήσει και μια νέα γενιά παραβατικών: Τις νεανικές συμμορίες, από παιδιά που δεν έχουν καμία ελπίδα οικονομικής επιτυχίας ή κοινωνικής ανέλιξης.

Και το μόνο πράγμα που τους παρέχει κάτι σαν "όνειρο", είναι η υποκουλτούρα των τράπ τραγουδιών, που τους λέει ότι ο μόνος τρόπος να γίνεις «κάτι» σε αυτή τη χώρα, είναι να πουλάς ναρκωτικά και να πυροβολιέσαι.

Και από την άλλη πλευρά, υπάρχει η άλλη υπο-κουλτούρα των "εχόντων": Η αντίστοιχα παρακμιακή μπουζουκουλτούρα - που δεν χάθηκε ποτέ.

ΠΑΣΟΚτζίδικα ιδανικά, μέσα από το πρίσμα της Ελλάδας της κρίσης, έχουν φτιάξει μια απολύτως επιφανειακή γενιά, που μόνο της όνειρο είναι να πάρει Moncler για να φλεξάρει στο Instagram ή να δουλεύει σαν δούλος για 600 ευρώ τον μήνα σε μια δουλειά που το αφεντικό τους βάζει απλήρωτες υπερωρίες, ενώ μένουν με τους γονείς τους, για να πάρουν το τελευταίο iPhone Pro με δόσεις (που θα πληρώνουν για τέσσερα χρόνια).

Ο μέσος νέος άντρας θέλει μονάχα να φλεξάρει ένα ψέμα και η μέση νέα Ελληνίδα να ταΐζει ολημερίς τα ταμεία των Zara και κάθε λογής e-shop, γκρινιάζοντας και οι δύο για “την κατάσταση στη χώρα”, χωρίς να προσπαθήσουν ποτέ να αποκτήσουν πραγματικά σπάνιες ικανότητες ή να πάρουν πάνω τους ευθύνες που θα φέρουν εις πέρας αποτελεσματικά.

Κάποιος (κάτω των 18 ετών) είδε αυτό το παγκάκι σε μια ήρεμη γειτονιά, και είπε: "Γιατί να μην το κάνω σαν μπουρδέλο;"

Η Ελληνική ευθυνοφοβία

Ξέρετε, έχω ακούσει πολλούς εργοδότες στην Ελλάδα να μου λένε για κάποιον υπάλληλό τους πως «από όταν τον προσέλαβα η δουλειά βγαίνει δυσκολότερα από πριν». Το πιστεύετε πως υπάρχουν πολλά άτομα που κάνουν τα πράγματα χειρότερα από πριν; Μιλάμε για κόσμο που είναι πραγματικά liabilities.

(Πακετάρω τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα μαζί, αφού είναι απλώς θέμα της ίδιας κουλτούρας.)

Δείτε καλή ώρα (ή καλύτερα, “κακή ώρα”) το συμβάν στα Τέμπη. Όσο περισσότερο το ψάχνουν οι δημοσιογράφοι, τόσο βγαίνει η βοθρίλα στην επιφάνεια: Κάτι μπαρμπάδες εξήντα χρόνων, με απολυτήριο δημοτικού (ελπίζω), που έγιναν σταθμάρχες από ρουσφέτι, να μιλάνε στον ασύρματο με ύφος καφενείου. Άτομα που, από όταν ενηλικιώθηκαν, απλώς πληρώνονται από το κράτος χωρίς να έχουν κάνει ποτέ τίποτα, χωρίς να έχουν κριθεί με κανέναν τρόπο και χωρίς να μπορούν να απολυθούν. Και πρέπει να σκοτωθούν άνθρωποι για να μιλήσει η κοινωνία για τα αυτονόητα.

Ποιός, όμως, τους ανέχεται όλους αυτούς; Όλοι μας!

Γιατί; Επειδή, πολλοί από εμάς, θα ήθελαν πολύ να μπορούσαν να μπουν και αυτοί σε μια αντίστοιχη βολεμένη θέση, χωρίς καμιά αξιολόγηση ή κριτήρια. Επειδή δεν τολμούν να πάνε κόντρα σε κάτι, που βαθιά μέσα στην ψυχή τους, είναι και το δικό τους όνειρο.

Η Ελλάδα που με κάνει να θέλω να φύγω, έχει ακριβώς αυτή τη νοοτροπία: του βολέματος και της τεμπελιάς. Όλοι κράζουν το δημόσιο, αλλά με το που ανοίγει διαγωνισμός στον ΑΣΕΠ, όλη η Ελλάδα τρέχει να πάρει μέρος. Όλοι κράζουν τα ρουσφέτια, αλλά με το που κάποιος θείος τους βρεθεί σε θέση ισχύος, είναι οι πρώτοι που λένε «ναι» στο διαθέσιμο βόλεμα.

Θα μου πείτε, όμως, και τι να κάνουν; Γιατί είναι αλήθεια πως και το 20% των ανθρώπων (νέων και μη), που είναι πραγματικά εργατικοί σε αυτή την κωλο-χώρα αναγκάζονται να σπείρουν σε ένα διαλυμένο, άγονο έδαφος.

Μπρος γκρεμός και πίσω... τα δώρα!

Βλέπετε, η εναλλακτική του σάπιου δημοσίου στην Ελλάδα είναι ο σάπιος ιδιωτικός τομέας στην Ελλάδα.

Η εργατική κουλτούρα είναι επιεικώς απαίσια. Αφεντικά και manager με κόμπλεξ κατωτερότητας, που θέλουν να μειώνουν και να ζορίζουν τους πάντες. Ωράρια έξω από κάθε νομοθεσία και συμβόλαιο. Άδειες που δεν δίνονται. “Δώρα” που τα ζητάνε πίσω (μαύρα). Και, εξ’ αρχής, μισθοί για κλάματα.

Επειδή έχω ζήσει στο εξωτερικό, γνωρίζω πως ακόμη και τα χειρότερα που μπορείς να δεις πχ. στη Γερμανία, στην Ελλάδα θα έμοιαζαν με παράδεισο.

Ξέρετε μάλιστα τι είναι πολύ αστείο; Πως τις ελάχιστες φορές που άκουσα για εργασιακές μαλαγανιές στη Γερμανία, ήταν από ανειδίκευτους Έλληνες που μετανάστευσαν Γερμανία για να δουλέψουν και πάλι για Έλληνες εργοδότες. Το πιστεύετε; Ακόμη και εκεί, οι Έλληνες εργοδότες τους έκαναν ακριβώς τα ίδια χουνέρια.

Αλλά και καλός να είναι ο εργοδότης εδώ, να είναι η εξαίρεση δηλαδή, όσο καλή πρόθεση και να έχει, η οικονομία μας παραμένει καχεκτική. Ούτε ο μισθός θα είναι ποτέ αρκετά καλός, ούτε καμία σοβαρή προοπτική εξέλιξης θα υπάρχει συνήθως, ειδικά αν δουλεύει κανείς εκτός Αθήνας.

Όλα τα σκατά της χώρας, σε μια εικόνα.

Η λίστα που δεν έχει τέλος...

Να συνεχίσω με τη γενικότερη αλλεργία σε κανόνες;

Να πω για το ότι, ακόμη και μετά από την κατάκτηση του να απαγορευτεί το κάπνισμα, όταν πας στην επαρχία, οι μαγαζάτορες ψάχνουν συνεχώς μαμουνιές για να αφήσουν τον κόσμο να καπνίζει;

Να πω που προχθές είδα έναν μπάρμπα 65 χρονών, να πετάει ένα χαρτάκι-σκουπίδι στο πεζοδρόμιο, σαν να μη συμβαίνει τίποτα; Δεν ντράπηκε ο βρωμιάρης; Θα σας πω εγώ: Όχι. Δεν τον νοιάζει, γιατί μεγάλωσε σε μια κοινωνία «αντικοινωνική», όπου όλοι ήταν δυνάμει "ανταγωνιστές". Αυτοί που θα του έτρωγαν την ΠΑΣΟΚτζίδικη θέση που τον περίμενε.

Αυτή είναι η κουλτούρα της μεταπολίτευσης που έχτισε η γενιά των γονιών μας και μας έφερε εδώ που είμαστε σήμερα.

Ειλικρινά, για να γράψω αυτό το άρθρο, απλώς άνοιξα μια λίστα στο Google Keep και περπάτησα για δύο ώρες στους δρόμους της πόλης. Και κάθε φορά που έβλεπα κάτι σάπιο, το κατέγραφα. Και έχω τόσα πολλά ακόμη, που θα μπορούσα να γράψω βιβλίο, αλλά δεν θα συνεχίσω για πολύ. Μονάχα μερικά ακόμη, απλώς για να τα βγάλω από μέσα μου:

• Είμαστε η μόνη χώρα της ανεπτυγμένης (και καλά) Ευρώπης που συνεχίζει να είναι γεμάτη αδέσποτα σκυλιά. Που από τη μία, είναι κακό για τα ζώα τα ίδια. Και που από την άλλη, σε πολλά μέρη φοβάσαι να κυκλοφορήσεις για να μη σε φάνε οι αγέλες.

• Αλλά και πολλά σκυλιά με αφεντικά, είναι ίδια με τα αφεντικά τους. Καταλαβαίνετε τι εννοώ; Ας πω απλώς πως δεν υπήρξε ούτε ένα σκυλί που να μου φάνηκε επικίνδυνο ή αγριεμένο στο Βερολίνο.

• Οι πόλεις μας, σε μεγάλα τους κομμάτια, είναι γεμάτες σάπια, παμπάλαια κτίρια και παρατημένες γειτονιές.

• Βασικά, ανάθεμα αν ολόκληρη η Ελλάδα έχει μια ή δύο πραγματικά ωραίες πόλεις, περιποιημένες και με όμορφη αρχιτεκτονική.

• Οι πόλεις μας είναι γεμάτες με γκράφιτι. Μην φτιαχτεί ένα ωραίο πάρκο, ή ένα όμορφο κομμάτι - μέσα σε μέρες γεμίζει από απαίσια γκράφιτι ή οπαδικά συνθήματα. Λες και οι άνθρωποι θυμώνουν αν δουν κάτι όμορφο και καθαρό.

• Η γνωστή (κακή) Ελληνική κουλτούρα είναι το να προσπαθείς να μειώσεις τον περίγυρό σου. Προέρχεται από αυτόν τον εγγενή ανταγωνισμό της κοινωνίας μας. Σκεφτείτε τον μέσο Έλληνα σε μια δουλειά που τον κάνουν «manager» - που του δίνουν δηλαδή έστω και λίγη ισχύ. Κατευθείαν, το παίρνει πάνω του και προσπαθεί να το παίξει αφεντικό. Ακόμη και μεταξύ συναδέλφων, μόνο επικριτικά μπορεί να μιλήσει ο καθένας για τους άλλους. Αυτά, ειλικρινά, όσα χρόνια δουλεύω με Ευρώπη, δεν τα έχω δει να συμβαίνουν ούτε στο 1%. Μιλάμε για μέρα με νύχτα.

«Έτσι που τα λες, ακούγεται σαν η Ελλάδα να είναι το χειρότερο μέρος...»

Ως εδώ μίλησα για αρκετά από τα στραβά της ζωής στην Ελλάδα που προσωπικά με κάνουν να νιώθω πως θέλω να φύγω.

Αλλά θέλω να είμαι ξεκάθαρος: Δεν είναι παντού καλύτερα. Μάλιστα αν συγκρίνουμε με διάφορες άλλες χώρες, τόσο των Βαλκανίων, όσο και άλλων ηπείρων, η Ελλάδα μπορεί να φανεί ακόμη και διαμάντι.

Όμως, γιατί να συγκριθούμε με “χειρότερους”; Εγώ επιλέγω να μας συγκρίνω με κάτι ρεαλιστικό και κοντινό: Με τις ανεπτυγμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και επειδή σε έναν βαθμό το έχω ζήσει, ξέρω πως, ακόμη και αν δεν είναι όλα τέλεια κι εκεί, τουλάχιστον τα περισσότερα πράγματα είναι σε καλύτερο επίπεδο.

Διαφθορά, ας πούμε υπάρχει παντού. Στη Γερμανία, όμως, δεν νιώθεις ότι ζεις σε κράτος ανομίας.

Παραβατικοί και αντικοινωνικοί υπάρχουν παντού. Στο Βερολίνο, όμως, ανάθεμα αν είδα μια φορά στα τέσσερα χρόνια κάποιον που είχε παρκάρει παράνομα. Και ακόμη και αυτόν, μετά από μερικά λεπτά, είχαν φέρει γερανό και του μάζευαν το αμάξι.

Μερικοί λόγοι για να μείνεις στην Ελλάδα

Τώρα, θα έχετε δίκιο να πείτε: «Καλά έκραξες ρε μάγκα, αλλά δεν μπορεί όσοι συνεχίζουν να μένουν σε αυτή τη χώρα να είναι όλοι τους ηλίθιοι.»

Συμφωνώ. Δεν είναι. Και μην ξεχνάτε πως και εγώ σε αυτή τη χώρα μένω - και μάλιστα γύρισα από το εξωτερικό από επιλογή μου.

Γιατί, όμως, το έκανα αυτό, ενώ τα περιγράφω όλα τόσο μαύρα; Θα σας δώσω μια λίστα με τα λίγα πράγματα που είναι, για μένα, λόγοι για να παραμείνει κανείς στην Ελλάδα:

• Είναι η χώρα που γεννήθηκες. Αυτό σημαίνει πως, ακόμη και αν τα πράγματα ή οι άνθρωποι είναι στραβά/στραβοί, τουλάχιστον ξέρεις το γιατί και τους καταλαβαίνεις σαν ψυχοσύνθεση.

• Ποτέ δεν θα αισθανθείς τόσο «ξένος» στη χώρα σου, όσο σε μια χώρα που αντικειμενικά θα είσαι πάντα ξένος.

• Ο καιρός είναι γενικά καλός.

• Το φαγητό είναι πολύ καλό.

• Αν έχεις ήδη περιουσία ή δικό σου σπίτι για να μείνεις, η μια δουλειά της οικογένειάς σου για να συνεχίσεις, τα πράγματα είναι πολύ πιο εύκολα.

• Αν μπορείς να δουλεύεις για το εξωτερικό και να κάνεις arbitrage έναν μισθό βόρειας Ευρώπης με το χαμηλότερο κόστος ζωής στην Ελλάδα, τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα.

• Είναι πολύ πιο εύκολο να κάνεις σχέση και να στήσεις οικογένεια με ένα άτομο από τη χώρα σου, που κουβαλάει την ίδια κουλτούρα με εσένα.

• Σε αυτή τη χώρα ζει η οικογένειά σου: Οι γονείς σου, τα αδέρφια σου, οι άνθρωποι που αγαπάς και που σε νοιάζονται.

Και για μένα, ο βασικότερος, ουσιαστικότερος λόγος που επέλεξα να μείνω εδώ (τουλάχιστον για τα επόμενα χρόνια) είναι ο τελευταίος: Η οικογένειά μου.

Γιατί, όλα τα άλλα, ακόμη και στο εξωτερικό, με κάποια προσπάθεια μπορείς να τα βρεις, ή έστω να τα εξομοιώσεις. Αλλά πραγματική «οικογένεια» είναι μόνο μία, και η ζωή περνάει τόσο γρήγορα, που κυνηγώντας μια ψεύτικη ευτυχία μέσα από καριέρα και λούσα, είναι εύκολο να χάσεις το σημαντικότερο πράγμα που έχεις στη ζωή, που είναι οι στιγμές μαζί τους.

Αλλά δεν θα πω ψέματα: Αν μπορούσα να πάρω όλη την οικογένειά μου και να πάμε να μείνουμε στη Γερμανία, θα το έκανα στο δευτερόλεπτο.

Συμπέρασμα;

Υπάρχουν αμέτρητοι λόγοι για να φύγεις από την Ελλάδα. Αν δεν είσαι ο τύπος ανθρώπου που θέλει να κάνει μαλαγανιές, που βασίζεται σε γνωριμίες και γλειψίματα για να κερδίσει, τότε η Ελλάδα δεν είναι για σένα. Το ίδιο και εάν είσαι άνθρωπος που πιστεύει σε μια κοινωνία με σεβασμό και με κανόνες.

Η Ελληνική κοινωνία είναι βαθιά αντικοινωνική, και μέσα της μπορούν να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν μονάχα οι ψυχοπαθείς, τα βλήματα και οι ξεδιάντροποι.

Από την άλλη, ακόμη και καλό σκοπό να έχεις, η οικονομία είναι τόσο σάπια, και το σύστημα τόσο διεφθαρμένο, που ότι και να προσπαθήσεις να κάνεις, θα παίζεις το παιχνίδι στο super-hard mode. Δεν λέω, ίσως και να καταφέρεις κάτι, όλα είναι δυνατά - αλλά σε μια πιο δίκαιη κοινωνία, όλα θα γίνονταν πιο εύκολα.

Έτσι, για μένα, ο μόνος αποδεκτός τρόπος για να ζήσεις σε αυτή τη χώρα, είναι να αποδεχτείς τα σκατένια κομμάτια της, και να δομήσεις τη ζωή σου έτσι ώστε να κρατάς τη μεγαλύτερη δυνατή απόσταση από αυτά.

Γίνεται να μη δουλεύεις με Έλληνες εργοδότες; Τέλεια.

Γίνεται να κυκλοφορείς μόνο στις ωραίες περιοχές της πόλης σου, όπου τα πράγματα είναι λίγο πιο «ευρωπαϊκά». Κομπλέ.

Γίνεται να φτιάξεις μια ζωή σε ένα ωραίο σημείο της Ελληνικής επαρχίας και να είσαι κοντά στην οικογένειά σου χωρίς να αναγκάζεσαι να αντιμετωπίσεις τη σαθρότητα της Ελληνικής πόλης; Αν μπορείς, και το θέλεις, ίσως και να είναι το καλύτερο.

Αλλιώς, φύγε. Έστω, φύγε για μερικά χρόνια, απλώς για να δεις πως είναι η εναλλακτική. Και ίσως, μακροπρόθεσμα, όταν όλες οι σημερινές γενιές θα έχουμε αφήσει αυτόν τον μάταιο κόσμο, ίσως οι επόμενες, έχοντας κουβαλήσει και εμπειρίες από κοινωνίες καλύτερες από εμάς, να επιστρέψουν και να κάνουν την κοινωνία αυτού του τόπου κάπως καλύτερη.

Προσωπικά, για μεσοπρόθεσμες αλλαγές, είμαι αρκετά πεσιμιστής. Μακροπρόθεσμα όμως, σε βάθος, δηλαδή, εκατό χρόνων, πιστεύω ότι τα πράγματα θα αλλάξουν. Εξάλλου, τι καλύτερο είχαν από εμάς οι βόρειοι Ευρωπαίοι, πέραν απλώς από περισσότερο χρόνο ως κράτη;

Στην τελική, ο κόσμος στον οποίο ζούμε, είναι οι άνθρωποι που μας περιτριγυρίζουν. Και αν αυτοί είναι καλοί, τότε καλός είναι και ο κόσμος μας, και η χώρα μας. Λίγο χρόνο θέλει μονάχα, και δεν μπορεί: Ακόμη και οι χειρότερες κοινωνίες, αργά ή γρήγορα κι αυτές αναγκάζονται να αλλάξουν. Η απλώς χάνονται - που και πάλι, για τη μεγάλη εικόνα, είναι καλό.

1. Αν είχε νόημα να εργαστεί από τώρα ώστε να αποταμιεύσει χρήματα για εκείνη τη μακρινή στιγμή.

2. Και το που θα μπορούσε να επενδύσει αυτά τα χρήματα μέχρι τότε.

Δεν μπορείτε να πείτε: Πολύ καλό timing, αφού με τη νέα χρονιά, πολλοί από εμάς θέτουμε παρόμοιους στόχους “αποταμίευσης”.

Ε, μέχρι το τέλος του άρθρου, θα προσπαθήσω να δώσω μια ικανοποιητική απάντηση στα προηγούμενα δύο ερωτήματα.

(Φυσικά, δεν είμαι ούτε οικονομολόγος, ούτε σύμβουλος επενδύσεων και όλα αυτά είναι η άποψή μου. Εάν πιστεύετε πως γνωρίζετε καλύτερα ή θέλετε να με διορθώσετε σε κάτι, περιμένω πάντα τα σχόλιά σας στο Discussion Group μας στο Facebook)

Μικρό σχόλιο για τους νεαρούς αναγνώστες

Ας ξεκινήσω με ένα μικρό disclaimer, για τον 18-χρονο φίλο.

Το πρώτο πράγμα που του έγραψα είναι πως η μεγαλύτερη επένδυση που θα μπορούσε να κάνει (μεσοπρόθεσμα) είναι στον ίδιο του τον εαυτό.

Δεν το λέω μεταφορικά. Ακριβώς για τα λεφτά μιλάω. Βλέπετε, εάν η μια εναλλακτική είναι να υπέρ-πιέζεσαι για να αποταμιεύσεις 5-7 χιλιάρικα μέσα στην τετραετία της φοιτητικής σου ζωής, τότε ίσως να είναι πιο αποδοτικό να αφοσιωθείς εκείνα τα χρόνια στο να αποκτήσεις πολύτιμα skills που πληρώνονται αδρά ή να σπουδάσεις κάτι που οδηγεί σε μια υψηλόμισθη δουλειά (γιατί, σόρρυ, αλλά αν σπουδάσεις φιλόλογος Ελληνικής γλώσσας, τότε οι πιθανότητες θα είναι εναντίων σου).

Και φυσικά, να τολμήσεις να αξιοποιήσεις ως leverage τη (νεανική σου) δυνατότητα να «μεταναστεύσεις» σε κάποια ισχυρή οικονομία, αφού, για παράδειγμα, με μια νορμάλ δουλειά στην Ελβετία (αν είσαι σπουδαγμένος σε κάτι με ζήτηση), τα ίδια 5 χιλάρικα για τα οποία θα πάλευες μια τετραετία ως φοιτητής, θα τα αποταμιεύσεις μέσα σε 2 μήνες.

Οπότε, ας κρατήσουμε το ότι, συνήθως, τα πιο πολλά λεφτά που θα βγάλεις, θα βγουν από τη δουλειά σου, και όχι από «μαγικές» επενδύσεις.

Ο παλιός καλός καιρός…

Πάμε τώρα στην ουσία του άρθρου.

Όσον αφορά την προσωπική οικονομία, τα πράγματα δεν είναι όπως τον “παλιό, καλό καιρό”.

Όταν οι γονείς μας ήταν νέοι, μπορούσαν να αποταμιεύσουν τα λεφτά τους στην τράπεζα και να ξέρουν ότι στο τέλος της χρονιάς θα έπαιρναν ένα καλό ποσοστό σε τόκους. Ή να «αγοράσουν» ένα οικόπεδο ή ένα σπίτι και να το χειριστούν σαν επένδυση. Η να βάλουν τα λεφτά τους στο Ελληνικό χρηματιστήριο του 1997, και να γίνουν millionaires από τα συνεχόμενα limit-up.

Ναι, εντάξει - επίτηδες το είπα το τελευταίο. Βλέπετε, το κράχ του 1999 έκανε τον μέσο σημερινό Έλληνα να ανατριχιάζει στο άκουσμα της λέξης «μετοχές».

Όμως, σήμερα, ακόμη και απλούστερα, άκακα πράγματα, όπως τα επιτόκια των καταθέσεων, φαντάζουν πια σαν όνειρο. Οι τράπεζες όχι μόνο δεν μας δίνουν πια τόκο, αλλά ουσιαστικά μας χρεώνουν για να κρατάνε τα λεφτά μας.

Και η επένδυση σε ακίνητα είναι ένα δύσκολο σπορ: Υψηλό κόστος-εισόδου λόγω στρατοσφαιρικών τιμών (σε σχέση με το μέσο εισόδημα) και μεγάλα (πιθανά) ζόρια αν σου κάτσει “κακός” ενοικιαστής. Αφήστε που και τέλειος να είναι ο νοικάρης, το “ακίνητο” συνεχίζει να είναι μια ευθύνη, που και έξοδα χρειάζεται και προσωπικό χρόνο.

Όπως βλέπετε, σχεδόν τίποτε από ότι ίσχυε για τους “παλιούς”, δεν ισχύει σήμερα για έναν νέο Έλληνα ή δεν είναι αρκετά απλό. Άρα, τι κάνουμε; Αφήνουμε απλά τα λεφτά μας ως μετρητά στην τράπεζα και κάνουμε τον σταυρό μας;

Ένα χειροκρότημα για τον “πληθωρισμό”…

Η απάντηση είναι “ούτε αυτό”. Σήμερα, τα χρήματα σου δεν είναι ασφαλή ούτε στην τράπεζα, αφού με τον πληθωρισμό σε υψηλό 30-ετίας, κάθε χρόνο θα χάνουν τόση αξία όση και ο πληθωρισμός.

Για παράδειγμα, εάν πέρσι είχες βάλει 10.000€ στην τράπεζα και τα είχες αφήσει εκεί, η «αγοραστική τους αξία» σήμερα θα είναι κάπου στα 9.300€. “Μείον” 700€, δηλαδή. Φαντάσου τι θα γίνει αν τα αφήσεις μέσα για δέκα χρόνια (με υψηλό πληθωρισμό).

(Θυμηθείτε, πως έχω ολόκληρο άρθρο/podcast με τίτλο “Τι σκ@$ά σημαίνει πληθωρισμός”)

Το μόνο που μας έμεινε από τα παλιά είναι το “απαγορευμένο” Ελληνικό χρηματιστήριο. Που και να αποφασίσεις να επενδύσεις σε αυτό (γιατί πιστεύεις ότι θα ανέβει) επιλέγεις να «focus-άρεις» σε ένα πολύ μικρό slice της παγκόσμιας οικονομίας, με ότι ρίσκο συνεπάγεται. Με άλλα λόγια, βάζεις “όλα σου τα αυγά σε ένα καλάθι” - και ελπίζεις να μην πέσει.

Άρα, για να κάνουμε μια περίληψη, στη σημερινή εποχή:

• Το να αφήνεις τα λεφτά σου να κάθονται στην τράπεζα “ροκανίζει” την αξία τους.

• Το να αγοράσεις ακίνητα για να τα νοικιάσεις είναι πολύ ακριβό (σήμερα), έχει κόπο και έξοδα για τη διαχείριση, και ίσως δεν αξίζει τον κόπο.

• Το Ελληνικό χρηματιστήριο συνεχίζει να είναι σε «περίεργη» φάση και ακόμη δεν φαίνεται σαν κάτι ασφαλές.

Τελικά, υπάρχει καμία λύση; Υπάρχει τρόπος για να επενδύσει κανείς τα λεφτά του, ώστε να μην τα τρώει ο πληθωρισμός, να μην έχει μεγάλο ρίσκο και να είναι πιθανό να “βγάλει” μακροπρόθεσμα κάτι από αυτό;

Ένα ρεαλιστικό και μετριοπαθές πλάνο επένδυσης με βάθος 20ετίας

Ναι, υπάρχει τρόπος.

Αλλά, πρώτα, ας αναφερθώ στον “ελέφαντα στο δωμάτιο”: Μαγικοί και εύκολοι τρόποι για να πολλαπλασιάσεις τα λεφτά σου, δεν υπάρχουν. Ότι "μαγικό" ακούτε από ψευτο-influencers, είναι όλα scam, φτιαγμένα για να σας φάνε τα λεφτά.

Αντιθέτως, εάν θέλουμε να “επενδύσουμε τα λεφτά μας, χωρίς μπούρδες”, θα πρέπει να είμαστε ρεαλιστές και να ξέρουμε τι να περιμένουμε.

Αυτό που ψάχνουμε είναι μια ετήσια απόδοση που (πιθανότατα) θα υπερκαλύπτει τη χασούρα του πληθωρισμού και θα μας δίνει ένα λογικό κέρδος, χωρίς να έχουμε ούτε μεγάλο ρίσκο αλλά και χωρίς να χρειάζεται να “εργαστούμε” extra για αυτό. (Αλλιώς, γίνεται “δουλειά” και όχι “παθητική επένδυση”)

Η απλούστατη φιλοσοφία που αντιστοιχεί σε ακριβώς αυτούς τους στόχους είναι το “Passive Investing”. Οι τρεις πυλώνες του είναι:

• Αρχικά, “αποταμίευσε” σε έναν τραπεζικό λογαριασμό το ποσό που θα χρειαζόσουν για να επιβιώσεις για 6-12 μήνες, αν έμενες χωρίς δουλειά.

• Όλα τα υπόλοιπα χρήματά σου, επένδυσέ τα σε ένα ETF που αντιστοιχεί σε κάποιον παγκόσμιο δείκτη μετοχών (World Index).

• Συνέχισε να κάνεις το ίδιο, με βάθος 20-ετίας.

Το πρώτο, με τα μετρητά, αφορά το backup plan σου: Εάν σε απολύσουν ή αν σου συμβεί κάτι απρόοπτο, θα χρειαστείς χρήματα. Γι’ αυτό, ακόμη κι αν σου τα τρώει ο πληθωρισμός, ένα ποσό πρέπει πάντα να το έχεις διαθέσιμο σε ρευστό.

Το δεύτερο κομμάτι, τώρα, θα είναι και η μοναδική επένδυση μας. Οπότε, ας εξηγήσουμε (στα γρήγορα) το πως λειτουργούν οι μετοχές, το χρηματιστήριο και τα ETFs.

Τι είναι οι μετοχές, τα ETFs και τα χρηματιστήρια

Πολλές μεγάλες εταιρίες, “πουλάνε” κομμάτια τους, με σκοπό να πάρουν χρηματοδότηση. Αυτά τα κομμάτια τους τα λέμε “μετοχές”. Μπορείς να αγοράσεις όσες θες από όσες υπάρχουν διαθέσιμες για πώληση, και οι άνθρωποι το κάνουν με σκοπό να συμμετέχουν και αυτοί στα κέρδη της εταιρίας.

Πως συμμετέχουν στα κέρδη; Από τη μια, μέσω των μερισμάτων, που ουσιαστικά είναι “πληρωμές” που δίνει κάθε τόσο η εταιρία στους μετόχους της (βάσει των κερδών της).

Και από την άλλη, ποντάροντας εμμέσως στο ότι η εταιρία θα πάει καλά, πράγμα που θα αυξήσει την αξία των μετοχών της (που κατέχουν), τις οποίες θα μπορούν μετά να τις πουλήσουν σε μεγαλύτερη τιμή βγάζοντας κέρδος.

Που μπορεί, όμως, κανείς να αγοράσει και να πουλήσει αυτές τις μετοχές; Αυτό γίνεται στο χρηματιστήριο.

Φυσικά, σήμερα, δεν πάει κανείς σε ένα συγκεκριμένο κτίριο που λέγεται “χρηματιστήριο” για να αγοράσει μετοχές. Όλα γίνονται μέσω internet και trading πλατφόρμων .

Όμως, γιατί (στην Ελλάδα) έχουμε δαιμονοποιήσει τη λέξη “χρηματιστήριο”;

Επειδή, συνήθως, οι περισσότεροι ιδιώτες που ασχολούνταν με μετοχές, το αντιμετώπιζαν σαν τζόγο.

Μια μετοχή μπορεί να πάει πάνω ή κάτω, ακριβώς όπως η ρουλέτα, και όταν βασίζεσαι απλώς σε φήμες ή ένστικτα για να τις αγοράσεις, τότε ουσιαστικά τζογάρεις.

Και ποια είναι τα (πραγματικά) αρνητικά του να αγοράζεις μεμονωμένες μετοχές;

Από την άλλη, ακόμη και αν επένδυες όλα σου τα λεφτά στη μετοχή μιας εταιρείας-μεγαθήριο, όπως δηλαδή η Apple, πρακτικά και πάλι είναι “τζόγος”, αφού ποντάρεις στο ότι ντε-και-καλά, η μετοχή της Apple θα συνεχίσει να ανεβαίνει. Έχει λιγότερο ρίσκο από το να ποντάρεις σε κάποια Λαρισαϊκή εταιρία με υφάσματα, αλλά και πάλι ρίσκο είναι.

Αλλά αν σε μερικά χρόνια το valuation της Apple πέσει στα μισά, θα έχεις χάσει και τα μισά λεφτά σου - με το μεγάλο λάθος σου να ήταν ότι τα πόνταρες όλα σε μια και μόνο μετοχή.

Οπότε, θα πει κανείς, γιατί να μην ποντάρεις σε πέντε διαφορετικές εταιρείες; Αυτό είναι πράγματι καλύτερο. Οι πιθανότητες να “πέσουν έξω” και οι πέντε, είναι πολύ μικρότερη.

Η μήπως όχι; Πείτε για παράδειγμα ότι, τo φθινόπωρο του 2021, κάποιος επένδυε στις: Google (Alphabet), Meta (Facebook), Tesla, Apple, Microsoft.

Να τι θα είχε συμβεί...

Βλέπετε, ακόμη και αν οι μετοχές είναι πέντε, στην πραγματικότητα είναι όλες κομμάτι του ίδιου τομέα. Και αν ο τομέας δεν πάει καλά την επόμενη χρονιά (πράγμα που συνέβη το 2022) η μπάλα τις παίρνει όλες και πάλι χάνεις τα λεφτά σου (όχι πως τα χάνεις εντελώς, φυσικά, αλλά η “αξία” των μετοχών σου πέφτει κατά πολύ [40% στο παράδειγμά μας]).

Οπότε, τι καλύτερο μπορούμε να κάνουμε; Ίσως να πάρουμε πέντε μετοχές από πέντε διαφορετικούς τομείς μιας χώρας, για παράδειγμα της Αμερικής, που έχει την πιο ισχυρή οικονομία.

Και πάλι, είναι καλό βήμα. Όμως, τι γίνεται εάν από σήμερα μπούμε στην εποχή “παρακμής” της Αμερικής, και το χρηματιστήριο της χώρας αρχίσει να πέφτει για μια εικοσαετία, ενώ της Ευρώπης ανεβαίνει;

Όπως καταλαβαίνετε, ο μόνος τρόπος για να έχουμε το λιγότερο δυνατό ρίσκο, είναι να “διαφοροποιηθούμε” όσο περισσότερο γίνεται, πέρα από μεμονωμένες εταιρίες, τομείς και χώρες. Να είμαστε απόλυτα diversified. Και αντικειμενικά, ο απλούστερος τρόπος για να το κάνουμε αυτό είναι να αγοράσουμε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.

Τώρα, θα μου πείτε, πως γίνεται αυτό; Γίνεται να αγοράσεις ξεχωριστά κάθε μετοχή που υπάρχει; Ρεαλιστικά, όχι.

Όμως, δεν χρειάζεται. Σε κάθε χώρα, οι 100 μεγαλύτερες μετοχές της, αντικατοπτρίζουν πάνω-κάτω ολόκληρη την οικονομία της. Το μάζεμα αυτών των μεγαλύτερων μετοχών σε έναν μέσο όρο, το λέμε “δείκτη”. Δείκτες, για παράδειγμα, είναι ο S&P 500 που ίσως έχετε ακούσει, ή ο FTSE 100.

O S&P 500, ας πούμε, είναι ένας δείκτης που περιέχει τις μετοχές των 500 μεγαλύτερων (σε κεφαλαιοποίηση) Αμερικάνικων εταιρειών.

Αντίστοιχα, αν κάνουμε κάτι παρόμοιο για τις μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο, ανεξαρτήτως χώρας, και φτιάξουμε ένα πακέτο με 500 μετοχές συνολικά, στατιστικά θα έχουμε το ίδιο αποτέλεσμα με το να αγοράζαμε τον μέσο όρο κάθε χώρας μαζί. (Παράδειγμα δείκτη, ο MSCI World)

Επειδή, όμως, ακόμη κι έτσι, η διαχείριση 500 μετοχών θα ήταν μια δύσκολη full-time δουλειά, υπάρχουν τα ETF, που κάνουν αυτή τη δουλειά για εμάς.

Τι είναι, όμως, τα ETF;

Η λέξη σημαίνει Exchange-Traded Fund, και ουσιαστικά αναφέρεται σε μετοχές, που μπορείς να αγοράσεις/πουλήσεις κανονικά στο χρηματιστήριο, αλλά που από πίσω τους, αντιστοιχούν σε πολλές περισσότερες μετοχές.

Για να το εξηγήσω καλύτερα: Μια μεγάλη επενδυτική εταιρεία, όπως πχ. η Blackrock, φτιάχνουν μια εταιρία (ένα Exchange-Traded Fund) η οποία αγοράζει αυτές τις 500 μετοχές του δείκτη που είπαμε.

Μετά, η ίδια αυτή η εταιρεία (το ETF) “πουλάει” τον εαυτό της σε μερίδια, δηλαδή σε μετοχές. Έτσι, ένας απλός ιδιώτης μπορεί απλώς να αγοράσει μια μετοχή του ETF στο χρηματιστήριο, όπως με κάθε μετοχή, και στην ουσία θα έχει αγοράσει ολόκληρο τον “δείκτη” μετοχών στον οποίο ανταποκρίνεται το ETF.

Και επειδή τα ETF μπορεί να σας θυμίζουν τα “Αμοιβαία Κεφάλαια” που προσφέρουν αρκετές τράπεζες - ναι, είναι σχεδόν το ίδιο πράγμα, με μεγαλύτερη τους διαφορά πως τα περισσότερα ETF έχουν πολύ μικρότερα “κόστη διαχείρισης”, και άρα καλύτερες αποδόσεις για εμάς.

Πως αγοράζω ETF (και ποιο;)

Ο κόσμος των ETF είναι τεράστιος, με ETF για αμέτρητους τομείς και θεματικά μαζέματα μετοχών. Επίσης υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα πράγματα για να διαβάσετε, όπως για παράδειγμα τα εξαιρετικά άρθρα του (Ελληνικού blog επενδύσεων) Our Wallet.

Όμως, επειδή εδώ μιλάμε για ένα πλάνο επένδυσης χωρίς μπαρούφες, η μόνη μου ρεαλιστική πρόταση είναι ένα ETF που ανταποκρίνεται σε ένα παγκόσμιο δείκτη μετοχών των ανεπτυγμένων οικονομιών. Ένα καλό παράδειγμα είναι το ACWI. Αγοράζοντάς το, είναι σαν να αγοράζεις με μιας, όλη την παγκόσμια οικονομία.

Φυσικά, για να αγοράσεις και να πουλήσεις μετοχές, πρέπει να έχεις λογαριασμό σε κάποιον broker. Τυπικά, οι περισσότερες Ελληνικές τράπεζες παρέχουν αυτή την υπηρεσία (μετά από μια απλή αίτηση) αλλά έχουν πολύ υψηλά fees σε σχέση με άλλες λύσεις.

Η δική μου πρόταση, είναι ένας online broker όπως οι Interactive Brokers που είναι η παλαιότερη discount broking εταιρία.

Φυσικά, υπάρχουν πολλές άλλες, όπως πχ. η Degiro, αλλά μπορείτε να ψάξετε online τα θετικά και τα αρνητικά τους.

Τι κέρδος να περιμένω από τα ETF;

Η επενδυτική φιλοσοφία που εγώ προτείνω, έχει σκοπό να είναι όσο πιο απλή γίνεται και έχει βάθος δεκαετίας ή εικοσαετίας.

Μια επένδυση σε έναν παγκόσμιο δείκτη, είναι ένα ποντάρισμα στο ότι η παγκόσμια οικονομία, μέσα στα χρόνια, θα συνεχίσει να αναπτύσσεται. Αυτό συνέβαινε πάντα, και προσωπικά ποντάρω στο ότι θα συνεχίσει, για όσο ζω.

Για τον ίδιο λόγο, όμως, που έχεις πολύ μικρότερο ρίσκο, έχεις και πολύ μικρότερη πιθανότητα για “τρελά” κέρδη. Δεν πρόκειται, δηλαδή, να διπλασιάσεις τα λεφτά σου σε έναν χρόνο, ή κάτι τέτοιο.

Μακροπρόθεσμα, μπορείς ίσως να περιμένεις ένα (κατά μέσο όρο) 6-7% κέρδος ανά χρόνο, που αν το υπολογίσεις μαζί με το compounding σε βάθος 20-ετίας, μπορεί να επηρεάσει πολύ το κεφάλαιό σου.

Για να δώσω, όμως, ένα παράδειγμα.

Πες ότι βάζεις στην άκρη 500 ευρώ τον μήνα, για είκοσι χρόνια. Στο τέλος θα έχεις μαζέψει 120.000€. Not bad. Ας δούμε, όμως, τι θα γινόταν αν επένδυες τα ίδια λεφτά σε ένα ETF σαν και αυτό που προτείνω.

Ο δείκτης MSCI World, μεταξύ του 1978 και του 2022, είχε μια μέση ετήσια επιστροφή, της τάξης του 10.68%. Υπ’ όψιν, η απόδοση του παρελθόντος δεν εγγυάται κάτι για το μέλλον, αλλά το παίρνουμε ενδεικτικά. (https://curvo.eu/backtest/market-index/msci-world)

Με έναν απλό compounding calculator, βλέπουμε ότι μετά από 20 χρόνια (πιθανότατα) θα έχουμε καταλήξει με (πάνω-κάτω) 370.000€. Αυτό, εφόσον επανεπενδύουμε τα κέρδη από το ETF, και συνεχίζουμε να βάζουμε 500 ευρώ κάθε μήνα.

Με άλλα λόγια, θα έχουμε σχεδόν τριπλασιάσει το αρχικό μας κεφάλαιο.

Η γαλάζια γραμμή δείχνει τα λεφτά που έχουμε επενδύσει oi ίδιοι, και η κόκκινη το ποσό που θα έφτανε με ένα compounding του 10% ανά χρόνο, μέσα στην εικοσαετία.

Τι να κάνω, όμως, αν θέλω να βγάλω γρήγορα πολλά λεφτά από τις επενδύσεις μου;

Όπως είπα και στην αρχή, σε αυτό το άρθρο θα μιλούσαμε για ρεαλιστικές επενδύσεις. Αν θες γρήγορο χρήμα, μπορείς κάλλιστα να παίξεις όλα σου τα λεφτά στη ρουλέτα, στο άσπρο-μαύρο, και να τα διπλασιάσεις σε ένα λεπτό. Ή και να τα χάσεις όλα.

Ο τζόγος, όμως, προσωπικά δεν με αφορά.

Το χρήμα μπορεί να σου “παράξει” χρήμα, μονάχα αν το βάλεις μέσα στην παραγωγική διαδικασία της αγοράς.

Ο πιο απλός και άκοπος τρόπος για να το κάνεις, είναι αυτός που περιέγραψα ήδη: Το να πάρεις το μερίδιο άλλων εταιριών (με μετοχές).

Ο άλλος, ο μοναδικός πιο πιθανός τρόπος για να βγάλεις “πολλά” λεφτά, είναι να επενδύσεις τα λεφτά σου σε μια δική σου επιχείρηση. Με άλλα λόγια, για να γίνεις επιχειρηματίας και να το δουλέψεις. Εδώ, όμως, μπαίνουμε σε εντελώς διαφορετικά λημέρια. Και επίσης, όσο πιθανό είναι να γίνεις ο επόμενος Jeff Bezos, άλλο τόσο (και συντριπτικά πιο) πιθανό είναι να “χάσεις” τα λεφτά σου, στις πρώτες σου επιχειρηματικές κινήσεις.

Οπότε και πάλι, καταλήγουμε στο μόνιμο ερώτημα σχετικά με την αναλογία ρίσκου προς ανταμοιβή: Το πόσα, δηλαδή, είσαι έτοιμος να ρισκάρεις.

Άρα, ποια είναι η τελική απάντηση;

Τελική απάντηση δεν υπάρχει, όπως και στα περισσότερα πράγματα σχετικά με την οικονομία. Εάν, όμως, ήθελα να κάνω μια περίληψη, ως απάντηση στο αρχικό ερώτημα του φίλου που μου έστειλε το email, θα του έλεγα…

Αγαπητέ φίλε,

Εάν θες να επενδύσεις τα χρήματα που σου περισσεύουν, με τον μεγαλύτερο ρεαλισμό και το μικρότερο δυνατό ρίσκο, για μακροπρόθεσμο κέρδος:

• Κράτα πάντα ένα αξιοπρεπές ποσό σε μετρητά (στην τράπεζα) για τη δύσκολη στιγμή.

• Επένδυσε τα χρήματα που σου περισσεύουν σε ένα παγκόσμιο ETF μέσα από έναν αξιόπιστο broker με χαμηλά fees.

• Αγόραζε κάθε μήνα τόσες μετοχές του ETF όσα και τα λεφτά που σου περισσεύουν.

• Μην τα ακουμπάς για minimum 10 χρόνια.

• Ο μόνος σίγουρος τρόπος για να βγάλεις λεφτά είναι να βρεις (ή να φτιάξεις) μια δουλειά που βγάζει περισσότερα.

• Μην ξεχνάς πως το πράγμα με την μεγαλύτερη αξία στη ζωή μας είναι ο χρόνος μας. Μην αφήσεις ποτέ την αποταμίευση να γίνει εμπόδιο στο σήμερα και σε μια ευτυχισμένη ζωή.

Και μην ξεχνάτε, πως το όλο θέμα με το personal finance, το πως να βγάλεις (και να μαζέψεις) περισσότερα λεφτά και το πως να τα επενδύσεις, είναι ένας ολόκληρος κόσμος, γεμάτος από διαφορετικές ιδέες και απόψεις.

Σε αυτό το άρθρο, απλώς προσπάθησα να σας δώσω μια μικρή γεύση από την αγαπημένη μου επενδυτική προσέγγιση. Για περισσότερα, προτείνω να διαβάσετε πολλά περισσότερα στα παρακάτω links και σε όσες άλλες πηγές βρείτε από μόνοι σας, ακολουθώντας τις διαδρομές των links:

• Το original forum των Bogleheads - δηλαδή των ακολούθων της φιλοσοφίας του John Bogle (ιδρυτή της Vanguard) για το Passive Investing:

  • Και μια εισαγωγή στις βασικές αρχές τους.

• Το subreddit των Bogleheads.

• Το EU Personal Finance subreddit, για θέματα προσωπικής οικονομίας για Ευρωπαίους.

• Το Our Wallet: Ένα από τα καλύτερα Ελληνικά blog για θέματα επενδύσεων, οικονομίας και ETFs, επεξηγημένα με απλά λόγια.

• Το Just ETF: Ένα site-εργαλείο για να βρεις πληροφορίες για τα περισσότερα ETF στα χρηματιστήρια του κόσμου.

• Το άρθρο της Checklist για το Lean Fire: Το πως δηλαδή κάποιοι άνθρωποι (με τεράστιους μισθούς) βγαίνουν στη σύνταξη από τα 30 τους, ακολουθώντας πάνω-κάτω αυτές τις συμβουλές.

#51: Πως να ΜΗΝ βγείς έξω μόνος σου

(3000 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 15 λεπτά)

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | Anchor.fm

Τον Μάιο του 2011 είχα γράψει ένα άρθρο με τίτλο “πως να βγεις έξω μόνος σου”. Αυτό (μαζί και με ένα follow-up άρθρο) κατέληξε να είναι ένα από τα πιο δημοφιλή άρθρα του Φοιτηtips, με μπόλικα σχόλια που μπορείτε να διαβάσετε μέχρι και σήμερα.

Περίπου 11 χρόνια μετά, τον φετινό Νοέμβριο δηλαδή, βρέθηκα για λίγες μέρες στο Βερολίνο. Ήταν ένα (πολύ όμορφο για Νοέμβρη) πρωινό που άραζα σε ένα από τα καφέ της γειτονιάς για έναν (decaf) flat-white, πριν πάω στη δουλειά μου. Τότε, παρατήρησα κάτι παράξενο. Όλοι οι πελάτες στα έξω τραπεζάκια του μαγαζιού, κάθονταν μόνοι τους.

Στην φωτογραφία, η στιγμή που σας περιγράφω.

Δεν ξέρω εάν εσάς σας φαίνεται περίεργο, αλλά η απόσταση από το να φαίνεται επαναστατικό ένα άρθρο για το “πως να πίνεις καφέ μόνος σου”, μέχρι το να μη βλέπεις ούτε ένα τραπέζι με παρέα, είναι πολύ μεγάλη - ακόμη και ξέροντας ότι συγκρίνω τα Ιωάννινα με το Βερολίνο.

Αλλά και στα Γιάννενα (όταν τα επισκέπτομαι) βλέπω πια φοιτητές με laptop να διαβάζουν μόνοι τους για την εξεταστική, ή εικόνες όπως την προχθεσινή στη Θεσσαλονίκη, όπου δύο κοπέλες διάβαζαν μόνες τους στα iPad τους, στη βιτρίνα του Starbucks της παραλίας.

Οπότε, αναρωτιέμαι: Τι ακριβώς έχει αλλάξει από το 2011 μέχρι σήμερα;

Και γιατί, όσο ο καιρός περνάει, το “μόνος” γίνεται όλο και πιο φυσιολογικό, που αρχίζει να καταντάει ανησυχητικό;

Ο παλιός, καλός καιρός

Το μακρινό 2011, τότε που γράφτηκε το πρώτο άρθρο, το Instagram υπήρχε (ακόμη) μόνο για iPhone. Φωτογραφίες με τις παρέες βγάζαμε ακόμη με ψηφιακές φωτογραφικές και τις ανεβάζαμε στο Facebook από τον υπολογιστή στο σπίτι. Κι ούτε Stories υπήρχαν τότε. Ούτε Snapchat. Ούτε Tik-Tok. Ούτε Apple Pay.

Με άλλα λόγια, ήταν μια εποχή που δεν είχαμε ακόμη συνηθίσει, σαν κοινωνία, την εικόνα ενός ανθρώπου υπνωτισμένου μπροστά από ένα κινητό: Το να είναι φυσιολογικό, δηλαδή, να κοιτάζει κανείς μια οθόνη, όπου κι αν βρίσκεται, σαν μια μόνιμη δικαιολογία για τα πάντα.

Ακόμη κι αν βρίσκεται μόνος του, σε ένα καφέ.

Και από το τότε, φτάσαμε στη σημερινή φωτογραφία των μοναχικών ανθρώπων του Βερολίνου.

Κοιτάξτε: Δεν λέω πως το να βγαίνεις έξω μόνος είναι κακό. Ανάθεμά αν το έχει κάνει κάποιος περισσότερο από μένα.

Απλώς, ο δικός μου αρχικός λόγος που έμαθα να βγαίνω μόνος (ως φοιτητής στα Γιάννενα) δεν ήταν το ότι μου άρεσε η μοναξιά. Ήταν ακριβώς το αντίθετο! Απλώς, οι περισσότεροι από τις παρέες μου (φοιτητές βλέπετε) ήταν μπουχέσες που ξυπνούσαν αργά και δεν ήθελαν να ξεβολευτούν τα πρωινά για έναν όμορφο, χαλαρό καφέ - ακριβώς, δηλαδή, όταν μου άρεσε περισσότερο.

Έτσι, το να βγαίνω έξω μόνος μου, ήταν η διεκδίκηση της αυτονομίας μου. Ο τρόπος μου για να απεξαρτηθώ από την ανάγκη ατόμων που “δεν τραβούσαν” και να διαφοροποιηθώ από τα μπουχέσικα, μονότονα προγράμματά τους. Απλώς, πριν από δέκα χρόνια, όλο αυτό ήταν αρκετά παράξενο - τουλάχιστον για την κλειστή κοινωνία των Ιωαννίνων.

Σήμερα, όμως, με την ισχυρή δικαιολογία του κινητού ή του λάπτοπ, το “μόνος” έχει γίνει φυσιολογικό.

Με το κινητό σου στο χέρι, μπορεί να κοιτάς το Instagram σου με τους 100 χιλιάδες followers σου. Ποιός θα σε κατηγορήσει ότι δεν έχεις φίλους; Ή μπορεί να είσαι χαμένος μέσα στην οθόνη του iPad σου γιατί “διαβάζεις για τη δουλειά σου”.

Κρυμμένα πίσω από τις πλάτες των κινητών, σήμερα όλα μπορούν να δικαιολογηθούν, και άρα το “μόνος” δεν έχει πια ανάγκη από υποστηρικτικά άρθρα.

Και που καταλήξαμε; Στο ότι το “μόνος”, από μια μικρή πράξη επανάστασης, έχει μεταμορφωθεί στο ασφαλές default. Στο εύκολο και το αναμενόμενο.

Με άλλα λόγια, σήμερα, το να μην είμαστε μόνοι είναι που κατάντησε δύσκολο.

Πως να ΜΗΝ βγαίνεις έξω μόνος σου

Σας έχω ήδη πει πως ένας από τους περσινούς στόχους ήταν να λύσω ακριβώς αυτό το πρόβλημα: Ήθελα να ανεβάσω ξανά το επίπεδο της κοινωνικότητας μου, να βγαίνω συχνότερα έξω με παρέες και να δημιουργώ νέες στιγμές μαζί τους.

Μερικά από τα πράγματα που έκανα για αυτό:

• Έστειλα μήνυμα σε φίλους που είχα να δω καιρό, μονάχα για να πάρω καμιά χλιαρή απάντηση πως “ναι, θα βρεθούμε κάποια στιγμή” - και μετά σιγή ασυρμάτου.

• Έφαγα ξανά και ξανά απόρριψη από άτομα που βαριούντουσαν να βγουν από τη ρουτίνα τους, να σηκώσουν τον κώλο τους από τον καναπέ, ή που η “ζωή του τριαντάρη” τους δεν είχε χώρο για τίποτα πέραν από δουλειά και Netflix-οθεραπεία.

• Κάποιες φορές, πράγματι, βγήκα με καινούργιο κόσμο, αλλά βρέθηκα ανάμεσα σε “έτοιμες” παρέες κάποιου κοινού γνωστού, βλέποντας στις φάτσες πολλών μια άρνηση να αφήσουν την ασφάλεια της κλίκας τους και να επικοινωνήσουν με τον ξένο εισβολέα.

Ξέρω πως ίσως αυτά να ακούγονται σαν “αποτυχία”, αλλά αλήθεια, εγώ αισθάνομαι πως ήταν βήματα πάνω στον σωστό δρόμο.

Βλέπετε, αποτελέσματα σαν τα προηγούμενα είναι ακριβώς ο λόγος που ο κόσμος έχει κλειστεί στον εαυτό του. Αφού το να ανοιχτείς και να επικοινωνήσεις με τους ανθρώπους είναι κάτι που απαιτεί κόπο, που έχει ρίσκο και που πολλές φορές τσούζει.

Με άλλα λόγια, δεν είναι δουλειά για μπουχέσες.

Και κάπως έτσι, έχω καταλήξει με έναν νέο στόχο, οποίος είναι να πολεμήσω την “μπουχεσοποίηση”.

Πως γίνεται, όμως, αυτό; Πως μπορούμε να επηρεάσουμε τον εαυτό μας και τους άλλους, μέσα στον κόσμο των “εθισμένων στις οθόνες”, της απομάκρυνσης και της κατάθλιψης, και να γίνουμε όπως ήμασταν κάποτε, τότε που αναζητούσαμε με λαχτάρα ανθρώπους για να επικοινωνήσουμε;

Μήπως πρέπει να ρίξουμε και λίγο τα μούτρα μας;

Ελπίζω να κρατήσατε τη λέξη “μπουχέσες”, γιατί αποτελεί τον πυρήνα του θυμού μου με τον περίγυρο.

Η άποψη μου είναι πως οι περισσότεροι άνθρωποι είναι μπουχέσες εκ φύσεως: Βαριούνται τα πάντα. Μένουν στάσιμοι και δεν τολμούν να δοκιμάσουν πράγματα. Αλλά όταν πατάνε τα τριάντα, δεν ξέρω τι τους πιάνει, και η μπουχεσοποίησή τους βαράει κόκκινο.

Κοιτάξτε: Στα τριάντα, στη διαδρομή για την αληθινή κοινωνικοποίηση, θα πρέπει να ξεκινήσεις ρίχνοντας τα μούτρα σου. Γιατί αν περιμένεις από τους “μπουχέσες” του περίγυρού σου να σε θυμηθούν πρώτοι ή να οργανώσουν κάτι και να σε καλέσουν αυτοί, τότε θα πεθάνεις μόνος.

Αντιθέτως: Αν εσύ είσαι ο άνθρωπος που έχεις στόχο να ζήσεις μια ζωντανή, κοινωνική ζωή, τότε πρέπει να πάρεις πάνω σου την ευθύνη και να ξυπνήσεις τους κοιμισμένους.

Θα πρέπει να στείλεις μηνύματα σε άτομα που έχεις να δεις καιρό. Να τηλεφωνήσεις σε χαμένα κορμιά για να δεις τι κάνουν. Να προσπαθήσεις να οργανώσεις μαζώξεις. Να τους ζητήσεις να καλέσουν γνωστούς γνωστών τους.

Ίσως κάποιοι σου απαντήσουν με ξινίλα. Ίσως κάποιοι να είναι θετικοί, αλλά να μη σου στείλουν ποτέ στο μέλλον με δική τους πρωτοβουλία.

Αλλά, κοιτάξτε: Δεν φταίνε αυτοί. Ότι μπορούνε κάνουν. Απλώς η ευθύνη αυτού που ανάβει τα φυτίλια τυχαίνει να πέφτει πάνω μας, και μαζί της θα φορτωθούμε και τις τριβές του να ζητάμε από ανθρώπους να ξυπνήσουν.

Αν μπορούσαν, θα το έκαναν και αυτοί.

Μήπως πρέπει να είμαστε “Yes Men”;

Από την άλλη, υπάρχει η πιθανότητα να έχουμε βρεθεί κι εμείς στη θέση του “μπουχέσα” - και τον αντίθετο ρόλο να τον έχει πάρει άλλος.

Εκεί, λοιπόν, έχουμε ευθύνη να μην φερθούμε σαν κλασικοί ξενέρωτοι, αλλά να αντιδράσουμε θετικά στις προτάσεις των άλλων.

Μια πρόταση της τελευταίας στιγμής για μπύρα; Κάτι παλιοί φίλοι που μας φώναξαν για φαί; Ένα κοντινό ταξιδάκι το Σ/Κ με κάτι γνωστούς; Ε, πες το γαμημένο ναι!

Το όχι είναι πάντα ευκολότερο γιατί δεν μας ξεβολεύει, δεν μας βγάζει από την ασφαλή μας ρουτίνα, και γιατί πάντα έχουμε κάτι άλλο να κάνουμε, κάποια υποχρέωση, κάποιο γάμο, κάποια γέννα της αγωνιστικής μας φοράδας…

Οπότε, πρέπει να γίνουμε “Yes Men”, ακριβώς όπως το ζητάμε κι εμείς από τους άλλους. Να λέμε δηλαδή “ναι” ακόμη κι αν μας ξεβολεύει, εφόσον ο λόγος του “όχι” θα ήταν απλώς ο υποσυνείδητος μπουχεσισμός μας.

Μήπως πρέπει να επεκτείνουμε τον κοινωνικό μας κύκλο;

Καλώς η κακώς, η πλούσια κοινωνική ζωή είναι ένα numbers’ game. Γι’ αυτό πχ. πηγαίνει πολύ καλύτερα όταν είμαστε φοιτητές: Επειδή κάθε μέρα στις φοιτητουπόλεις μας συναναστρεφόμαστε με αμέτρητους συνομηλίκους που ψάχνουν επίσης για παρέα.

Όσο μεγαλώνουμε, όμως, αυτό αλλάζει δραστικά. Και για να έρθει σε ισορροπία, πρέπει να είμαστε ακόμη πιο ενεργοί στο να βάζουμε τον εαυτό μας μέσα σε κοινωνικές καταστάσεις και να μιλάμε σε ανθρώπους.

Δεν λέω πως θα πρέπει να κάνεις παρέα με τον κάθε τυχαίο, αλλά είναι καλύτερα να έχεις μια δεκαριά πιθανά connections ώστε να συντονίζεις δυό-τρεις εξόδους τον μήνα και να ξελαμπικάρεις, παρά μονάχα δύο πολύ καλούς φίλους που, όμως, δεν καταφέρνεις ποτέ να συναντήσεις.

Πως γίνεται όμως να επεκτείνεις τον κοινωνικό σου κύκλο;

Ένας τρόπος είναι το να χωθείς σε κάποιο group ανθρώπων με κοινά ενδιαφέροντα, και να γνωρίσεις κόσμο. Κάποιο crossfit γυμναστήριο, καμιά σχολή χορού και τα λοιπά. Αλλά αυτό είναι γνωστό tip.

Ένας άλλος τρόπος είναι το να ζητάς από τους υπάρχοντες φίλους σου να φέρνουν στις συναντήσεις σας και δικούς τους φίλους που δεν γνωρίζεις. Κάνε το ίδιο κι εσύ, όταν είσαι ο προσκεκλημένος. Μονάχα έτσι μεγαλώνουν οι κοινωνικοί κύκλοι και δημιουργούνται νέες δυναμικές.

Και πάνω απ’ όλα, όταν βλέπεις ένα νέο άτομο τριγύρω να προσπαθεί να μπεί στην παρέα, μην κάνεις gatekeeping, όπως αυτούς που βγάζουν μια ξινή παγωμάρα σε κάθε ξένο άτομο, λες και φοβούνται μην τους φάει τη θέση μες στο κοπάδι.

Δώσε το χέρι σου σε κάθε νέο άνθρωπο τριγύρω, συστήσου και άφησε τον εαυτό σου να μιλήσει για οτιδήποτε. Μόνο έτσι θα δεις αν ταιριάζετε, και αν μπορεί να δημιουργηθεί μια νέα φιλία.

Μήπως δεν πρέπει να είμαστε υπερβολικά picky με τις παρέες μας;

Μεγαλώνοντας, συχνά γινόμαστε τόσο πολύ περίεργοι, που τελικά κανένας δεν μας κάνει. Και έτσι, απομακρύνουμε τους πάντες από κοντά μας, αφού κανείς δεν καλύπτει τις υπερβολικά υψηλές απαιτήσεις μας.

Ε, λοιπόν, εάν θέλεις να βγαίνεις έξω με ανθρώπους, αυτό είναι άκρως αντί-παραγωγικό.

Δεν χρειάζεται να είναι όλοι κολλητοί σου, ούτε να είναι όλοι οι ψυχικοί σου κλώνοι. Αντιθέτως, άφησε τον εαυτό σου ανοιχτό να γνωρίσει άτομα που σου φαίνονται ακόμη και πολύ διαφορετικά από εσένα. Ίσως τις περισσότερες φορές να μην προκύψει κάτι, όμως με τον καιρό μπορεί να συμβεί και να φτιάξεις μια ωραία, ετερόκλητη παρέα.

Όχι άπιαστα στάνταρ, δηλαδή. Ούτε και πολύ χαμηλά. Απλώς, ρεαλιστικά.

Μήπως αφιερωνόμαστε υπερβολικά πολύ στις (ερωτικές) σχέσεις μας;

Οι ερωτικοί μας σύντροφοι είναι, σε μεγάλο βαθμό, “οι άνθρωποί μας”. Όλο αυτό, όμως, έχει και τα όριά του. Βλέπετε, υπάρχουν κάποια “αντικρουόμενα συμφέροντα”, που σε εμποδίζουν να είσαι απόλυτα ανοιχτός μαζί με τον/την σύντροφο σου.

Δηλαδή, ο συντροφός σου δεν θα μπορέσει ποτέ να πάρει στο 100% τη θέση ενός αμιγώς "φίλου".

Οπότε, μην ξεχνάς να αφήνεις τη σχέση σου κάποιες φορές στην άκρη, και να επενδύεις και σε παρέες έξω από αυτή. Γιατί είναι και η σχεσο-μανία ένας παράγοντας που μας κολλάει και μας κρατάει κλεισμένους μέσα σε μια εσωστρεφή ασφάλεια.

Γενικά, όλα θέλουν ένα balance. Όταν είσαι κάθε μέρα μονάχα με έναν άνθρωπο, και μονοδιάστατος γίνεσαι, και βάζεις και “όλα σου τα αυγά σε ένα καλάθι”.

Και το χειρότερο είναι όταν έρχεται η στιγμή που θέλεις να μιλήσεις με κάποιον άλλον, έναν "κανονικό" φίλο, και συνειδητοποιείς πως δεν έχεις κανέναν. Αλλά τότε είναι πια αργά.

Μήπως τα social media μας έχουν κάψει;

Έχουμε ξανά-μιλήσει για τα υποκατάστατα - και για το κακό που κάνουν όταν παίρνουν τη θέση των αληθινών πραγμάτων. Μια από τα ίδια και με τα social media, όταν τα καταναλώνουμε με υπερβολή: Παίρνουν τη θέση της κοινωνικότητας, της πραγματικής επικοινωνίας και της φιλίας.

Τα πολλά Story στα feed μας δίνουν την ψευδαίσθηση ότι ζούμε κάτι, μέσα από τα μάτια άλλων. Τα πολλά views στα δικά μας Story, μας δίνουν την ψευδαίσθηση ότι κάποιοι άνθρωποι νοιάστηκαν για εμάς. Και τα μεγάλα νούμερα στον αριθμό των followers, να πιστεύουμε πως έχουμε αρκετούς φίλους. Και τα υποκατάστατα μας καλύπτουν.

Όχι πως το ένα αναιρεί απαραίτητα το άλλο. Αλλά συνήθως το αναιρεί - και πάνω απ’ όλα, μέσα από τα υποκατάστατα της κοινωνικότητας, χάνουμε την φυσική μας όρεξη για πραγματική ανθρώπινη επαφή.

Νιώθεις, λοιπόν, πως δεν σου λείπει το να βγαίνεις έξω με ανθρώπους, όμως ταυτόχρονα νιώθεις και πιο μόνος από ποτέ;

Δοκίμασε να κλείσεις τα social media σου. Σύντομα, θα δεις ποιοι είναι πραγματικά φίλοι σου και ποιοι νοιάζονται αρκετά για σένα για να σε ψάξουν. Και όταν θελήσεις να συναναστραφείς μαζί τους, θα αναγκαστείς να τους στείλεις μήνυμα χωρίς την αφορμή κάποιου story, αλλά απλώς γιατί τους σκέφτηκες.

Πράγμα που θα είναι ένας καλός εξαναγκασμός.

Μήπως οι έξοδοί μας πρέπει να είναι πιο “χαλαρές”; (low-friction)

Όπως και με τα στάνταρ για τις παρέες μας, το ίδιο “χαλαρές” πρέπει να είναι και οι αφορμές μας για έξοδο. Όσο πιο άκοπο ακούγεται κάτι, τόσο πιο πιθανό είναι να γίνει.

Βλέπετε, στις ηλικίες μας, η επένδυση χρόνου (και το aftermath) που μπορεί να υπονοεί μια “εξοδος στα μπουζούκια” σημαίνει ότι ελάχιστοι θα πουν το “ναι”. Ποιός θέλει να ξενυχτήσει όταν έχει μονάχα ένα Σ/Κ για να ηρεμήσει; Ποιός θέλει να γίνει κουνουπίδι, όταν στην ηλικία των τριάντα θέλει τρεις μέρες για να ξεπεράσει το hangover;

Για να δεθεί μια παρέα, όμως, χρειάζονται συγκεκριμένες συνθήκες, και μια από αυτές είναι η συχνή επαφή. Πρέπει να συναντιέσαι τακτικά με τους φίλους σου, αλλιώς η παρέα διαλύεται.

Ε, μια λύση σε αυτό είναι το να καλείς τους γνωστούς σου συχνότερα, αλλά για δραστηριότητες “χαμηλής τριβής”. Για εύκολα πράγματα, δηλαδή, που δεν χρειάζονται ιδιαίτερο προγραμματισμό.

Ένας σύντομος καφές στο γειτονικό καφέ. Μια μπύρα στο διπλανό στέκι, με τις φόρμες. Η ένα περπάτημα στη γειτονιά με έναν καφέ στο χέρι - με το τελευταίο ειδικά, να είναι μια εξαιρετική αφορμή για ξελαμπικάρισμα, κάνοντας ταυτόχρονα και τις καλύτερες κουβέντες, βγάζοντας τα εσώψυχά σου με κάθε χιλιόμετρο που προσθέτεις.

Μήπως πρέπει να διαγράψουμε τα “αφερέγγυα” άτομα από τη ζωή μας;

Φυσικά, παρά την επιμονή μου για τα “χαλαρά στάνταρ”, υπάρχουν και άνθρωποι που δεν έχουν καμία σωτηρία.

Αυτοί είναι οι αφερέγγυοι άνθρωποι που ποτέ δεν κάνουν αυτό που λένε. Που κανονίζουν κάτι και το ξεχνάνε. Που υπόσχονται να είναι κάπου μια συγκεκριμένη ώρα και δεν εμφανίζονται ποτέ.

Όσον αφορά την κοινωνικοποίηση, είναι το αντίστοιχο των “τοξικών ανθρώπων”. Και επειδή η ενέργειά μας είναι περιορισμένη, δεν έχει κανένα νόημα να την σπαταλάμε σε άτομα που δεν ενδιαφέρονται.

Έτσι, οκ, είπαμε πως δεν πρέπει να είμαστε πολύ strict με τις απαιτήσεις μας. Αλλά για μερικά πράγματα πρέπει να ρίχνουμε γρήγορα την "κόκκινη κάρτα”.

Αν κάποιος αποδεικνύεται αφερέγγυος, η αν λέει “όχι” σε πέντε προσκλήσεις στη σειρά, τότε πρέπει να τον ξεγράφουμε αυτόματα από τη λίστα μας.

Είναι κάτι σαν “φυσική επιλογή” που οδηγεί σε αληθινά ευχάριστες παρέες. Και ας φάμε τον πολύτιμο μας χρόνο στους ανθρώπους που επιλέγουν να “είναι εκεί”, και να επενδύουν.

Μήπως δεν πρέπει να είμαστε ξενέρωτοι;

Κοιτάξτε, δεν ξέρω αν βγήκε καλό το άρθρο ή αν άγγιξα έστω το 10% από αυτά που είχα μέσα μου. Απλώς, αλήθεια, είμαι πολύ απογοητευμένος με τον περίγυρό μου σχετικά με αυτό το θέμα.

Επιστρέφοντας από ένα Βερολίνο στο οποίο με δυσκολία έκανα 1-2 (επιφανειακούς) φίλους μέσα στα 4 χρόνια που ήμουν εκεί, αναρωτιόμουν τι θα έβρισκα πίσω στην Ελλάδα.

Ίσως, όπως είπα, να φταίει η ηλικία μου. Ίσως να φταίνε και όλες οι αλλαγές που έχουν συμβεί στην κοινωνία, με τα TikTok και τα Insta-stories και κάθε μαλακία που μετατρέπει το μυαλό μας σε λαπά.

Αλλά, ρε ’σείς, πέραν από όλα τα στραβά τους, τα κινητά μας δίνουν και αμέτρητους τρόπους για να κρατάμε επαφή. Παρ' όλα αυτά, συνεχώς βλέπω τους ανθρώπους να χάνονται. Να απομακρύνονται. Όχι γιατί δεν συμπαθιόμαστε - αλλά απλώς επειδή, όπως το ξαναείπα, είναι κοινωνικοί μπουχέσες.

Όπως, για παράδειγμα, με τους πρώην συναδέλφους μου από Ελλάδα (Αθήνα κυρίως), που μια στο τόσο τους έστελνα μήνυμα για να δω τι κάνουν, αλλά μήνυμα από αυτούς δεν έπαιρνα σχεδόν ποτέ. Ή που πήγα στην Αθήνα και τους μάζεψα όλους για ποτά, και ξέρετε τι μου είπαν; Ότι είχαν να βρεθούν μεταξύ τους από την τελευταία φορά που ήμουν εκεί, και τους είχα ξανα-μαζέψει.

Μια από τα ίδια και με τους φίλους μου από Γιάννενα, που όποτε επισκεπτόμουν την πόλη τους ρωτούσα με ζήλια: “Λογικά θα βγαίνετε όλοι μαζί κάθε εβδομάδα, ε;”. Και αυτοί μου απαντούσαν το ίδιο με τους Αθηναίους: Πως και αυτοί είχαν να βρεθούν από την τελευταία φορά που εγώ είχα πάει στα Γιάννενα και τους είχα ξανά-μαζέψει.

Η όπως εκείνη τη μέρα που έβγαλα τη φωτογραφία στην αρχή του άρθρου, σε εκείνο το καφέ του Βερολίνου. Λίγο μετά, είχα πάει στα γραφεία της εταιρίας μου, γεμάτος όρεξη να γνωρίσω από κοντά τους (remote) συναδέλφους μου. Εκεί, πρότεινα σε αρκετούς να βγούμε μετά τη δουλειά, αλλά όλοι τους είχαν "κάτι να κάνουν". Έστειλα μήνυμα στο Slack σχεδόν σε όλη την εταιρία, ακόμη και στους λιγοστούς Έλληνες, και το μόνο που πήρα ως απάντηση ήταν μια απόλυτη σιγή ασυρμάτου.

Πέραν, όμως, από τρία άτομα (από τα 150): Έναν μισό-Γερμανό, μισό Κορεάτη. Έναν Τούρκο. Και έναν Ρώσο. Με τους οποίους πήγαμε για ποτάρες σε ένα κοντινό μπαράκι και περάσαμε τέλεια.

Και μέσα από μια ωραία στιγμή σαν εκείνη, που γεννιέται μέσα από 145 μπουχεσο-αρνήσεις, θυμάμαι το γιατί επιλέγω να κυνηγήσω τους ανθρώπους και τις παρέες και να δημιουργώ στιγμές, κόντρα στην μιζέρια που μας γεμίζει σταγόνα με σταγόνα. Στιγμές με άλλους ανθρώπους, που θα κάνουν τις μέρες μου ανάμεσα στις δουλειές και τις υποχρεώσεις να έχουν κάποιο νόημα.

Ποιό είναι λοιπόν το συμπέρασμα;

Από τη μία, ότι ζούμε ανάμεσα σε ξενέρωτους.

Κι από την άλλη, ότι είναι δικό μας χρέος να εναντιωθούμε στην μπουχεσοποίηση. Μέσα σε αυτή τη μικρή ζωή που περνάει τόσο γρήγορα, δεν πρέπει να αφήσουμε την πανδημία της ξενερωτίλας να μας καταβάλλει. Ακόμη κι αν είναι δύσκολο.

Βλέπετε, ένας στους εκατό, θα ανταποκριθεί. Και στην τελική, ίσως αυτό να είναι αρκετό.

Εγώ, στο ίδιο καφέ στο Βερολίνο, απέναντι από τρεις κατοίκους της πόλης που στέλνουν μηνύματα στους φίλους τους, αναρωτώμενοι «τι μπορεί να κάνει αυτός ο περίεργος τύπος μόνος του, κοιτώντας το κινητό του».

#50: Υποκατάστατα: Οι στόχοι, τα μεγάλα όνειρα και οι καριέρες-φαντάσματα

(2500 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 15 λεπτά)

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | Anchor.fm

Μερικές φορές, αναρωτιέμαι γιατί γράφω. Το σημερινό άρθρο, ας πούμε, μου πήρε ένα μήνα για να το τελειώσω (το ξανά-γραψα τρεις φορές). Και πάλι, δεν μπορώ να πω ότι μου αρέσει υπερβολικά - αλλά για να το στέλνω, σημαίνει πως "περνάει τη βάση".

Ψάχνοντας, όμως, σε παλαιότερα άρθρα για αναφορές και για να βάλω links, έπεσα πάνω σε ένα με τίτλο "Τσούκου-Τσούκου".

Αφού, λοιπόν, διαβάσετε το παρόν newsletter, αν ακόμη έχετε όρεξη, επιστρέψτε εδώ και διαβάστε και το παλιό μου άρθρο. Ακριβώς έξι χρόνια πριν, έγραφα για το ίδιο θέμα, από μια εντελώς διαφορετική σκοπιά, ξεκινώντας όλα αυτά που με οδήγησαν στο σήμερα.

Το "φως που άναβε τότε μέσα μου" , για παράδειγμα, ήταν το βιβλίο που μόλις ολοκλήρωσα και για το οποίο γράφω στο σημερινό άρθρο.

Στη ζωή κάνουμε κύκλους - και εύκολα ξεχνάμε το που ήμασταν. Γι' αυτό και αγνοούμε πως βρισκόμαστε ξανά και ξανά στο ίδιο σημείο.

Αυτός, λοιπόν, είναι ένας από τους λόγους που γράφω. Για να μπορώ να θυμάμαι αυτά που αλλιώς ξεχνιούνται. Και γιατί (προσωπικά) αναγκάζομαι να γράψω την αλήθεια. Και έτσι, ακόμη και χρόνια μετά, δίνω τα εργαλεία στον εαυτό μου, για να με καταλάβει ξανά. Και ξανά.

Καλή ανάγνωση.

Τα τελευταία χρόνια, νιώθω πως ζω μια βαρετή ζωή. Όλα έχουν μπει σε μια σειρά, αλλά από την καθημερινότητά μου λείπει η ηλεκτρική ενέργεια που κάποτε με διαπερνούσε. Εκείνο το μόνιμο εσωτερικό drive, η νευρικότητα να κυνηγάω ένα μακρινό ιδανικό που ήταν μεν ρευστό, αλλά και αρκετά συγκεκριμένο μέσα μου.

Και αυτές τις μέρες έχω αρχίσει να το φιλοσοφώ: Τι να φταίει, ακριβώς, που κατέληξα να νιώθω έτσι;

Φταίει, μήπως, το ότι για πρώτη φορά μετά από μια δεκαετία, καταστάλαξα σε μια πόλη και μια συγκεκριμένη καθημερινότητα; Μήπως το ότι για πρώτη φορά στη ζωή μου ακολουθώ τα σταθερά βήματα μιας τυπικής καριέρας; Η μήπως απλά το ότι μεγαλώνω και όλη αυτή η ξενέρα πάει πακέτο με την ηλικία;
 

Οι παρενέργειες της ντεκαφεϊνέ ζωής

Πάντα είχα μια αλλεργία στους εθισμούς. Ίσως επειδή σαν χοντρό παιδάκι γνώριζα τα αρνητικά ενός, όπως το φαγητό, και σίγουρα επειδή έβλεπα τον κόσμο γύρω μου να πλακώνεται στα βρωμερά τσιγάρα (στις Πασοκτσίδικες εποχές των 90s) και η αηδία μου έβγαινε φυσικά.

Το μόνο πράγμα στο οποίο μου είχα επιτρέψει να εθιστώ, ήταν ο καφές.

Βλέπετε, η καφεΐνη δεν είναι απλώς μια συμπαθητική ουσία ενός ροφήματος: είναι ένα κανονικό φάρμακο και είναι ψυχοτροπικό, όπως η νικοτίνη, το αλκοόλ ή το χασίς. Απλώς, σε αντίθεση με τα άλλα τρία, κάθε έρευνα που διαβάζαμε μέσα στα χρόνια, εκθείαζε τον καφέ για το πως “όσοι έπιναν δύο φλιτζάνια την ημέρα ζούσαν περισσότερο”.

Έτσι, ο καφές, μέσα στα χρόνια, είχε γίνει κομμάτι της ταυτότητάς μου: Ήταν μια εξαιρετική αφορμή για να εξερευνώ πόλεις όταν ταξίδευα, βρίσκοντας όμορφα coffeeshops και δοκιμάζοντας απίθανους espresso. Πόσταρα και μια-δυο φωτό τη μέρα στο Instagram με φλυτζάνια (και συνοδευτικά κέικ) και πουλούσα και λίγο το lifestyle μου (άλλος εθισμός και αυτός).

Πριν από περίπου δύο χρόνια, όμως, τα έκοψα και τα δύο: Και την καφεΐνη και το Instagram. Ερχόμενος από ένα burnout στη Γερμανία, είχαν αρχίσει να μου πέφτουν οι τρίχες από τα γένια λόγω στρες, και ο δερματολόγος μου είχε ζητήσει να κόψω απαραίτητα την καφεΐνη. Το Instagram απλώς το πήρε παραμάζωμα το γενικότερο ξεσκαρτάρισμα.

Από τότε, έχω πιεί καφέ με καφεΐνη περίπου τρεις φορές, και τις δύο από αυτές κατά λάθος. Όμως, καφέ (για τη συνήθεια) συνεχίζω να πίνω, απλώς ντεκαφεϊνέ.

Αυτός δεν έχει σχεδόν καθόλου καφεΐνη, και άρα καμία από τις αρνητικές παρενέργειες του καφέ. Αλλά έχει την ίδια σχεδόν γεύση και παραμένει μια καλή αφορμή για να κάτσω μόνος στην καφετέρια της γειτονιάς και να διαβάσω την Καθημερινή.

Από τότε, όμως, που άρχισα τον ντεκαφεϊνέ-καφέ, νιώθω σαν να ζω και γενικότερα μια ντεκαφεϊνέ-ζωή. Μια καθημερινότητα που μοιάζει αρκετά με την παλιά, αλλά που της λείπει κάτι βασικό. Της λείπει το buzz της. Aυτός ο “ηλεκτρισμός” που κάποτε με έκανε να ξυπνώ κάθε πρωί γεμάτος όρεξη, έτοιμος για να αρπάξω τη μέρα από τα μαλλιά.

Η ουσία… των πραγμάτων

Το είπαμε ήδη πως η καφεΐνη είναι ένα ψυχοτροπικό ναρκωτικό. Ένα stimulant που επηρεάζει το νευρικό σύστημα και τη διάθεση. Και είναι προφανές ότι με επηρέαζε και εμένα με αυτόν τον τρόπο. Όποτε έπινα τον “χυμό του διάβολου”, με ανέβαζε και με έκανε να ξεχνάω οτιδήποτε μπορούσε να με ρίξει.

Η απορία μου, όμως, μετά από δύο χρόνια, είναι: Φταίει το ότι έκοψα την καφεΐνη που έγινα τόσο ρουτινιάρης; Ή έκοψα την καφεΐνη επειδή έγινα ρουτινιάρης και δεν μου ταίριαζε πια αυτό το mood;

Αυτό ακριβώς αναρωτιέμαι τις μέρες που προσπαθώ ξανά και ξανά να γράψω newsletter, αλλά δεν τα καταφέρνω, και με κερδίζει ο καναπές και η “Γη της Ελιάς”. Τότε, συχνά μπαίνω στον πειρασμό να επιστρέψω στην αλήτικη ζωή του freddo. Στην τελική, σκέφτομαι, πόσο κακό μπορεί να μου κάνει ένα κανονικό καφεδάκι μια στο τόσο;

Τώρα, ξέρω ότι μπορεί να γελάτε με τον τύπο που κάθεται και μιλάει για τη γαμημένη ραχοκοκαλιά της Ελληνικής οικονομίας σαν να είναι απαγορευμένη ουσία Α’ κλάσης. Και εγώ γελάω μαζί μου.

Αλλά, για να επιστρέψω στην αρχική μου απορία: Να φταίει που έκοψα την καφεΐνη και έχω γίνει έτσι; Ή μπήκα στην ντεκαφεϊνέ-ζωή, γιατί κάτι άλλο έχει αλλάξει;

Οι στόχοι μιας ρουτίνας

Πριν από ένα χρόνο (όντας με τα μούτρα βαθιά μες στον πυρήνα της “ντεκαφεϊνέ ζωής”) είχα μοιραστεί μαζί σας τους στόχους μου για εκείνο το τετράμηνο.

Τι συνέβη, λοιπόν, με αυτούς, έναν χρόνο μετά;

Κατ’ αρχήν, το χρονικό τους εύρος από “τετράμηνο” κατέληξε να είναι “χρόνος”. Σε γενικές γραμμές, όμως, οι περισσότεροι πήγαν καλά - με μόνη “σκοτεινή” εξαίρεση τον στόχο της διατροφής, που μέχρι και σήμερα παλεύω για να τον καταφέρω.

Εκεί που, όμως, θέλω να επικεντρωθώ, είναι στο δίπολο των στόχων για το βιβλίο μου και τη δουλειά.

Ο στόχος της δουλειάς ήταν (κατά λέξη) “να γαμ%@ω και να δείρω” σε αυτή - και τον κατάφερα κυριολεκτικά (ή ίσως όχι και τόσο κυριολεκτικά... αφού θα ήταν κάπως περίεργο... 😂) αφού μέσα στο περασμένο διάστημα κάλυψα όλους τους υπο-στόχους μου ακόμη και για τα επόμενα τρία χρόνια. Ο στόχος αυτός, θυμίζω, πως ανήκε στον πυλώνα με τίτλο “η εργασία για τις υποχρεώσεις της ζωής”.

Ο άλλος στόχος, για το βιβλίο, είχε να κάνει με εκείνο το μυθιστόρημα που σας είχα πει πως έγραφα, και ήταν: “να έχω ολοκληρώσει το τελευταίο του draft μέχρι τον (περασμένο) Δεκέμβριο”.

Τελικά, η ολοκλήρωσή του πήρε αρκετά περισσότερο, ουσιαστικά μέχρι τον φετινό Οκτώβριο. Αλλά πριν από έναν μήνα, έστειλα το manuscript στους πρώτους πιθανούς εκδοτικούς οίκους. Ο στόχος μου αυτός ανήκε στον πυλώνα “εργασία για τα μεγάλα όνειρα”.

Τι περιέχει ο πυλώνας “μεγάλα όνειρα” για μένα; Τα πράγματα που αν πέθαινα χωρίς να έχω καταφέρει, θα ένιωθα πως η ζωή μου θα είχε πάει στράφι. Τόσο σημαντικά τα θεωρώ όσα ανήκουν σε αυτόν, που δεν μπορούν να είναι πολλά. Είναι τα λιγοστά πράγματα που, με μια άλλη λέξη, θα μπορούσαμε να πούμε “μεγάλα μας καλέσματα”.

Σε αυτά άνηκε για εμένα το βιβλίο μου. Και όταν πια ήταν έτοιμο, λίγο πριν το υποβάλλω για έκδοση στους εκδοτικούς, ένιωσα για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια να φοβάμαι. Ένιωσα έναν βαθύ, συνταρακτικό φόβο - και πραγματικά μου πήρε εβδομάδες μέχρι να τολμήσω να το στείλω.

Αυτός ο φόβος, όμως, ξύπνησε κάτι μέσα μου κάτι πολύ θετικό. Αυτό το συναίσθημα, στην πραγματικότητα, ήταν μια από τις ελάχιστες στιγμές τα τελευταία τρία χρόνια, που είχα νιώσει κάτι “αληθινό”. Ήταν ένα συναίσθημα από αυτά που είχα σχεδόν ξεχάσει. Από αυτά που κάποτε ένιωθα συχνά, πριν επιλέξω να ζήσω την “ντεκαφεϊνέ ζωή”.

Βουτώντας στον φόβο

Η ζωή μας, όμως, όπως και η καθημερινή μας ενέργεια, είναι πράγματα πεπερασμένα. Έχουν ένα συγκεκριμένο μέγεθος και ως εκεί. Και όλοι μας οι στόχοι, σε όποιον πυλώνα και αν ανήκουν, θα πρέπει να ανταγωνιστούν μεταξύ τους για να “κλέψουν” την απαραίτητη ενέργεια για αυτούς.

Με το κομμάτι της “εργασίας” να μου πηγαίνει τόσο καλά, μπορείτε να φανταστείτε πως αυτός ο πυλώνας έλαβε κάπως περισσότερη ενέργεια από ότι οι άλλοι.

Πως γίνεται, όμως, να έδωσα πιο πολλή ενέργεια σε έναν στόχο που ήδη πήγαινε καλά (όπως την καριέρα) από ότι σε ένα "μεγάλο όνειρο" που τη χρειαζόταν περισσότερο, όπως η ολοκλήρωση του βιβλίου μου; Πως γινόταν τους τελευταίους μήνες να χρονοτριβούσα με το βιβλίο (και με το newsletter) ενώ στο κομμάτι της εργασίας μου ως software developer να έδινα και έξτρα χρόνο;

Ας μην ξεχνάμε, πως όλη η θεωρία με τους Πυλώνες σαν απώτερο σκοπό της είχε το στήσιμο μιας ισορροπημένης ζωής. Εδώ, όμως, προφανώς, δεν υπήρχε ισορροπία.

Πριν από λίγο καιρό, βρήκα τυχαία στο internet την περίληψη των συμπερασμάτων ενός βιβλίου με τίτλο “Turning Pro”. Το έγραψε ένας Αμερικανός συγγραφέας που για πολλά χρόνια φερόταν σαν “ερασιτέχνης” μέχρι που αποφάσισε πως έπρεπε επιτέλους να γίνει “pro”.

Μέσα στις ατάκες αυτού του βιβλίου, βρήκα και το εξής απόσπασμα:

“Μερικές φορές, όταν φοβόμαστε να αφεθούμε στο πραγματικό μας κάλεσμα, καταλήγουμε να κυνηγάμε ένα "κάλεσμα-υποκατάστατο" στη θέση του. Η καριέρα-υποκατάστατο που ακολουθούμε, για παράδειγμα, είναι μια “μεταφορά” για την πραγματική μας καριέρα. Το σχήμα της είναι παρόμοιο. Οι γωνίες της μοιάζουν υπερβολικά με αυτές της πραγματικής. Αλλά η καριέρα-υποκατάστατο δεν κρύβει κανένα πραγματικό ρίσκο για εμάς. Αν αποτύχουμε στην καριέρα-υποκατάστατο, οι επιπτώσεις δεν θα έχουν κανένα αντίκτυπο για εμάς.”

Διαβάζοντας αυτή την περιγραφή, ήταν σαν να έβλεπα τον εαυτό μου. Αμέσως συνειδητοποίησα πως έκανα ακριβώς το ίδιο πράγμα, με την καριέρα μου ως προγραμματιστής να είναι το υποκατάστατο του πραγματικού μου ονείρου, που (πιθανότατα) είναι το γράψιμο και η δημιουργική ζωή.

Αστείο δεν είναι; Καριέρες-υποκατάστατα. Ντεκαφεϊνέ-καριέρες, δηλαδή, που μοιάζουν πολύ με την πραγματική, αλλά που πάντα κάτι θα τους λείπει.

Είμαι ρεαλιστής: Γνωρίζω πως το γράψιμο δεν θα μου φέρει (πιθανότατα) ποτέ λεφτά. Το γράψιμο γενικά, και ακόμη περισσότερο στην Ελλάδα, δεν είναι καλή δουλειά. Γι' αυτό, είτε το λες λογοτεχνία, είτε αρθρογραφία, για εμένα επιλέγω να αποτελεί ένα “κάλεσμα”, που αν το ακολουθήσω, θα το κάνω για κάθε λόγο πέραν από τους οικονομικούς. Και ευτυχώς, για το τελευταίο, έχω το software development, που σε αυτό το κομμάτι τα πάει πολύ καλά.

Όμως, εκείνο το σπάνιο συναίσθημα, ο φόβος που μου προκάλεσε η προοπτική της υποβολής του βιβλίου μου για έκδοση, ήταν ένα wake-up call. Ήταν η μεγαλύτερη απόδειξη της σημασίας που έχει αυτό το πράγμα για μένα. Το συναίσθημα αυτό είναι ο “φόβος-εργαλείο”: Ένας σημαντικότατος “δείκτης”. Μια πυξίδα για να καταλαβαίνει κανείς προς τα που είναι πραγματικά ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσει.

Και αυτός ο φόβος, τον περασμένο χρόνο, εμένα με νίκησε. Με έκανε να κρατάω πίσω το βήμα μου από τα πράγματα που είχαν πραγματική αξία για μένα, και να τα δίνω όλα στο θέμα της καριέρας, ξεσπώντας εκεί όλη την περισσευούμενη ενέργεια.

Έτσι, είχα μονίμως την επιφανειακή δικαιολογία πως “η δουλειά πήγαινε καλά”, ενώ όλα όσα είχαν πραγματικά σημασία για μένα, τα άφηνα να μαραζώνουν πίσω από την μουδιασμένη καθημερινότητα.

Και το χειρότερο από όλα είναι το εξής: Πως και το ότι τα πήγα τόσο καλά στο θέμα της καριέρας, δεν με έκανε πραγματικά ευτυχισμένο. Εννοώ, εντάξει, δεν στεναχωρήθηκα κιόλας. Αλλά και να αποτύγχανα σε αυτή για φέτος, δεν θα τα έβαφα και μαύρα.

Γιατί, για μένα, το software είναι απλώς ένα διασκεδαστικό χόμπι. Μου αρέσει, είναι αλήθεια - και μου δίνει λεφτά. Αλλά για την ψυχή μου και για όσα πραγματικά αποτελούν τον πυρήνα μου, δεν έχει και τόση σημασία.

Καφετζήηηη...

Με τους περισσότερούς μου τυπικούς στόχους, λοιπόν, να έχουν ολοκληρωθεί, τι μπορεί να ακολουθήσει; Η καριέρα έχει μπει σε μια σειρά. Η ζωή μου το ίδιο. Ακόμη και το να γράψω το βιβλίο, τελείωσε - και ήταν το μοναδικό “βαρίδιο” που είχε απομείνει από μια σειρά μεγάλων στόχων της προηγούμενης δεκαετίας. Οκ, μένει και το να εκδοθεί, αλλά… από δω και πέρα, τι;

Έτσι, μετά από πολλά χρόνια, βρίσκομαι για πρώτη φορά μπροστά σε ένα τρομαχτικό κενό: Το κενό των μεγάλων μου στόχων, το οποίο αναγκαστικά θα πρέπει να αντιμετωπίσω ώστε να δώσω στον εαυτό μου τις απαντήσεις που χρειάζεται.

Φυσικά, όντας πια 32, στόχοι όπως αυτοί που είχα στα 25 μου, όπως το “να είμαι φέτες”, ή “να ντύνομαι καλύτερα” δεν νιώθω ότι με γεμίζουν όπως κάποτε. Μου φαίνονται πια ρηχοί. Passé. Τα ερωτήματα στα οποία πρέπει να απαντήσω σήμερα είναι πολύ πιο βαθιά. Έτσι όπως, απ’ ότι φαίνεται, απαιτεί και το επόμενο βήμα στη ζωή μου.

«Ποιός θέλω να είμαι μετά από δέκα χρόνια;»

Αυτό νομίζω πως είναι το νέο μεγάλο ερώτημα. Και ανάλογα με την απάντηση σε αυτό νομίζω πως θα προκύψουν και οι επιμέρους νέοι στόχοι, και όχι ανάποδα.

Με τον χρόνο, όμως, να περνάει πιο γρήγορα από ποτέ, οι απαντήσεις έχουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Δεν υπάρχει πια χρόνος για λάθη, ούτε για εφηβικούς πειραματισμούς. Δεν υπάρχει άλλος χρόνος για να λέμε ψέματα στον εαυτό μας. Και σίγουρα δεν υπάρχει χρόνος για φόβο απέναντι στα αληθινά μας θέλω, απέναντι στα πραγματικά μας μεγάλα όνειρα, αυτά για τα οποία εάν πεθαίναμε χωρίς να έχουμε ολοκληρώσει, θα νιώθαμε πως είχαμε ζήσει μια μισή ζωή.

Ίσως, για μένα, η απάντηση σε όλα αυτά να είναι το γράψιμο - και να πρέπει επιτέλους, να αποδεχτώ πως πρέπει να γίνω pro σε αυτό, όπως έλεγε κι ο Αμερικανός τυπάς. Να το δω, δηλαδή, τόσο “επαγγελματικά”, όσο βλέπω και την καριέρα-υποκατάστατο.

Αλλά μετά από τόσα χρόνια που μιλάμε μέσα από αυτά εδώ τα άρθρα, είμαι στην ευχάριστη θέση να σας πω, πως ξανά, δεν ξέρω τίποτα. Το μόνο που έχω να μοιραστώ, είναι ερωτήματα.

Μέσα από όλα αυτά, κατέληξα να γίνω ένας άνθρωπος άδειος από στόχους, άδειος από μπαγκάζια, άδειος και από καφεΐνη, που (πνευματικά) αισθάνομαι πως ξεκινάω πάλι από το μηδέν. Και μονάχα το μέλλον θα αποδείξει εκ των υστέρων, εάν ήμουν αρκετά θαρραλέος για να κοιτάξω στα μάτια αυτό που πραγματικά με φοβίζει και να το κάνω.

Ίσως, τελικά, το μόνο που χρειάζομαι, είναι να αρχίσω πάλι τον καφέ με καφεΐνη. Αυτό που θα μπορούσε να μου δώσει το edge, για να βρω την παλιά, περίσσια ενέργεια που θα χρειαζόμουν για να κυνηγήσω τα πραγματικά μου όνειρα.

Η ίσως, ο καφές να μην αρκεί πια. Μήπως να το έριχνα στις κόκες και τις αμφεταμίνες. Στην τελική, κάτι τέτοια έπαιρνε η Ayn Rand και έγραψε το Atlas Shrugged.

Προφανώς, κάνω πλάκα. Και πολύ φλωράκι είμαι για να το ρίξω στα "σκληρά", αλλά και σέβομαι ιδιαιτέρως τον πυλώνα που λέγεται "Υγεία".

Οπότε, ας είμαστε ρεαλιστές. Ίσως, απλούστατα, να μην μου φταίει η ντεκαφεϊνέ-ζωή μου. Χρόνος, εξάλλου, στην πραγματικότητα, υπάρχει.

Και ίσως, το μόνο που τελικά χρειάζεται να είναι να βγάλω επιτέλους το ένα πόδι έξω από τα κουτάκια της ντεκαφεϊνέ-ζωής μου που εγώ όρισα, και να γίνω λίγο περισσότερο όπως το παιδί που ήμουν κάποτε, τότε που πάλι είχα περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις - κάνοντας έναν ακόμη από τους γνωστούς, ειρωνικούς κύκλους της ζωής.

Κι ας ζωγραφίσω, επιτέλους, και καμιά μουτζούρα πάνω από τις τετραγωνισμένες γραμμές της checklist...

ps. Θέλετε να διαβάσετε τώρα και το παλιότερο άρθρο που ανέφερα στον πρόλογο;

Γύρω στα 22 μου έφτιαξα μια λίστα με τίτλο: ”Οι άνθρωποι που νοιάζονται για μένα”.

Περνούσα τότε μια παράξενη φάση (όπως πάντα) όπου ξεσκαρτάριζα τις σχέσεις και τις φιλίες μου, και ήθελα να μετρήσω το πόσοι ήταν οι άνθρωποι για τους οποίους είχα πραγματικά σημασία.

Θυμάμαι πως, τότε, η λίστα μου γέμιζε τις μισές σειρές μιας σελίδας του τετραδίου.

Έξι χρόνια αργότερα, όταν έμενα πια στο Βερολίνο, έφτιαξα ξανά την ίδια λίστα. Αυτή τη φορά, ήταν μικρότερη. Οι γονείς μου και ο αδερφός μου ήταν ξανά εκεί, αλλά οι γιαγιάδες μου δεν υπήρχαν πια. Έτσι ήταν η ζωή.

Από τη λίστα, όμως, έλειπαν και άλλοι: ο ως τότε κολλητός μου είχε δώσει τη θέση του σε έναν άλλο, τους περισσότερους από τους “φίλους” μου είχα να τους μιλήσω μήνες και δύο-τρεις από τις (μέχρι πρότινος) καλές μου φίλες ίσως να μην είχαν πια ούτε το κινητό μου.

Κι από τότε, έχουν περάσει άλλα έξι χρόνια. Στα τριανταδύο μου πια, έχω μάθει να δέχομαι, σχεδόν παθητικά, την συνεχή ροή της ζωής, με τις αλλαγές που φέρνει. Κοιτάζοντας όμως πίσω, έχω την αίσθηση ότι χάνω κάποια λεπτομέρεια. Σαν τα πράγματα να αλλάξαν λίγο πιο γρήγορα από ότι προλάβαινε το μυαλό μου να συνειδητοποιήσει - και μέσα μου γεννιέται ένα μικρό ερώτημα:

Αλήθεια, που πηγαίνουν οι φίλοι, όταν χάνονται; (Σημείωση: Δεν θυμίζει τίτλο τραγουδιού των Πυξ Λαξ; Λολ...)

Κι αλήθεια, ποιούς θα συμπεριλάμβανε σήμερα μια τέτοια λίστα;

Ο άπιστος της φιλίας

Μεγάλωσα με έναν πατέρα που μου έλεγε κατά λέξη: «Δεν πιστεύω στην φιλία».

Σαν αγοράκι που αντέγραφα τον πατέρα μου στα πάντα, είχα υιοθετήσει την ίδια άποψη, χωρίς όμως να την καταλαβαίνω πραγματικά. Εκείνον τον καιρό, θυμάμαι να βλέπω στην τηλεόραση τα παιδικά καρτούν, με τη συνεχή προπαγάνδα υπέρ της φιλίας, με ατάκες όπως: «Νικήσαμε με τη δύναμη της φιλίας» ή «Η φιλία είναι το σημαντικότερο πράγμα». Ή θυμάμαι τους συμμαθητές μου στο δημοτικό να μαζεύονται σε κλίκες των δεκαπέντε ατόμων και να μοιράζονται λευκώματα με τα μυστικά τους.

Νομίζω πως όταν μια φορά τους είπα την άποψη του πατέρα μου, με κοίταξαν σαν να ήμουν εξωγήινος, ή κάποιος λεπρός της ηθικής - και τέλος πάντων, μου έκαναν ξεκάθαρο ότι το πρόβλημα το είχα εγώ που δεν καταλάβαινα το μεγαλείο της «φιλίας» τους.

Τελικά, τα χρόνια περάσαν και είδα τους ίδιους ανθρώπους που ως παιδιά με κοιτούσαν στραβά, να μεγαλώνουν και να χάνονται κι εκείνοι από όσους οι ίδιοι θεωρούσαν φίλους, ακριβώς όπως συνέβη και σε εμένα.

Ακόμη περισσότερο, όμως, ποτέ δεν θυμάμαι να τους είδα να φτιάχνουν τις δυνατές σχέσεις φιλίας που εγώ, ο παρίας της φιλίας, τελικά κατάφερα να ζήσω. Γιατί για εμένα, τον μέχρι πρότινος “κυνικό”, οι φιλίες μου δεν ήταν επιφανειακές κλίκες που βασίζονταν απλώς σε έναν παροδικό συμβιβασμό. Οι δικές μου σημαντικές φιλίες, ήταν σπάνιες συναντήσεις μεταξύ ανθρώπων, που χάραζαν βαθιά μια περίοδο της ζωής μου.

Αν και, για να είμαστε δίκαιοι, τόσο οι δικές μου φιλίες, όσο και των άλλων, με τον ίδιο τρόπο εξαφανίστηκαν στο τέλος - αλλά αυτό θα το συζητήσουμε μετά.

Έτσι, κατέληξα να διαχωρίσω τους ανθρώπους σε δύο κατηγορίες: Αυτούς που έκαναν εύκολα παρέα με όποιον τύχαινε, αρκεί να κάλυπτε μερικές βασικές προϋποθέσεις. Και αυτούς για τους οποίους μια σχέση φιλίας ήταν ένα σημαντικό, σπάνιο γεγονός, το οποίο μπορούσε να συμβεί μονάχα εάν υπήρχαν οι σπάνιες προϋποθέσεις: Με βασικότερη, το να θεωρούν και τα δύο πρόσωπα τη φιλία ως κάτι το ξεχωριστό.

Αυτό το είδος μπορώ να το πω και «ευαίσθητους» ανθρώπους, με την έννοια του να έχουν μια βαθιά ευαισθησία για πράγματα που σε άλλους φαίνονται αδιάφορα. Ανθρώπους που φεύγουν από την επιφάνεια του «χαχαχούχα» και θέλουν να κοιτάξουν πιο βαθιά, σε αυτό που λέμε «ποιότητα» ενός ανθρώπου.

Μέσα σε αυτά τα χρόνια, ήμουν τυχερός να έχω φτιάξει σπάνιες, βαθιές σχέσεις φιλίας με τουλάχιστον τρία άτομα. Εννοώ, να έχουμε ζήσει μαζί εμπειρίες. Να έχουμε ανοίξει τα εσώψυχά μας, τα όνειρά μας. Να έχουμε φάει μαζί ψωμί κι αλάτι. Αυτό που λέμε κολλητός ή αδερφικός φίλος.

Όπως, επίσης, είχα και καμιά δεκαριά ακόμη φιλίες, πιο χαλαρές μεν, αλλά που, από την πλευρά μου τουλάχιστον, θεωρώ πως είχαν ένα κάποιο βάθος.

Όλες τους, όμως, σήμερα έχουν χαθεί. Τόσο οι αδερφικές φιλίες όσο και οι πιο χαλαρές. (Σχεδόν) κανένας από όλους αυτούς τους σημαντικούς μου φίλους, δεν είναι πια κομμάτι της ζωής μου.

Θα εξηγήσω το γιατί, ξεκινώντας από τη δεύτερη, την πιο “λάιτ” κατηγορία.

Οι φίλοι-λάιτ

Η επόμενη ιστορία έχει να κάνει με μια παλιά μου φίλη. Περάσαμε αρκετά χρόνια μαζί, στην πόλη όπου σπουδάσαμε, βγαίναμε συχνά, επικοινωνούσαμε, ήμασταν ακόμη και από το ίδιο μέρος. Γενικά, περνούσαμε καλά, και τη θεωρούσα δικό μου άνθρωπο.

Κάποια στιγμή, κάνα χρόνο αφότου είχε τελειώσει το πανεπιστήμιο, εκεί που βγαίναμε συχνά για καφέ, άρχισε να έχει συνέχεια “υποχρεώσεις”. Της έστειλα ξανά, δύο τρεις φορές ακόμη, μέχρι που “πήρα το μήνυμα” και σταμάτησα να στέλνω.

Τα αίτια τα αφήνω απ’ έξω, γιατί είναι πραγματικά underwhelming, αλλά το ενδιαφέρον είναι πως, για πολλά χρόνια μετά από αυτό, παρά το ότι είχαμε κυριολεκτικά χαθεί, αυτή η πρώην φίλη μου συνέχιζε να μου στέλνει μηνύματα με “χρόνια πολλά” σε κάθε μου γιορτή και γενέθλια.

Φυσικά, μπορούσε πάντα να μου στείλει ένα απλό μήνυμα για να τα πούμε, αλλά δεν το έκανε.

Λίγα χρόνια μετά, ένα καλοκαίρι, την πέτυχα τυχαία σε ένα μαγαζί στο χωριό μου. Αφού με είδε, ήρθε στο τραπέζι μου για να με χαιρετίσει και αφού είπαμε δύο-τρεις γενικούρες, μου πρότεινε να κανονίσουμε καφέ. Της είπα εντάξει, και της ζήτησα να μου στείλει όποτε εκείνη μπορούσε, αφού εγώ είχα πολύ άνετο πρόγραμμα.

Τελικά, μήνυμα δεν ήρθε ποτέ. Ένα χρόνο μετά, στις επόμενες διακοπές νομίζω, την πέτυχα ξανά στο χωριό μου, ένα βράδυ σε ένα μπαρ. Λίγες μέρες νωρίτερα, μου είχε στείλει ξανά μήνυμα για τη γιορτή μου. Από περιέργεια και μόνο, την πλησίασα και της έπιασα για λίγο την κουβέντα. Αποφάσισα πως, αφού δεν επρόκειτο ποτέ να κανονίσουμε για καφέ, θα μπορούσα να της μιλήσω εκεί για λίγο.

Μετά από τις κλασικές χαιρετούρες και τα status updates για τη ζωή μας, όπως «για το που πήγε ταξιδάκι με το αίσθημα» και το «πού βρισκόμουν εγώ εκείνον τον καιρό», υπήρξε μια πολύ άβολη σιγή. Για να σπάσει την αμηχανία, αυτή άρχισε να μου λέει κάτι κουτσομπολιά για κάτι παλιά πρόσωπα, από τότε που σπουδάζαμε μαζί, που δεν με ενδιέφεραν καθόλου. Εγώ δεν είχα τίποτε άλλο να πω. Της χαμογέλασα, την χαιρέτησα και γύρισα πίσω στο τραπέζι μου.

Ήπια μια γουλιά από την μπύρα μου και εστίασα στο άβολο συναίσθημα που με είχε γεμίσει. Στην πραγματικότητα, αυτή την κοπέλα με την οποία είχα μόλις μιλήσει, δεν τη γνώριζα. Ήμασταν πια δύο ξένοι, που το μόνο που ίσως μας ένωνε, ήταν αυτές οι παλιές αναμνήσεις από αδιάφορα κουτσομπολιά για αδιάφορους αποτυχημένους του παρελθόντος - με όση σημασία θα μπορούσαν να έχουν για τον καθένα από εμάς.

Από εκείνο το βράδυ, σταμάτησαν να έρχονται και τα μηνύματά της σε γιορτές και γενέθλια.

Αυτή ήταν μια χαρακτηριστική περίπτωση από τη “λάιτ” κατηγορία φίλων. Κι αν σε αυτές τις περιπτώσεις η κατάληξη των πραγμάτων ήταν απλώς ενοχλητική, στην άλλη περίπτωση των «πολύ σημαντικών φίλων», η απομάκρυνση ήταν μια σκληρή επιλογή. Εκεί, ακόμη και αν δεν ήμουν συνήθως εγώ αυτός που αρχικά απομακρυνόταν, ήμουν σίγουρα αυτός που αποφάσιζε να δώσει το τελειωτικό χτύπημα του μπαλτά.

Χάνοντας τους κολλητούς σου

Όταν με έναν φίλο σου έχετε γνωρίσει μαζί τις πρώτες σας κοπέλες, με αυτόν να σου κάνει τον εφηβικό wingman…

Όταν έχετε μεγαλώσει μαζί, κάνοντας όνειρα για το μέλλον, για τις κοινές σας δημιουργίες, τις συνεργασίες, τα πράγματα που θα χτίζατε μαζϊ...

Όταν με έναν φίλο σου ταξιδεύεις τον κόσμο, μπαίνεις σε πλοία την τελευταία στιγμή για μακρινά νησιά, κουβαλώντας μια σκηνή στα μπαγκάζια…

Όταν με έναν φίλο σου μοιράζεσαι μαζί μια ζωή, έναν μεγάλο, επαγγελματικό στόχο, τα ρίσκα σου, τους φόβους σου, τις δύσκολες νύχτες που τρέμεις από τον φόβο και το στρες…

Όταν έχεις φτιάξει τέτοιους δεσμούς «αίματος», τότε, όταν η φιλία καταλήξει να κάνει τον κύκλο της, είναι απλώς καταδικασμένη να χαθεί.

Με τους ανθρώπους που έχεις ματώσει μαζί, δεν μπορείς να βρεθείς μετά από χρόνια και να συζητάς για φτηνά κουτσομπολιά. Δεν μπορείς να στέλνεις ψεύτικα «χρόνια πολλά» του χωριάτικου political correctness σε γιορτές και γενέθλια, ούτε να δέχεσαι ή να στέλνεις προσκλητήρια σε γάμους και αρραβώνες, ενώ έχετε να ιδωθείτε χρόνια, ή να μιλάς σε απρόσωπα τσατ και stories για να δίνεις ένα διαδικαστικό update για τη ζωή σου.

Μια αληθινή φιλία περνάει μέσα από τη φωτιά - γι' αυτό και τις περισσότερες φορές θα καταλήξει να καεί. Και όταν αυτό συμβεί δεν πρέπει να προσπαθείς να την αναστήσεις, γιατί στην καλύτερη θα είναι ένα ζόμπι, που θα μυρίζει αποτυχημένο barbeque.

Γι' αυτό και, όταν ένιωθα πως μια τέτοια φιλία είχε κάνει τον κύκλο της, αποφάσιζα να την αφήσω απόλυτα στο παρελθόν. Χωρίς ημίμετρα.

Οι στιγμές που μας καθορίζουν

Πως γίνεται να πιστεύουμε, λοιπόν, πως μια φιλία έχει πιθανότητες να κρατήσει για πάντα; Ίσως από την προπαγάνδα των καρτούν της παιδικής ηλικίας, ή ίσως από τα παιδάκια στο σχολείο που νόμιζαν ότι οι κλίκες τους θα ήταν αιώνιες. Εδώ ρε σεις, η ζωή η ίδια δεν κρατάει για πάντα. Το αντίθετο δηλαδή, κρατάει για πολύ λίγο.

Και μέσα σε αυτή τη ζωή που περνάει τόσο γρήγορα, πόσες στιγμές μπορείς να θυμάσαι ως σημαντικές; Την πρώτη φορά που κατάφερες να κάνεις ποδήλατο. Το πρώτο σου φιλί. Την πρώτη φορά που έμεινες μόνος στο φοιτητικό σου σπίτι. Όλα αυτά ήταν ακριβώς αυτό: Στιγμές. Και αν κρατούσαν πολύ περισσότερο, αν τα τραβούσαμε σαν ένα ζυμάρι από χρόνο για να τα απλώσουμε, θα ήταν απλώς εφιαλτικά: Φαντάσου το πρώτο σου φιλί να κρατούσε για 50 χρόνια, πνιγμένος στο σάλιο με μια κοπελίτσα που θα είχε γίνει γριά μπροστά στα μάτια σου.

Με άλλα λόγια, ίσως ένας δείκτης των πραγματικά καλών πραγμάτων στη ζωή, να είναι πως ποτέ δεν κρατάνε αρκετά για να σου αποκαλύψουν την ματαιότητα πίσω από την επιφάνεια - και έτσι παραμένουν απλώς μαγευτικές στιγμές.

Φυσικά, υπάρχουν και οι φίλοι μιας τρίτης κατηγορίας που δεν ανέφερα. Αυτοί που, όπως πάντα, έρχονται και παρέρχονται. Οι NPCs της ζωής μας. Τα ντεκόρ μιας χρονιάς που δεν ξεχωρίζεις ακόμη και αν στην κάνω άλμπουμ στο Google Photos. Αυτοί είναι οι άνθρωποι που ούτε εμείς, ούτε εκείνοι, καταφέρνουμε να δούμε βαθιά μέσα στην ψυχή ο ένας του άλλου. Και αργά ή γρήγορα, βλέπεις πως δεν θυμάσαι ούτε το όνομά τους. (Προφανώς, κι εμείς αποτελούμε “φίλους της τρίτης κατηγορίας” για πολλούς άλλους.)

Όπως όταν πρόσφατα περπατούσα στα Γιάννενα, και είδα μια τέτοια φίλη της «τρίτης κλάσης» από παλιά. Μιλούσε στο τηλέφωνο νευρική και αυθόρμητα σήκωσα το χέρι να τη χαιρετίσω. Εκείνη, γύρισε το κεφάλι της από την άλλη μεριά, προς τη μεριά της λίμνης, για να κάνει πως δεν με είδε. (Θα της έπεφτε ο κώλος αν έλεγε ένα "γειά"; Βγάλε άκρη.)

Άρα, που καταλήγουμε; Σε φίλους επιφανειακούς, που πέρασαν και δεν άγγιξαν. Σε φίλους κανονικούς, που άλλαξαν οι δρόμοι μας. Και σε φίλους πραγματικούς, από τους οποίους επιλέγουμε συνειδητά να μείνουμε μακριά, να μην βγούμε ξανά ούτε για “έναν καφέ στο χαλαρό για να πούμε τα νέα μας”, από ιερό σεβασμό απέναντι στις στιγμές που δεν θα μπορέσουμε ποτέ να υπερβούμε, από φόβο να μη δούμε την ματαιότητα πίσω από την μαγευτική επιφάνεια των αναμνήσεων και να μην εξευτελίσουμε μερικές από τις σπανιότερες αληθινές στιγμές που ζήσαμε με άλλους ανθρώπους.

Τελικά, που πάνε οι φίλοι όταν χάνονται;

Για όσους από εμάς είχαν σημασία, ίσως να καταλήγουν εκεί που χάνονται και όλες μας οι υπόλοιπες αναμνήσεις, όλα τα πράγματα που έχουμε σχεδόν ξεχάσει, αλλά άθελά μας, μας καθορίζουν.

Τη λίστα με τους ανθρώπους που νοιάζονται για μένα, σήμερα γεμίζει μονάχα η κλειστή οικογένειά μου και η κοπέλα μου. Ίσως να έχω ανεβάσει και κατά πολύ τον πήχη για το τι σημαίνει ότι κάποιος «νοιάζεται για μένα». Ίσως μέσα στα χρόνια να έχω κάνει double-down στην ατάκα που άκουγα σαν μικρό παιδί από τον μπαμπά μου. 

Σήμερα, όμως, αναρωτιέμαι: Πόσο ευαίσθητο άτομο μπορεί να ήταν τελικά ο πατέρας μου για να καταλήξει σε εκείνη τη φράση; Σίγουρα πολύ περισσότερο από όλα εκείνα τα βόδια που γνώρισε κι αυτός στην παιδική του ηλικία, όπως κι εγώ. Όλους εκείνους τους συναισθηματικά φτωχούς ανθρώπους που περνάνε και χάνονται χωρίς ούτε μια στιγμή να πλησιάσουν μια “αληθινή” στιγμή επικοινωνίας και δεσίματος στη ζωή τους. Σίγουρα πολύ περισσότερο από όσους δεν πίστεψαν ποτέ πραγματικά σε τίποτα, έστω και για μια στιγμή, για να μπορέσουν τελικά να το απομυθοποιήσουν.

Μεγαλώνοντας, το «δεν πιστεύω στην φιλία», από μια παιδική ατάκα-παπαγαλία, έχει μετασχηματιστεί μέσα μου σε κάτι που καταλαβαίνω πολύ καλά. Εγώ, όμως, θα το έλεγα καλύτερα, ως: «δεν πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει η φιλία», τουλάχιστον έτσι όπως την έχω εγώ μέσα μου.

Γιατί αυτό που ξέρω ότι εγώ μπορώ να νιώσω ως "φιλία", είναι μια σχέση χωρίς συμφέροντα. Χωρίς μακροπρόθεσμες στρατηγικές. Χωρίς ψέματα αλλά και χωρίς υπερβολικές απαιτήσεις. Μια ευχάριστη, ανθρώπινη συμβίωση, όπου μοιράζομαι τα όνειρα, βοηθάω και βοηθιέμαι όσο πιο πολύ μπορώ. Και όπου χαίρομαι για την χαρά του άλλου.

Όμως, τελικά, δεν πιστεύω στην φιλία, γιατί το ξέρω πως, όσο μεγαλώνω, αποδεικνύω ότι ούτε εγώ μπορώ να είμαι ακέραιος απέναντι σε αυτό το μαγευτικό ιδανικό που έχω εγώ στο μυαλό μου σαν “φιλία”. Και γιατί, αργά η γρήγορα, όλα φθείρονται. Ακόμη και το νοιάξιμο. Εδώ, στην λίστα μου με τους ανθρώπους που νοιάζονται για μένα, ακόμη και το όνομα της κοπέλας μου, νομίζω με το ζόρι μπήκε.

#48: Supertools: Τα 31 χρησιμότερα apps, hardware και υπηρεσίες (για super παραγωγικότητα και ποιότητα ζωής)

(2000 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 10 λεπτά)

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | Anchor.fm

Μετά από μια σειρά άρθρων για πολύ φιλοσοφικά θέματα, ήρθε ή ώρα να το προσγειώσουμε λίγο. Σήμερα, θα έχουμε καταναλωτισμό και ύλη.

Προσωπικά, όσο “αντι-καταναλωτικός” και αν θέλω να το παίζω, στην πράξη αγαπάω πραγματικά τα καλά προϊόντα. Επειδή, όμως, δεν είναι όλα ίσα μεταξύ τους, αποφάσισα να κάνω μια λίστα με όσα βρίσκω εξαιρετικά. Προϊόντα που, ουσιαστικά, είναι “εργαλεία”, και που πολλές φορές, ανεβάζουν πραγματικά το επίπεδο ποιότητας της ζωής μας, δίνοντάς μας σχεδόν “υπερδυνάμεις”.

Με άλλα λόγια, αυτή θα είναι μια λίστα με τα αγαπημένα μου Supertools.
 

🆘 Παρεμπιπτώντως, θέλω να σας ζητήσω μια χάρη. Εάν ακούτε το Podcast της Checklist (και, φυσικά, σας αρέσει) θα ήθελα να πάτε στο Spotify και το Apple Podcasts (από τα κινητά σας) και να του δώσετε μια καλή βαθμολογία. 🙂

11 απίστευτα software supertools

Notion/Joplin (Παραγωγικότητα)

Έχω ήδη εξηγήσει το πόσο σημαντικό είναι να χτίσεις ένα “Second Brain”: Μια προσωπική βάση δεδομένων, δηλαδή, που σε κάνει “διπλά έξυπνο”.

Πρώτο supertool για αυτό, είναι το Notion: Είναι πραγματικά η πιό απίθανη mainstream εφαρμογή για να οργανώσεις τη γνώση σου. Σκεφτείτε πως έχει δημιουργήσει πια και ένα κύμα από influencers που γράφουν μόνο για αυτό.

Και για τους πιο μερακλήδες το εναλλακτικό Joplin, που είναι πλήρως δωρεάν και ανοιχτό. Απλώς όχι τόσο “περιποιημένο” και user-friendly.

Bitwarden/Keepass (Ασφάλεια δεδομένων)

Οι περισσότεροι άνθρωποι εκεί έξω, έχουν απαράδεκτη ασφάλεια δεδομένων. Ένας από τους βασικότερους λόγους, είναι η κακή διαχείριση των κωδικών τους.

Η καλύτερη λύση, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι η χρήση ενός password manager, που παράγει και αποθηκεύει διαφορετικούς και πολύ περίπλοκους κωδικούς για κάθε υπηρεσία ή συσκευή σου, και τους κρατάει ασφαλείς και κρυπτογραφημένους. Εσύ, το μόνο που χρειάζεσαι να ξέρεις, είναι τον master κωδικό του password manager σου.

Περισσότερες πληροφορίες για όλο αυτό μπορείτε να βρείτε εδώ, αλλά τα δύο super-tools που θα προτείνω είναι:

1. Το Bitwarden: Προσεγμένο και εύχρηστο, αλλά και δωρεάν και ανοιχτού κώδικα. Πολύ καλό για το 99% των περιπτώσεων.

2. Το Keepass (και τα παράγωγά του, για διάφορες πλατφόρμες), για τους πιο… ψαγμένους.

Google Drive (Παραγωγικότητα)

Εάν είσαι έστω και λίγο invested στο οικοσύστημα της Google, το Google Drive μπορεί να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία παραγωγικότητας στη ζωή σου. Ένας online "σκληρός δίσκος", που πάει πακέτο με μια σούπερ (και δωρεάν) σουίτα γραφείου. 

Ότι έγγραφο θα γράψεις ποτέ, θα είναι διαθέσιμο πάντα και παντού, και δεν θα χαθεί ποτέ επειδή “δεν έκανες backup”, αφού ότι γράφεις αποθηκεύεται πάντα στο cloud.

Α, και δεν θα κατανοήσεις την πραγματική δύναμη του Drive, μέχρι να συνεργαστείς ταυτόχρονα σε ένα έγγραφο μαζί με κάποιον άλλον άνθρωπο, που μπορεί να βρίσκεται στην άλλη μεριά του κόσμου.

Google Keep (Παραγωγικότητα)

Και πάλι για τους Googl-άκηδες (αν είσαι Apple-άκιας, υπάρχει και το αντίστοιχο Apple Notes). Το Google Keep είναι ένα σούπερ, εύχρηστο (και cloud-synced) σημειωματάριο για τις γρήγορες σημειώσεις και σκέψεις που θες να καταγράψεις μέσα στη μέρα. Μπορεί να αποτελεί το “εύκολο” σημείο για να καταγράψεις κάτι - και μετέπειτα να μεταφέρεις ότι είναι σημαντικό σε κάτι σαν το Notion.

Google Calendar (Οργάνωση/Παραγωγικότητα)

Δόξα τω θεώ, οι φίλοι μου έχουν πολλούς λόγους για να με κοροϊδεύουν για διάφορες nerd-ουλιές που κάνω. Μια από αυτές, είναι η συνήθειά μου να βάζω τα πάντα στο Google Calendar - ακόμη και ραντεβού που δίνουμε για να πάμε να φάμε σε καμιά ταβέρνα.

Συγχωρέστε με, αλλά αν δεν γράψεις κάτι στο ημερολόγιο (πόσο μάλλον σε ένα connected και συγχρονιζόμενο) δεν γίνεται δουλειά. Αργά η γρήγορα, κάτι θα ξεχάσεις.

Pocket (Οργάνωση/Διάβασμα)

Το Pocket είναι η απόλυτη online υπηρεσία για να αποθηκεύεις άρθρα και site, για να τα διαβάσεις αργότερα. Κάτι σαν τα κλασσικά “bookmarks” των browser, απλά με περισσότερο focus στο διάβασμα (οι εφαρμογές του βοηθάνε πολύ για αυτό).

Trello (Οργάνωση/Παραγωγικότητα)

Το Trello είναι ένα online kanban board - ένας ψηφιακός “πίνακας από post-it”, δηλαδή, με σκοπό να οργανώνεις τα task σου. Ακούγεται απλό, αλλά είναι ένα πραγματικά ευέλικτο εργαλείο, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για προσωπικές λίστες, όσο και για οργάνωση των project μιας μικρής εταιρείας.

Photopea (Επεξεργασία Εικόνας)

Για όσους ακόμη κατεβάζουν “σπασμένα” Photoshop, ή για όσους (λολ) πληρώνουν συνδρομή στην Adobe για αυτό, σας έχω το καλύτερο δώρο. To Photopea είναι ένα πραγματικό Photoshop, που τρέχει στον browser. Πραγματικά, κάνει τα πάντα και είναι δωρεάν.

Scanner εγγράφων στο κινητό (Παραγωγικότητα)

Επειδή ξέρω πως οποιοδήποτε χάρτινο έγγραφο (αποδείξεις, εξετάσεις κλπ), αργά ή γρήγορα, θα χαθεί, ή στην καλύτερη θα είναι πολύ δύσκολο να το βρω, σκανάρω όλα μου τα χάρτινα έγγραφα με το built-in scanner του iPhone (από την ενσωματωμένη εφαρμογή Files). Αντίστοιχα, μια οποιαδήποτε εφαρμογή σκαναρίσματος στο Android (σαν το Adobe Scan) είναι για μένα ένα απαραίτητο supertool.

Οπότε, το tip είναι: “Σκανάρετε, γιατί χανόμαστε”. Και το super-tip: Αν ανεβάσετε τα σκαναρισμένα PDFs στο Google Drive, μπορείτε να αναζητήσετε στο περιεχόμενό τους, αφού το Drive κάνει αυτόματη αναγνώριση χαρακτήρων (OCR).

uΒlock Origin (Internet/Ασφάλεια)

Πριν από λίγες μέρες, μπήκα κατά λάθος στο internet από έναν browser χωρίς “ad-blocker”, και ειλικρινά, τρόμαξα. Είχα ξεχάσει πόσο μπάχαλο από διαφημίσεις είναι το internet...

Επειδή, όμως, δεν είναι όλοι οι ad-blockers ίδιοι. Tο πραγματικό super-tool είναι το uΒlock Origin, το οποίο όχι μόνο κόβει κάθε είδους διαφήμιση, αλλά προστατεύει και από την πρόσβαση σε επικίνδυνα site ή από κλικ σε tracking links.

Δυστυχώς, δεν υπάρχει σε iOS, αλλά αν έχεις Android, PC ή Mac, υπάρχει σαν extension σε όλους τους μεγάλους browser.

Unsplash (Δωρεάν εικόνες)

Ένα απαραίτητο εργαλείο για όσους φτιάχνουν (γραπτό) περιεχόμενο στο ίντερνετ, αφού έχει αμέτρητες stock φωτογραφίες για χρήση οπουδήποτε, χωρίς να ανησυχείς για τα δικαιώματα. Από το Unsplash, καλή ώρα, βρίσκω τις εικόνες για τις cover photos των άρθρων της Checklist στο blog.
 

7 υπερ-χρήσιμα hardware supertools

Ασύρματος φορτιστής (Ευκολία)

Εάν το κινητό σου υποστηρίζει ασύρματη φόρτιση και δεν την χρησιμοποιείς, τότε χάνεις. Σχεδόν όλα, χρησιμοποιούν το ίδιο πρωτόκολλο, που λέγεται Qi.

Οπότε, πάρε έναν απλό ασύρματο φορτιστή, όπως της Xiaomi, και βάλτον στο κομοδίνο δίπλα στο κρεβάτι σου. Κι όταν πας για ύπνο, απλά άφησέ πάνω του το κινητό σου, και το πρωί θα είναι φορτισμένο - χωρίς καλώδια και αηδίες. Μια από τις πιο seamless εμπειρίες τεχνολογίας. Σχεδόν μαγική.

Ακουστικά με noise cancellation (Άνεση/Παραγωγικότητα)

Για όσους δεν το έχουν χρησιμοποιήσει ποτέ: Το active noise cancellation είναι κάτι μαγικό, που πρέπει να το “νιώσεις” για να το καταλάβεις. Με ένα καλό ζευγάρι ακουστικά με noise cancelling, κάθε ταξίδι με μετρό, λεωφορείο ή αεροπλάνο γίνεται ξαφνικά ήσυχο. Και οι περισσότεροι θόρυβοι ενός γραφείου, η ενός καφέ, χάνονται μαγικά στο βάθος.

Macbook Air (Τεχνολογία/Παραγωγικότητα)

Το ξέρω ότι ακούγεται ακριβό για πολλούς, αλλά ένα αξιοπρεπές λάπτοπ, θα κάνει σίγουρα πάνω από 700 ευρώ. Οπότε, γιατί να μην πάρεις κατευθείαν ένα Air (με M1 επεξεργαστή), γύρω στο χιλιάρικο, που όμως ξέρεις ότι θα σου κρατήσει για σχεδόν μια δεκαετία; (τόσο μου κράτησε εμένα το προηγούμενο Air μου - και τραβούσε κι άλλο αν το ήθελα)

Ένα moleskine-style τετράδιο (Ποιότητα ζωής/Παραγωγικότητα)

Εάν γράφεις συχνά σε χαρτί (που εάν δεν το κάνεις, πρέπει να ξεκινήσεις), τίποτε δεν είναι πιο ικανοποιητικό από το να χρησιμοποιείς ένα ποιοτικό τετράδιο.

Για μένα, τα καλύτερα είναι τα Moleskine-στυλ τετράδια, είτε τα original, είτε άλλες μάρκες σαν τη Γερμανική Leuchtturm1917. Μπορεί σε πρώτη φάση να φαίνονται ακριβά, αφού κάνουν γύρω στο 15-ευρω - αλλά στην πραγματικότητα κρατάνε για πάρα πολύ καιρό, αφού είναι σχεδόν σαν να συμπληρώνεις ένα μικρό βιβλίο.

Contactless πληρωμές από κινητό (Ευκολία)

Εφόσον έχουμε φτάσει (επιτέλους) να πληρώνουμε παντού στην Ελλάδα με κάρτα, είναι η ώρα να χρησιμοποιήσουμε όλοι και το κινητό μας για περισσότερη ευκολία. Σχεδόν κάθε καινούργιο κινητό που έχει NFC, υποστηρίζει Apple Pay ή Google Pay - όπως και οι περισσότερες τράπεζες στην Ελλάδα επίσης.

Και πέραν από την ευκολία του να χρειάζεσαι απλά το κινητό σου για να πληρώσεις, είναι και πιο ασφαλές από μια χύμα κάρτα - εάν φυσικά έχεις στήσει σωστά το κινητό σου με κωδικούς και βιομετρικά.

Διπλή οθόνη (η και τριπλή) στον υπολογιστή του γραφείου (Παραγωγικότητα)

Αυτό είναι ένα super-tool σετάκι που το ξέρουν σίγουρα οι προγραμματιστές. Εάν κάνεις δουλειά σε υπολογιστή, μια παραπάνω οθόνη (ή και δύο) σε συνδυασμό με τη βασική σου, σου δίνουν τόσο πολύτιμο real estate (χώρο για παραγωγικότητα, πως το λέμε;) που αν το δοκιμάσεις μια φορά, μετά δεν θα μπορείς να γυρίσεις πίσω.

Ασύρματος πομπός για διόδια (Ευκολία)

Ένα από τα καλά πράγματα που έκανε το κράτος τα τελευταία χρόνια, ήταν να ενοποιήσει τα συστήματα όλων των διοδίων της Ελλάδας. Τι σημαίνει αυτό; Πως μπορείς να αγοράσεις έναν από τους ασύρματους πομπούς των διοδίων ενός δρόμου (πχ. Εγνατία Οδός) και να περάσεις με αυτόν “ανέπαφα” τα διόδια όλης της Ελλάδας.

Υπερβολικά super-tool, εάν περνάς συχνά από τέτοιους δρόμους, αφού δεν θα χρειάζεται να περιμένεις ποτέ στις γνωστές ουρές τους.
 

8 supertools σχετικά με το σπίτι

Ένα σετ από καλά μαχαίρια (Φαγητό)

Εάν μαγειρεύεις έστω και λίγο, πρέπει να επενδύσεις σε ένα καλό σετάκι από μαχαίρια για σεφ (και ένα ακονιστήρι για να τα κρατάς κοφτερά). Πραγματικά, κάνουν το μαγείρεμα μέρα με τη νύχτα.

Ένα μεταλλικό παγούρι νερού (Ευκολία/Ποιότητα ζωής)

Πρόσφατα συνειδητοποίησα πως τα πλαστικά μπουκάλια νερού δεν είναι απλώς ακριβά, αλλά είναι και σπατάλη πλαστικού από περιβαλλοντική άποψη. Έτσι, πήρα ένα designάτο, Σουηδικό παγούρι, το οποίο γεμίζω από τη βρύση και έχω παντού νερό στο σπίτι μου, χωρίς να κουβαλάω πλαστικά μπουκάλια.

Καλή καρέκλα γραφείου (Εργασία/Υγεία)

Όταν κάθεσαι για 8 ώρες τη μέρα (ειδικά αν δουλεύεις remote) μια καρέκλα είναι βασικότατη για την υγεία και την άνεση. Γι’ αυτό, μην τσιγκουνεύεσαι να επενδύσεις σε μια καλή καρέκλα γραφείου που υποστηρίζει καλά τη μέση (οι "gaming καρέκλες" είναι μια καλή περίπτωση).

Standing desk (Εργασία/Υγεία)

Ένα ακόμη super-tool για τους μερακλήδες των “γραφείων”, και όσους νιώθουν ότι το σώμα τους χαλάει από το ολοήμερο αναγκαστικό καθισιό. Τα standing desks, είναι τα γραφεία που το ύψος τους ρυθμίζεται ηλεκτρονικά, οπότε κάθε λίγο, μπορείτε απλά να το σηκώσετε και να δουλέψετε για λίγο όρθιοι. (Δική μου πρόταση, σε λογικό budget, η σειρά Idasen της IKEA).

Ρομποτική σκούπα (Ευκολία/Τεχνολογία)

Μια καλή ρομποτική σκούπα, που χαρτογραφεί το σπίτι και σου το καθαρίζει αυτόματα, είναι μια “πολυτέλεια” που αμέσως μετά την πρώτη της χρήση, θα αναρωτιέσαι πως ζούσες χωρίς αυτή. Δική μου πρόταση, τα καλά μοντέλα της Roborock.

Βασικά εργαλεία μαστορέματος (Βασικά/Μαστορέματα)
Μόλις χαλάσει κάτι στο σπίτι σου, ή θα πρέπει να συναρμολογήσεις κάποιο περίεργο έπιπλο από τα ΙΚΕΑ, θα καταλάβεις πόσο χρήσιμα είναι τα εργαλεία. Για αυτό, είναι απαραίτητο να έχεις στο σπίτι σου ένα σετ βασικών εργαλείων (κατσαβίδια, σφυρί, κλειδιά) και κάνα δύο ηλεκτρικά, όπως, για παράδειγμα, έναν βιδολόγο και ένα τρυπάνι.

Και μην ξεχνάς: Με μερικά βασικά εργαλεία, και το κατάλληλο YouTube tutorial, μπορείς να χτίσεις ακόμη και ολόκληρο σπίτι από μόνος σου.

Φρυγανιέρα ψωμιού (Φαγητό)

Ναι, το ξέρω πως θα γελάσετε, αλλά αλήθεια θεωρώ την φρυγανιέρα super-tool. Η πρώτη φορά που χρησιμοποίησα μια, ήταν στο σπίτι μου στη Γερμανία, το οποίο ήταν πλήρως επιπλωμένο, και είχε όλα τα απαραίτητα για έναν νορμάλ Γερμανό - και σε αυτά, φυσικά, συμπεριλαμβάνονταν και η φρυγανιέρα.

Γιατί είναι supertool; Γιατί με αυτή, κάθε φέτα ψωμί (ακόμη και του τόστ), γίνεται ένα γκουρμέ, πεντανόστιμο, ζεστό πράγμα. Αυτό δεν αρκεί; Δεν αρκεί που είναι η φιλοσοφική λίθος του ψωμιού;

Smart λάμπες (Ευκολία/Τεχνολογία)

Είναι το πρώτο (και φθηνότερο) βήμα για το home-automation. Απλά τις βάζεις στη θέση των κανονικών, τις συνδέεις με το αντίστοιχο app, και μετά μπορείς να τις ελέγξεις από το κινητό σου, ή με τη φωνή σου, αν έχεις κάποιο smart assistant ηχείο.

Και αν πάρεις αυτές που αλλάζουν χρώμα, μπορείς να αλλάξεις στο δευτερόλεπτο όλο το mood του χώρου σου, που είναι απίστευτο, αν πχ. θέλεις να χαλαρώσεις στο τέλος μιας δύσκολης ημέρας.

Οδοντικό νήμα (Υγεία)

Δυστυχώς, πολλοί άνθρωποι δεν δίνουν ιδιαίτερη σημασία στην υγεία των δοντιών τους, αλλά για όσους νομίζουν πως δίνουν και δεν χρησιμοποιούν νήμα, σας έχω νέα: Το καθημερινό νήμα είναι το μόνο πράγμα που πραγματικά θα κάνει τη διαφορά μέσα στα χρόνια. Supertool και απόλυτα φθηνό.
 

5 supertool υπηρεσίες που χαίρομαι να πληρώνω

Beat (Ταξί)

Ναι, ξεπουλήθηκε στους Γερμανούς. Ναι, δεν είναι όπως ήταν κάποτε. Αλλά όταν λειτουργεί σωστά, είναι μια σωτήρια υπηρεσία, με πολύ καλό επίπεδο ταξιτζήδων (σε σχέση με τη ρώσικη ρουλέτα που παίζεις όταν διαλέγεις ένα τυχαίο στον δρόμο), τη δυνατότητα να βλέπεις πόσο θα σου κοστίσει η διαδρομή και το να πληρώνεις με κάρτα.

Spotify (Μουσική)

Η μόνη συνδρομητική υπηρεσία που πληρώνω εδώ και χρόνια. Όλη η μουσική που θέλω να ακούω, πάντα διαθέσιμη παντού. Ειδικά με το family plan, αν είστε μέχρι 5 άτομα, βγαίνει σχεδόν τζάμπα. Και έχει και έναν πολύ καλό κατάλογο με podcast. Και για να μην ξεχνιόμαστε, δώστε μια καλή βαθμολογία στο podcast της Checklist να chartάρει λίγο (από τα app των κινητών!).

Skyscanner (Αεροπορικά εισιτήρια)

Ένα κυριολεκτικά super-tool για όσους ταξιδεύουν με αεροπλάνα, αφού έχει απίστευτα εργαλεία και φίλτρα για να βρεις τις φθηνότερες πτήσεις. Μπορείς πχ. να βρεις τον φθηνότερο μήνα για κάπου, να δεις τις τιμές των πτήσεων ανά μέρα, ή ακόμη και να ψάξεις για πτήσεις προς οπουδήποτε και να πάρεις ιδέες. Πραγματικά, χωρίς Skyscanner δεν γίνεται.

Airbnb (Διαμονή)

Νομίζω πως είμαι από τους πρώτους evangelists του Airbnb στην Ελληνική blogόσφαιρα (καλή ώρα, αυτό το παλιότερο άρθρο) αλλά ακόμη και σήμερα που το ξέρει και η γιαγιά μας, υπάρχει κόσμος που δεν το εμπιστεύεται.

Προφανώς, θέλει λίγη κοινή λογική και το να ξέρεις να “διαβάζεις” reviews και τοποθεσίες, αλλά αν μάθεις να το χρησιμοποιείς, το Airbnb είναι ένα απίστευτο εργαλείο που σου επιτρέπει να μείνεις σε όλες τις πόλεις, πολλές φορές με τα μισά λεφτά από ότι σε ξενοδοχείο, και ακόμη περισσότερες σε πολύ πιο original γειτονιές.
 

Και bonus, μερικά supertools που πρότειναν κάποιοι από τους αναγνώστες της Checklist στο Discussion Group μας.

Canva: Online app για δημιουργία γραφικών (Μαρία Η.)

Google Sheets: Το δωρεάν online Excel της Google (Νίκος Ν.)
Πολύ μεγάλη οθόνη υπολογιστή (Νίκος Ν.)

Hemingway App: Online εφαρμογή που σου δείχνει "στραβά" στα Αγγλικά σου κείμενα (Χαρούλα Κ.)
Παλιό-καλό life planner τετράδιο (Χαρούλα Κ.)

Airpods (Μαρία Α.)
Omni Focus: Software για task management (Μαρία Α.)
Sage εσπρεσομηχανή (Μαρία Α.)
Κανάτα που φιλτράρει το νερό (Μαρία Α.)

ClickUp: Software για οργάνωση προγράμματος (Γιάννης Χ.)

#47: Σκέψεις για τη ζωή στο εξωτερικό (και την Κοπεγχάγη) μετά από 10 μέρες στην Δανία.

(2500 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 12 λεπτά)

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | Anchor.fm

Γειά σας φίλοι. Αυτή τη φορά, το άρθρο θα είναι ένα travelogue ψιλο-μπλεγμένο με σκέψεις για τη ζωή στο εξωτερικό. Επειδή, πάντως, βγήκε λίγο μεγαλούτσικο, προτείνω να το ακούσετε ακόμη πιο χαλαρά στο podcast του, που νομίζω ότι βγήκε ωραίο.

Αν και το newsletter το ίδιο περιλαμβάνει και αρκετές φωτογραφίες που μπορείτε να δείτε πρώτα. Τέλος πάντων, ότι γουστάρετε 😎 (Σιγουρευτείτε, πάντως, ότι έχετε ενεργοποιήσει τις εικόνες για αυτό το email!)

Σχεδόν δύο χρόνια μετά από την επιστροφή μου από το Βερολίνο, μπήκα ξανά στο αεροπλάνο για τον βορρά. Η πτήση μου ήταν για την Κοπεγχάγη (στη Δανία), για δέκα μέρες, για να συναντήσω από κοντά τους συναδέλφους της εταιρείας που εργάζομαι (remotely) και δεν είχα δει ποτέ από κοντά.

Μέσα σε αυτά τα δύο χρόνια, άλλαξα πολύ σαν άνθρωπος, και μαζί με εμένα, και ο τρόπος που βλέπω τα πράγματα. Έτσι, σε αυτό το δεκαήμερο στη Δανία, προσπάθησα να φανταστώ πως θα ήταν αν έμενα ξανά μόνιμα σε μια πόλη του Ευρωπαϊκού βορρά. Παρατήρησα τον τρόπο ζωής των Δανών, τους ρυθμούς της πόλης, τις διαφορές της από Ελλάδα - και πιο πολύ, το πως ένιωθα εγώ μέσα σε όλα αυτά.

Και σε αυτό το άρθρο, θα μοιραστώ μαζί σας τις εντυπώσεις μου - και όσα συμπεράσματα έβγαλα.

Περπατώντας στην Κοπεγχάγη, μάζεψα μερικά video από διάφορα σημεία της, για να σας δώσω μια πιο "ζωντανή" αίσθηση της πόλης. Κάντε κλικ για να δείτε το video.

Η αίσθηση της Κοπεγχάγης

Πολλές φορές είπα σε Δανούς πως η πόλη μου, η Θεσσαλονίκη (υπόψιν, πολλοί την ήξεραν), μοιάζει αρκετά με τη Κοπεγχάγη. Βλέπετε, έχουν και οι δύο πληθυσμό κοντά στο εκατομμύριο και είναι και οι δύο παραθαλάσσιες. Αλλά, αφού το σκέφτηκα λίγο παραπάνω, συνειδητοποίησα πως εκεί τελείωναν τα κοινά τους.

Καταρχήν, όσον αφορά τις ομοιότητες, η Κοπεγχάγη είναι μια σχετικά μικρή πόλη (για πρωτεύουσα). Δεν είναι, δηλαδή, Λονδίνο ή Βερολίνο. Eίναι μια πολύ διαχειρίσιμη πόλη, που την περπατάς άνετα ολόκληρη (αν είσαι τρελός σαν κι εμένα) και που από το αεροδρόμιο μέχρι το κέντρο είναι μόνο 15 λεπτά με το μετρό.

(Υπόψιν: Το μετρό τους είναι αυτόματο, χωρίς οδηγούς. Ακριβώς όπως θα είναι και το - υπό κατασκευή - μετρό της Θεσσαλονίκης)

Αυτή είναι η βασική εικόνα που βλέπει κανείς στους κεντρικούς πεζοδρόμους της Κοπεγχάγης: Κόσμος να περπατάει, ανάμεσα στα όμορφα κτίρια της πόλης και σε μαγαζιά με ακριβές φίρμες και προϊόντα σκανδιναβικού design.

Το πασίγνωστο (σχεδόν κλισέ) Nyhavn (που σημαίνει "νέο λιμάνι"). Όμορφο σημείο, με τα χρωματιστά σπιτάκια - αλλά τέρμα τουριστικό.

Πάμε τώρα στις διαφορές.

Καταρχήν, στην Κοπεγχάγη κάνει κρύο - από αυτό που γνωρίζει μονάχα όποιος έχει ζήσει στον βορρά. Σκεφτείτε πως ήταν αρχές Απρίλη, και τα βράδια τουρτούριζα από το κρύο, ενώ φορούσα κασκόλ και το πιο ζεστό μπουφάν μου. Και γενικότερα ο καιρός είναι αρκετά θλιβερός μέσα στον χρόνο, οπότε η συννεφιά και το κρύο, πάνε πακέτο με την πόλη.

Ακόμη, στην Κοπεγχάγη βλέπεις πλούτο, και σε αυτό νιώθεις τη χαοτική απόσταση από την Ελλάδα. Τόσο Tesla δεν έχω δει μαζεμένο στη ζωή μου - να μη μιλήσω για οτιδήποτε καινούργιο σε Mercedes, Porsche και λοιπά (αλλά ποτέ φανταχτερά μοντέλα). Και τα κλασικά κτίρια στο κέντρο της πόλης, είναι όλα υπέροχα συντηρημένα.

Ειλικρινά, μόλις γύρισα πίσω, με την φρέσκια σκοπιά μιας τέτοιας πόλης, τα αστικό τοπίο της Θεσσαλονίκης μου φάνηκε, δυστυχώς, τριτοκοσμικό. Και είναι, μην μπερδεύεστε.

Έχω την εντύπωση πως μου είπαν ότι σε αυτά τα στρογγυλά, έκαναν δημόσιες εκτελέσεις τον Μεσαίωνα. Ποτέ μην ξεχνάτε, ότι πίσω από τις ευγενικές, σκανδιναβικές στυλάρες, κρύβονται αιμοβόροι Βίκινγκ...

Και το απόγευμα, όταν τελείωνε το γενικό ωράριο εργασίας, έβλεπες το κάθε μπαράκι και εστιατόριο να γεμίζει με κόσμο, όλοι τους χαλαροί και καλοντυμένοι. Αυτή είναι η βασικότερη διαφορά που βλέπεις στους ανθρώπους: Είναι (ως επί το πλείστον) στυλάτοι, χαλαροί και ευγενικοί.

Κατά τα άλλα, η πόλη έχει έντονο τουρισμό, με τόσα πολλά γραφικά σημεία, όπως τις γέφυρες με τα χρωματιστά σπιτάκια, η το μακρουλό "ποτάμι" που περνάει την πόλη, που οι κάτοικοι το λένε “λίμνες” (γιατί, πράγματι, δεν είναι ποτάμι).

Γρήγορα νιώθεις πως η Κοπεγχάγη, έχει έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα που σε κάνει να νιώσεις ότι μπορεί να σου προσφέρει μια τέλεια ποιότητα ζωής - εάν είσαι, φυσικά, προετοιμασμένος να λειτουργήσεις με τους κοινωνικούς τρόπους των Σκανδιναβών, που είναι μια άλλη μεγάλη κουβέντα.

Πόσο ακριβή μπορεί να είναι μια πόλη;

Αυτό, όμως, που θα κάνει πιο πολύ εντύπωση σε έναν νορμάλ επισκέπτη, ειδικά κάποιον από Ελλάδα, είναι οι τιμές των πραγμάτων.

Κοιτάξτε… Η Δανία είναι η χώρα με τους δεύτερους υψηλότερους μισθούς στην Ευρώπη (με μέσο καθαρό μισθό τα 4.000€). Επίσης, έχουν υπερβολικά υψηλή φορολογία στα πάντα, δηλαδή και υψηλό ΦΠΑ, που υποτίθεται ότι υποστηρίζει το φημισμένο κράτος πρόνοιάς τους και τα λοιπά, αλλά…

Ειλικρινά, δεν είσαι προετοιμασμένος για το πόσο ακριβά είναι τα περισσότερα πράγματα!

Τα 7-Eleven είναι τα εθνικά τους mini-market - και μπορείς να βρεις ένα κάθε σχεδόν 400 μέτρα (εντάξει, όχι τόσα πολλά όσα έβρισκα στο Tokyo...)

Πρέπει να το ζήσετε για να το καταλάβετε. Στα 7-Eleven, για παράδειγμα, που είναι η πανταχού παρούσα αλυσίδα με mini-market/περίπτερα της χώρας, ένα hotdog στο χέρι, που στην Ελλάδα θα έκανε maximum 2€, στην Κοπεγχάγη κάνει 7€.

Ένα τοστάκι από το ψυγείο, με ζαμπόν, τυρί και μια μαγιονέζα, κάνει 8,5€. Και ένας flat-white (πείτε cappuccino) σε οποιοδήποτε καφέ της πόλης, θα σας κοστίσει το λιγότερο 6€.

Ετοιματζίδικα σαντουιτσάκια από το (εθνικό τους mini-market) 7-Eleven, που έχει το όνομα έχει και τη χάρη (μου κόστισε μεταξύ 7 και 11 ευρώ).

Με πολύ απλά λόγια, τα πάντα κοστίζουν από δύο έως και τέσσερις φορές περισσότερο, από ότι θα κόστιζαν στην Ελλάδα.

Θα μου πείτε, κάπως έτσι εξισορροπούνται οι υψηλοί μισθοί τους. Και αυτό είναι σχεδόν αλήθεια. Με αυτές τις τιμές, γίνεται ο απλός υπάλληλος του 7-Eleven να παίρνει και αυτός έναν πολύ αξιοπρεπή μισθό (ο “βασικός” τους είναι 2500€ καθαρά).

Όμως, ρωτώντας πολλούς ανθρώπους που μένουν εκεί (ανθρώπους μιας “μέσης” κατάστασης) μου είπαν πως και για αυτούς, στο τέλος του μήνα, το να τρώνε συχνά έξω, για παράδειγμα, τους πέφτει και αυτούς πολύ ακριβό.

Το "danish-style hotdog" θεωρείται το εθνικό τους fast-food. Για το context του άρθρου, πάντως, αυτό το πλήρωσα ανέπαφα σε ένα stand μιας γιαγιάκας στην πλατεία, και μου κόστισε 5.5€.

Ο τρόπος εργασίας των Δανών

Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που πήρα από τα χρόνια που έζησα στη Γερμανία, είναι το ότι έμαθα τον τρόπο εργασίας των Βορειοευρωπαίων.

Εκεί που στην Ελλάδα το δεδομένο είναι η εκμετάλλευση του υπαλλήλου, η μη-τήρηση των προβλεπόμενων, τα παράλογα ωράρια και οι μαλαγανιές από την πλευρά των εργοδοτών, σε χώρες όπως η Γερμανία ή η Δανία (τουλάχιστον στον δικό μου τομέα) η εργασιακή εμπειρία και οι σχέσεις μεταξύ εταιρείας/υπαλλήλου, αγγίζουν το τέλειο.

Με λίγα λόγια, είμαστε μέρα με τη νύχτα. Που διαφέρουμε, όμως, συγκεκριμένα;

Πρώτα απ’ όλα, στο ότι στον χώρο εργασίας, όλοι σου φέρονται σαν ίσο.

Την τελευταία μου μέρα στη Δανία, για παράδειγμα, γνώρισα τον νέο μας Head of Technology, έναν τυπά με 30 χρόνια εμπειρία και προϋπηρεσία σε κάτι εταιρείες-τέρατα. Ε, σε αυτόν τον τύπο απευθυνόμουν με το μικρό του. Χωρίς “κύριε” και λοιπά, αλλά σαν να μιλούσα σε έναν οποιονδήποτε συνομήλικο συνάδελφό μου. Ακριβώς, δηλαδή, όπως μιλάω στον CEO της εταιρείας μου και σε όλους τους υπόλοιπους co-founders.

Στην Ελλάδα, από την άλλη, όλοι ξέρουμε το ύφος εκατό καρδιναλίων που παίρνει ο κάθε ιδιοκτήτης - και όχι μιας εταιρείας 200 ατόμων, αλλά ακόμη και το αφεντικό του συνοικιακού καφέ.

Κατά τα άλλα, δεν υπάρχουν παράλογες υπερωρίες και απαιτούμενα που δεν αναφέρθηκαν (τουλάχιστον στο 99% των περιπτώσεων). Φυσικά, όλοι οι Δανοί δουλεύουν με focus - και αυτό φαίνεται. Αλλά είναι πάντα χαλαροί. Δεν έχουν αυτή την τρέλα που βλέπεις να κουβαλάει ο μέσος Έλληνας, αγχωμένος και βιαστικός, λες και έχουν ευθύνη να μην πέσει κομήτης στη Γη στο επόμενο δεκάλεπτο. 

Με τους ξένους συναδέλφους μου, ποτέ έχω δει ποτέ κανέναν να ανεβάζει τους τόνους ή να φωνάζει (ούτε για πλάκα αυτό). Και όλοι, μα όλοι, φεύγουν από το γραφείο το αργότερο στις 5 - ή και από πολύ νωρίτερα τις Παρασκευές, για να ξεκινήσουν να χαίρονται το ΠΣΚ τους από νωρίς (όπως και με το αντίστοιχο Γερμανικό "Feierabend").

Ακόμη και εάν η μέρα είναι κρύα, όπως κάθε βόρειος λαός που σέβεται τον εαυτό του, όλοι βγαίνουν να καθίσουν στα έξω τραπεζάκια για να χαρούν την παραμικρή υποψία ηλιόλουστης μέρας.

Ή να μοιραστώ μαζί σας, το ότι έβλεπα κόσμο (και κόσμο με ευθύνες) να σταματάει τη δουλειά το μεσημέρι, για να πάει να κάνει ένα τρεξιματάκι, πριν γυρίσει πίσω στο γραφείο. Αυτό σημαίνει “work-life balance”.

Και αυτά τα λέω απλώς για να τα βλέπουν όσοι δεν τα έχουν ζήσει: Ότι υπάρχει και κάτι καλύτερο εκεί έξω. Κάτι διαφορετικό από την καταθλιπτική, καταπιεστική μιζέρια της στερεοτυπικής Ελληνικής δουλειάς.

Τι α̶μ̶ά̶ξ̶ι̶ ποδήλατο οδηγάει ο δικός σου CEO

Είπαμε ήδη δύο λόγια για τους μισθούς και τις τιμές τους, αλλά ένα πολύ ενδιαφέρον πράγμα των Δανών είναι το πόσο αντίθετοι είναι από εμάς τους Μεσόγειους, σε σχέση με την επίδειξη.

Όπως ξέρετε, λίγα λεφτάκια παραπάνω να βγάλει ένας Έλληνας, προτεραιότητά του θα είναι να αγοράσει ακριβά ρούχα με εμφανείς μάρκες και ένα φανταχτερό αμάξι. Ο μέσος Έλληνας, όταν έχει λεφτά, θέλει να το δείχνει. Μη σας πω, και να μην έχει, πάλι να το δείχνει θέλει.

Τέλος πάντων, μπαίνω πρώτη μέρα στα γραφεία της εταιρείας μου, βλέπω ένα ωραίο Tesla παρκαρισμένο απ’ έξω. Ένα Model 3 Dual Motor ήταν. Ακριβώς αυτό που μου αρέσει. Σκεφτείτε, αμάξι των 60.000+. Προφανώς, λέω, θα είναι κάποιου από τους co-founders της εταιρείας.

Δύο μέρες αργότερα, βγαίνω από την πόρτα των γραφείων, παρέα με έναν από τους co-founders, για να πάμε σε ένα event. Ενώ περιμένω να κατευθυνθούμε στο Tesla, εκείνος πλησιάζει τη γωνία με τα ποδήλατα, και ξεκλειδώνει ένα από εκείνα τα βορειοευρωπαϊκά με τις τρείς ρόδες και το καλάθι για τα παιδάκια μπροστά.

Για όσους δεν έχουν δει, κάπως έτσι είναι τα cargo bikes των βορειοευρωπαίων. (Φωτογραφία από Mikael Colville-Andersen)

Κάπου εκεί μου λέει ότι θα περπατήσουμε και αυτός θα κρατάει το ποδήλατο, αλλά αν θέλουμε να πάμε πιο γρήγορα θα μπορούσα να μπω εγώ στο καλάθι και να οδηγήσει. Αφού γελάω, νομίζοντας πως κάνει πλάκα, μου λέει ότι, αν προτιμώ, μπορεί να κάτσει εκείνος στο καλάθι.

Τέλος πάντων, το πιάνετε το νόημα. Ο co-founder μιας πετυχημένης startup στην Δανία, κυκλοφοράει με ένα τρίκυκλο ποδήλατο με καλάθι για μωρά, πρώτον, γιατί όλοι στην Δανία με ποδήλατα κυκλοφορούν, και δεύτερον γιατί αυτός ο λαός έχει αλλεργία με την επίδειξη των χρημάτων.

Εντάξει, γενικά οι Δανοί είναι ποδηλατάδες. Όλοι, μα όλοι, κυκλοφορούν με ποδήλατα. Εδώ μπορείτε να δείτε μια "μεσαίου μεγέθους" (για Κοπεγχάγη) στοίβα από παρκαρισμένα ποδήλατα, δίπλα από έναν σταθμό του μετρό.

Η αυτόματη πινακίδα δίπλα από έναν ποδηλατόδρομο σε μια από τις γέφυρες στις "λίμνες", μετράει τα ποδήλατα που πέρασαν εκείνη τη μέρα, και ολόκληρο τον χρόνο.

Υπάρχει μάλιστα μια έννοια που την αποκαλούν “ο νόμος του Jante”, που περιγράφει την κουλτούρα τους για την επίδειξη, λέγοντας: “Μην πιστέψεις ότι είσαι κάτι το ιδιαίτερο - ή ότι είσαι καλύτερος από εμάς”. Η ουσία αυτής της έκφρασης, (υποτίθεται πως) ρέει μέσα στο αίμα των Σκανδιναβών.

(Πιθανολογώ ως αίτιο των νεοπλουτιστικών κόμπλεξ των Ελλήνων, το ότι, πολύ απλά, είμαστε σχετικά καινούργια χώρα, άρα και ανώριμη, αλλά και “φτωχότερη” από τους άλλους, τουλάχιστον στο 90% των μοντέρνων περιόδων μας.)

Όσον αφορά το Tesla, πάντως, τελικά έμαθα πως ήταν ενός συναδέλφου μου. Δανός και αυτός, αλλά δεν ξέρω αν παρενέβη τον νόμο του Jante. Πάντως Tesla, στην Κοπεγχάγη, είχε αμέτρητα (ξέρω πως έχουν εκπτώσεις φόρου γιατί είναι ηλεκτρικά, και άρα οικολογικά...).

Πως να κάνεις φίλους στην Κοπεγχάγη

Τώρα, πάμε λίγο στο ψητό του θέματος - και αυτό που με αγγίζει περισσότερο.

Οι Βορειοευρωπαίοι είναι καλοί άνθρωποι. Αλήθεια, με τους περισσότερους που έχω γνωρίσει, δεν είχα ποτέ το παραμικρό πρόβλημα. Εκτός από το ότι, πιο συχνά από ότι όχι, είναι κάπως απόμακροι.

Αυτό είναι κομμάτι της κουλτούρας τους: Τόσο οι Γερμανοί, όσο και οι Δανοί, είναι άνθρωποι που όσο φιλικοί κι αν φαίνονται στην πρώτη εντύπωση, στην πραγματικότητα είναι πολύ δύσκολο να σου ανοιχτούν πραγματικά.

Όπως κάθε βορειοευρωπαϊκή πόλη, τα βράδια οι δρόμοι φαίνονται ψιλο-άδειοι, αλλά στην πραγματικότητα όλα τα μαγαζάκια, μπαράκια και εστιατόρια, ήταν γεμάτα με κόσμο που περνούσε καλά...

Μια από τις τελευταίες μέρες μου στην Κοπεγχάγη, βγήκα μια βόλτα με ένα Έλληνα συνάδελφο. Μαζί του, ήταν η Ελληνίδα κοπέλα του και ο Έλληνας παλιόφιλός του, που έμενε και εκείνος Κοπεγχάγη.

Για ακόμη μια φορά, έβλεπα τους Έλληνες να κάνουν παρέα αποκλειστικά με Έλληνες. Και μέσα από τις κουβέντες μου μαζί τους, μου περιέγραφαν τα ίδια πράγματα που είχα ζήσει και εγώ στο Βερολίνο: Πως όσα χρόνια κι αν περάσουν, οι πιθανότητες να “δεθείς” πραγματικά με φίλους από την ξένη (Βόρεια) χώρα στην οποία μένεις, είναι πραγματικά μηδαμινές.

Μια άλλη ιστορία, ήταν τη δεύτερη μέρα, που είχα πει τελευταία στιγμή σε τρία-τέσσερα άτομα να βγούμε για μπύρες μετά τη δουλειά, αλλά κανένας δεν μπορούσε (οι "βόρειοι" θέλουν να οργανώνουν το πρόγραμμά τους από δύο βδομάδες πιο πριν).

Τελικά, αποφάσισα να πάω μόνος μου. Βγαίνοντας προ-τελευταίος από τα γραφεία της εταιρείας, είδα ένα παλικάρι να βγαίνει μετά από εμένα και να κλειδώνει. Χωρίς να τον ξέρω, και χωρίς να περιμένω θετική απάντηση, τον ρώτησα: “Φίλε, μήπως θες να έρθεις για μια μπύρα;”

Ο τύπος, αφού με κοίταξε με περιέργεια, μου είπε “ναι, πάμε”, και συνεχίσαμε παρέα προς μια μπυραρία που είχα βάλει στο μάτι. Η αλήθεια είναι πως παραξενεύτηκα που άκουσα μια θετική απάντηση, τόσο εύκολα, χωρίς καν να τον ξέρω. Σύντομα έμαθα πως ο τύπος ήταν Ιταλός. Τότε, κατάλαβα... Έτσι εξηγούνταν, λοιπόν, η θετική του απάντηση σε μια απρόβλεπτη πρόταση.

Τελικά, καταλήξαμε να γίνουμε ντίρλα με κάτι απίθανες IPA μπύρες και μετά να φωνάξει και κάτι άλλα φιλαράκια του, Ιταλούς. Με τους Ιταλούς, πραγματικά, ένιωσα “σαν στο σπίτι μου”. Σαν να είχα βγει έξω με μια καλή παρέα μου όχι από την Βόρεια Ευρώπη, αλλά από τη Βόρεια Ελλάδα - και μαλώναμε για το ποιός θα κεράσει ποιόν.

Αυτό που μου έκανε μεγαλύτερη εντύπωση, όμως, ήταν αυτό που μου είπε ο τύπος όταν είχαμε χαλαρώσει λίγο. Ζούσε στην Κοπεγχάγη για έξι μήνες, και αύριο θα ήταν η τελευταία του μέρα στην εταιρεία και την πόλη. Βλέπετε, έκανε μια εξάμηνη πρακτική για το διδακτορικό του, και θα γυρνούσε πίσω στο πανεπιστήμιό του στο Λονδίνο.

Αυτό που μου είπε με αγανάκτηση, ήταν: “Ρε φίλε, είναι απίστευτο. Μένω έξι μήνες εδώ, και έπρεπε να φτάσει η τελευταία μου μέρα στην Κοπεγχάγη για να βρεθεί επιτέλους ένας άνθρωπος από τη δουλειά και να μου πει απλά «θες να πάμε για μια μπύρα;»”.

Το πιάνετε το νόημα;

Θα έμενα (ξανά) σε μια πόλη σαν την Κοπεγχάγη;

Λοιπόν: Το έχω δει και το ξαναβλέπω. Έχω φίλους Έλληνες που μένουν Βερολίνο, Αγγλία, Δανία, κάποιοι για δύο χρόνια, κάποιοι για δέκα. Και ειλικρινά, ούτε μια φορά, από έναν από όλους αυτούς, δεν έχω ακούσει να μου λέει: “Έχω αρκετούς φίλους στην νέα μου πόλη και νιώθω ότι το κοινωνικό κομμάτι της ζωής μου είναι καλά”.

Αυτό που ακούω είναι το ακριβώς αντίθετο. Όλοι όσοι ξέρω, απλώς υποφέρουν κοινωνικά.

Προσπαθούν να “χωθούν” σε παρέες, η να γνωρίσουν κόσμο με οποιαδήποτε ευκαιρία (στη δουλειά, σε συλλόγους, σε τυχαία meetups) αλλά στο τέλος είτε αποτυγχάνουν παταγωδώς να δημιουργήσουν το οποιοδήποτε δέσιμο με ανθρώπους μιας διαφορετικής κουλτούρας, ή καταλήγουν να κάνουν παρέα με έναν-δύο Έλληνες που δεν ταιριάζουν καν, αλλά το κάνουν από ανάγκη.

Και ακόμη και αυτοί οι  “με το ζόρι” φίλοι, πχ. σε ένα Βερολίνο, το πιθανότερο είναι ότι σε 1-2 χρόνια θα έχουν φύγει και αυτοί, αφού λίγοι άνθρωποι μένουν για πολλά χρόνια σε αυτά τα μεγάλα Ευρωπαϊκά hubs.

Και στο τέλος, όλοι αυτοί οι γνωστοί μου, διαπραγματεύονται συνεχώς μέσα τους το πότε και αν θα γύριζαν Ελλάδα. Οι μόνοι που επιλέγουν, τελικά, να μείνουν εξωτερικό για πολύ καιρό, είναι απλώς όσοι ξέρουν πως στην Ελλάδα δεν θα είχαν κανένα οικονομικό μέλλον.

Άρα, πέραν από τα (λογικά) πρώτα δύο χρόνια σε μια πόλη του εξωτερικού, που όλα είναι σαν honeymoon, ο μόνος λόγος για να συνεχίσεις να μένεις μετά είναι τα λεφτά.

Και αυτό έχω να απαντήσω και εγώ για το παιχνίδι-σκέψης που έκανα στο μυαλό μου καθώς περπατούσα στους δρόμους της Κοπεγχάγης: Ότι, ευτυχώς, λόγω του επαγγέλματός μου, μπορώ να είμαι μια χαρά και στην Ελλάδα, και δεν έχω κάποιον λόγο να μετακομίσω ξανά σε μια κρυόκωλη χώρα και πάνω απ’ όλα, μακριά από τους ανθρώπους που αγαπώ.

Οπότε, αυτό είναι το συμπέρασμα: Πως κάθε πόλη του εξωτερικού, είναι σίγουρα πολύ ωραία για ένα σύντομο ταξιδάκι, σαν τουρισμός. Και ίσως και για ένα μεγαλύτερο, αλλά όχι πολύ μακροχρόνιο, διάστημα, για να πάρεις την εμπειρία. Βλέπεις κάτι διαφορετικό, ανοίγει το μυαλό σου και τα λοιπά. Το να μείνεις, όμως, για καιρό, έχει πάντα το αίσθημα της “ξενιτιάς”, όσο κοντά και αν είναι με μια Ryanair. Σε μια ξένη χώρα, θα είσαι για πάντα “ξένος”, ότι και να κάνεις.

Και στα 30 μου, η ανάγκη να “φύγω μακριά”, αισθάνομαι πως έφυγε μακριά και αυτή. Και μετά από ένα τέτοιο ταξίδι, καταλήγω να εκτιμώ ακόμη περισσότερο αυτό που έχω εδώ πέρα, και που κάποτε, κατά κάποιον τρόπο, μισούσα.

Οπότε, χαίρομαι που έζησα αυτές τις δέκα μέρες στην Κοπεγχάγη. Πήρα τη δόση μου για τώρα. Και επιβεβαίωσα ότι, προς το παρόν, βρίσκομαι σε έναν καλό δρόμο, ή έστω έναν δρόμο που μου ταιριάζει.

Όμως, αυτό που ισχύει για μένα, δεν είναι δεδομένο ότι θα ισχύει και για όλους. Και στην τελική, κανείς δεν μπορεί να ξέρει τη δική του απάντηση στο ερώτημα του "εξωτερικού", μέχρι να το δοκιμάσει και ο ίδιος...

(υγ. Παρόλα αυτά, εάν δεν μπορούσα να είμαι οικονομικά καλά στην πατρίδα μου, θα έφευγα πάλι για εξωτερικό από "εχθές")

Με άλλα λόγια, τα πράγματα είναι δύσκολα.

Επειδή, λοιπόν, η χρηματική άνεση, είναι κάτι που λείπει από πολλούς, μια μερίδα της κοινωνίας έχει αποκτήσει έναν “φετιχισμό” απέναντι στον πλούτο. Τα λεφτά, για πολλούς, έχουν γίνει το απόλυτο ιδανικό. Το μόνο πράγμα που έχει σημασία.

Γι’ αυτό και η νέα γενιά, δίνει εκατομμύρια (pun intended) views σε κλιπάκια από τραπ κομμάτια που μιλάνε μόνο για αυτά.

Βάζω έναν Σνίκαρο εδώ, για το καλό. Feel free να το βάλετε να παίζει στο background όσο διαβάζετε το άρθρο.

Οι στίχοι “τώρα είμαι millionaire, ξεκίνησα-πο-το-μηδέεεν” με κάνουν κι εμένα να σουφρώνω τα χείλια και να κουνάω το κεφάλι με ύφος μπλαζέ (η δύναμη του beat ρε ‘σεις), αλλά τον μέσο πιτσιρικά τον τραβάνε, γιατί μιλάνε ακριβώς για αυτό το άπιαστο όνειρο.

Και πράγματι, το να γίνει κανείς “εκατομμυριούχος” είναι κάτι που βρίσκεται έξω από τους ρεαλιστικούς στόχους ζωής για τον μέσο Έλληνα, ειδικά για ένα νεαρό παιδί που ζει με τα λίγα.

Η μήπως όχι;

Πως να γίνεις millionaire; (ξεκινώντας κι εσύ από το μηδέν)

Επειδή, όπως καταλαβαίνετε, κάπου θέλω να το πάω, ας βάλουμε το “τι σημαίνει εκατομμυριούχος” σε μια σειρά...

Κατ’ αρχήν, το "εκατομμυριούχος", σαν έκφραση, υπήρχε πολύ πριν μας έρθει το ευρώ - τουλάχιστον από όταν το τηλε-παιχνίδι “Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος” έπαιζε στην Ελλάδα (και ακόμη πήγαινα δημοτικό).

Για όσους δεν θυμούνται, οι ένα εκατομμύριο δραχμές, αντιστοιχούσαν σε 3.000 ευρώ. Όχι πολλά λεφτά θα έλεγε κανείς, υπό την έννοια ότι κανείς δεν θα έλεγε σήμερα πως ήταν “εκατομμυριούχος” με 3.000€. Σωστά;

Για χάρη του thought experiment, όμως, ας πούμε ότι σε δραχμές, θα θεωρούνταν κανείς πραγματικά "εκατομμυριούχος" με 100 εκατομμύρια, έτσι επειδή ακούγεται ωραίο και μεγάλο νούμερο.

Αυτά, σε ευρώ είναι περίπου 300.000€. Και υπολογίζοντας την πραγματική τους αξία, με βάση τον πληθωρισμό (χρησιμοποίησα ένα τυχαίο εργαλειάκι που βρήκα στο internet) η αξία τους σήμερα είναι περισσότερο κοντά στα 400.000€. Νομίζω πως όλοι μας συμφωνούμε πως, για τον μέσο Έλληνα, τα 400.000€ είναι ένα αξιοσέβαστο ποσό.

Επειδή αυτό το ποσό μου ακούγεται πολύ valid, ας το στρογγυλέψουμε στο μισό εκατομμύριο ευρώ (500.000€). Ο εκατομμυριούχος του τότε, δηλαδή, είναι ο μισο-εκατομμυριούχος του σήμερα.

Άρα, ένας μέσος Έλληνας, με μέσο μισθό (σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΕΦΚΑ) τα 1000€ καθαρά, βγάζει 14.000€ τον χρόνο (με 14 μισθούς). Άρα, για να περάσουν 500.000€ από τα χέρια του, θα πρέπει να δουλεύει για 36 χρόνια - και αυτό χωρίς να βάλει απαραίτητα κάτι στην άκρη.

Προφανώς, το πόσα λεφτά περνάνε από τα χέρια σου και τα πόσα έχεις στην άκρη, είναι ένα τελείως διαφορετικό πράγμα. Αλλά ας αφήσουμε την ανάλυση προσωπικοτήτων και ας δούμε τα ωμά μαθηματικά.

Σε ένα ζευγάρι, που ο καθένας τους βγάζει τον (στατιστικά) μέσο μισθό, στο σπίτι μπαίνουν 2000€ καθαρά τον μήνα. Από αυτά θα αφαιρέσουμε τα μισά για βασικά και πάγια έξοδα, και τα μισά των μισών για όλα τα υπόλοιπα. Τότε, τους μένουν 500€ για να μπουν στην άκρη κάθε μήνα. Με 14 μισθούς, μιλάμε για 7.000 ευρώ τον χρόνο στην αποταμίευση.

Άρα, για να βάλουν μισό εκατομμύριο στην άκρη, θα χρειαστεί να δουλεύουν για 71 χρόνια, που δεν ακούγεται πολύ καλό, γιατί (με βάση τις πιθανότητες) θα έχουν πεθάνει προτού τα καταφέρουν.

Από την άλλη, με τους ίδιους μισθούς, αλλά σε εύρος 30-ετίας τώρα (σε πιο μικρό διάστημα δηλαδή), το ζευγάρι θα μπορούσε να έχει μαζέψει περίπου 200.000€. Καθόλου άσχημα, αλλά παραμένει λιγότερο ακόμη και από τα μισά του στόχου μας.

Οπότε, για να πλησιάσουμε στον στόχο του μισού εκατομμυρίου, ερχόμαστε σε δύο εναλλακτικές πιθανότητες: 

Η μία είναι ότι το ζευγάρι θα πρέπει να βγάζει περισσότερα λεφτά.

Το ότι ο “μέσος” Έλληνας βγάζει 1.000 ευρώ, σημαίνει ότι υπάρχουν και πολλοί που βγάζουν περισσότερα από αυτά (όπως, φυσικά, και λιγότερα). Με ένα αντίστοιχο ζευγάρι, που όμως βρίσκεται ψηλότερα στην μισθολογική κλίμακα και ο καθένας τους βγάζει 2.000 € καθαρά (top 6% των μισθωτών και για τους δύο, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία από ΕΡΓΑΝΗ), το συνδυασμένο, ετήσιο καθαρό τους εισόδημα θα είναι 56.000€.

Με αυτό, ο στόχος του μισού εκατομμυρίου σε αποταμίευση (με τα ίδια ακριβώς έξοδα) μπορεί να επιτευχθεί σε 14 χρόνια, αφού το ζευγάρι θα βάζει στην άκρη 35.000€ τον χρόνο. Φυσικά, θα πρέπει να συνεχίζει να ζει σχετικά λιτά, όπως και όταν έβγαζε 2000 στο σύνολο. Αλλά για πρώτη φορά βλέπουμε μια ρεαλιστική πιθανότητα για την εκατομμυριουχοποίηση.

Ναι, ναι, το ξέρω ότι δεν μίλησα ακόμη για την περίπτωση του να έχουν παιδιά. Με αυτές τις γλυκούλικες καταβόθρες χρήματος, ανάλογα τον αριθμό τους, αργά η γρήγορα ακόμη και 4.000+ να μπαίνουν στο σπίτι ανά μήνα, μπορεί να αρχίσουν και να πέφτουν λίγα. Οπότε και πάλι επιστρέφουμε κάπου στην πρώτη περίπτωση.

Πάντως, αν και πολλοί αρνούνται να το συνειδητοποιήσουν, στην Ελλάδα υπάρχει ένας μετρήσιμος αριθμός ανθρώπων, που είτε παίρνουν πολύ καλούς μισθούς, είτε είναι ελεύθεροι επαγγελματίες/επιχειρηματίες με πολύ καλά κέρδη.

Προφανώς, ποσοστιαία δεν είναι πάνω από 5-10% του πληθυσμού, αλλά για αυτούς, το όνειρο του “μισο-εκατομμυριούχου” δεν είναι καθόλου παράλογο σε βάθος χρόνου.

Και τι κάνεις με τόσα λεφτά στην άκρη;

Σίγουρα, με τους μισθούς που παίρνει ο μέσος 25-άρης (600-800€), η δυνατότητα για αποταμίευση είναι πολύ μειωμένη. Και ακόμη και αν το ποσό ανέβει με τον καιρό, πολλοί δεν ελπίζουν για τα ανώτερα όρια της μισθολογικής κλίμακας.

Μια άλλη πιθανότητα, λοιπόν, είναι να χαμηλώσουμε τον πήχη για το τι θα πει “εκατομμυριούχος”. Τα 500.000€, σαν νούμερο, ok, ακούγονται ωραίο, αλλά η ουσία είναι το τι θα έκανε κανείς με αυτά τα λεφτά για να αισθάνεται πλούσιος.

Για μια μεσοαστική οικογένεια, με δύο παιδιά, φαντάζομαι πως θα ήταν να έχει:

• Ένα ιδιόκτητο σπίτι (150.000€)

• Ένα καλό αμάξι, ανώτερης κατηγορίας (40.000€)

• Ένα δεύτερο μικρό αμάξι (20.000€)

• Αρκετά λεφτά ασφαλείας στη άκρη για “μια δύσκολη στιγμή” (50.000€)

• Τουλάχιστον ένα βασικό ποσό για να βοηθήσει τα δύο παιδιά του να πάρουν ένα δικό τους σπίτι όταν έρθει η ώρα (150.000€).

Πάνω-κάτω, 400.000€ δηλαδή. Ας βάλω ένα κάτω φράγμα στα 350.000€ λοιπόν (κι ας δουλέψουν τα παιδιά λίγο παραπάνω για το δικό τους σπίτι).

Όπως βλέπετε, μετράω ένα μεγάλο κομμάτι του πλούτου σε assets και όχι σε μετρητά, αλλά αυτός είναι και ο σκοπός των χρημάτων, αφού όταν πχ. πληρώνεις ενοίκιο, τα λεφτά σου “εξαφανίζονται” στις μηνιαίες πληρωμές, ενώ με τη δική σου ιδιοκτησία, πάνω-κάτω, σου μένει αυτό που αγόρασες στην αρχή, μείον το οποιοδήποτε λογικό depreciation.

Οπότε, μήπως, το πιο ρεαλιστικό ποσό-στόχος για "αποταμίευση" θα έπρεπε να είναι τα 350.000€, για μια οικογένεια με δύο εργαζόμενους σε αυτή;

Ποιός θέλει να γίνει 350.000-ούχος;

Αφού κάναμε όλο αυτό το διασκεδαστικό thought-experiment, θα μου πείτε: “Ναι ρε μάγκα, αλλά τι να το κάνω με 300.000 σε assets, αφού καταναλώνοντας έναν ολόκληρο καλό μισθό και με κάνα καταναλωτικό δάνειο, και πάλι σε παρόμοιο σπίτι θα μένω και παρόμοιο αμάξι θα οδηγάω”.

Όπως σωστά εντοπίζει ο υποθετικός φίλος, τα 300.000€, όταν τα βλέπεις στην πράξη (και όχι μόνο σαν ένα γενικό νούμερο) συνειδητοποιείς πως δεν σε ανεβάζουν σε κάποιο στρατοσφαιρικό επίπεδο της κοινωνίας, ειδικά αν τα λεφτά αφορούν μια ολόκληρη οικογένεια.

Για τους γύρω σου, πάνω-κάτω ο ίδιος άνθρωπος θα φαίνεσαι. Ούτε Ferrari θα οδηγάς, που από μόνη της κάνει γύρω στα 150.000€, ούτε τη βιλάρα στην Εκάλη θα έχεις, που κάνει πάνω από 1.000.000 €, ούτε θαλαμηγό θα έχεις, και ούτω καθεξής.

Το είπα και στην αρχή: Το τι σημαίνει “πολλά λεφτά” είναι σχετικό. Για κάποιους, ακόμη και τα 10.000€ μπορεί να φαίνονται πολλά, ενώ για άλλους, που τυπώνουν δεκάδες χιλιάρικα τον μήνα (βλέπε μεγαλογιατρούς, πετυχημένους επιχειρηματίες), θα πρέπει να μιλήσουμε για αρκετά εκατομμύρια.

Και ας το ξαναπούμε: Ο πλούτος έχει diminishing returns: Από ένα σημείο και μετά, μπορεί να σε ξανακάνει να νιώθεις “φτωχός”, αφού όταν βγάζεις κάνα εκατομμύριο τον χρόνο, πιθανότατα θα αρχίσεις να ανταγωνίζεσαι αυτούς που βγάζουν ένα εκατομμύριο τη μέρα.

Γενικά, πάντως, με πάνω-κάτω 350.000 ευρώ σε assets και ρευστό, μια κανονική οικογένεια στην Ελλάδα, θα μπορεί να αισθάνεται ασφαλής, στο μέτρο του δυνατού, να μην της λείπει τίποτε από τα απαραίτητα και να έχει τα βασικά εφόδια για να εξελιχθεί ακόμη περισσότερο.

Και, πάνω απ’ όλα, να μη χρωστάει σε κανέναν - που είναι ένα από τα βασικότερα στοιχεία του πραγματικού “πλούτου”.

Αλλά, "millionaire" με την extravagant έννοια που το έλεγε ο Snik, προς το παρόν δεν βλέπω...

Μήπως, όμως, η ζωή είναι μικρή για να αποταμιεύσω;

Για να προσγειωθούμε στην πιο κοινή πραγματικότητα, όταν ένα ζευγάρι όπου ο καθένας βγάζει 700€ τον μήνα (άρα πες 3000€ maximum στην άκρη ανά χρόνο) σε 20 χρόνια θα έχει μαζέψει μονάχα 60.000€, που σήμερα δεν αγοράζουν ούτε ένα αξιοπρεπές διαμέρισμα, θα αναρωτηθεί (λογικά) κανείς: γιατί να ζήσει φτωχικά για 20 χρόνια ώστε να μαζέψει λεφτά, που ίσως δεν προλάβει καν να τα χαρεί;

Μεγάλη αλήθεια. Αυτό είναι το “κόστος ευκαιρίας” που είχαμε συζητήσει παλαιότερα. Πόσο νόημα έχει να “περιμένεις” τόσο πολύ για κάτι και να θυσιάζεσαι, σε μια μοναδική ζωή που δεν ξέρεις πότε θα τελειώσει; Κι αν όλα όσα θα μπορούσες να κάνεις τώρα, σήμερα, ακόμη και με δανεικά, θα σε έκαναν πολύ πιο χαρούμενο;

Το ερώτημα είναι μεγάλο και ακουμπάει προς φιλοσοφία-μεριά. Η δική μου άποψη είναι πως χρειάζεται μια ισορροπία (ως συνήθως). Το ποιά είναι αυτή, πρέπει να το βρει ο καθένας μέσα του. Τι σε κάνει χαρούμενο; Τι είδος χαρακτήρα είσαι; Τι είχες ήδη βρει “έτοιμο” από πριν και τι όχι; Τι παρακαταθήκη θέλεις να αφήσεις ο ίδιος;

Όλα αυτά είναι μια τεράστια συνάρτηση που και πάλι δεν οδηγεί σε μια μοναδική απάντηση.

Αλλά επειδή εγώ από φιλοσοφίες δεν ξέρω, το μόνο που ήθελα να πω, μέσα από αυτό το άρθρο, είναι πως το trapper-όνειρο του millionaire, για τον μέσο, λαϊκό Έλληνα, μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει ακόμη και σήμερα. Αν, φυσικά, το dream car είναι μια μέση Mercedes, και όχι μια Ferrari. Και αν η βίλα με τα μοντέλα είναι απλώς ένα “ok” διαμέρισμα με μια (γιατί όχι) σύντροφο-μοντέλο.

Λίγη προσπάθεια παραπάνω, λίγη υπομονή και λίγο πιο χαμηλά η μπάλα, και το όνειρο του “millionaire”, τεχνικά, είναι μια υπαρκτή πιθανότητα, ακόμη και στην Ελλάδα με τους χαμηλούς μισθούς, ακόμη και στην εποχή με τα αρνητικά επιτόκια.

Και οι τράπερ, μη νομίζετε: Όσοι από αυτούς βγάζουν καλά λεφτά, πόσα χρόνια πιστεύετε θα μείνουν στο επίκεντρο της προσοχής μας; Τρία; Πέντε; Μετά, θα έρθει η επόμενη μόδα, και θα επιστρέψουν και αυτοί σε “χαμηλή εισοδηματική κλίμακα”. Αυτοί κι αν είναι που πρέπει να κάνουν αποταμίευση με πειθαρχία, όσο προλαβαίνουν.

Και ο τρόπος για να βγάλεις λεφτά υπάρχει, και ο χρόνος να τα μαζέψεις. Απλώς, κανείς δεν είπε ότι είναι εύκολο.

Αφήστε που η "αποταμίευση" σε πάει μέχρι ένα σημείο. Είναι μια πολύ καλή αρχή, αλλά για τα πολλά λεφτά, αναγκαστικά, πρέπει η να "μπλεχτείς" σε περίεργα μονοπάτια, ή να επενδύσεις τα λεφτά σου πολύ έξυπνα - πράγμα που είναι μια δύσκολη και full-time δουλειά για λίγους.

Και ναι, οι πιθανότητες να αγοράσεις θαλαμηγό συνεχίζουν να είναι πολύ μικρές, αλλά μην ξεχνάς όλα όσα πάντα κρύβονται πίσω από την επιφάνεια: Οι περισσότεροι εφοπλιστές είναι, ξερω-γω, οι τρίτες γενιές οικογενειών, όπου ένας προ-πάππους τους ξεκίνησε ταπεινά και φτωχικά, χτίζοντας βήμα-βήμα όσα μπορούσε και επενδύοντάς τα, ώστε να αφήσει κάτι στην επόμενη γενιά.

Και μέσα από την θέληση και την πειθαρχία, φτιάχνεται αυτό που λέμε generational wealth και οι πραγματικοί “εκατομμυριούχοι”. Α, βοηθάει αρκετά και το compounding, αλλά αυτό θα είναι το επόμενο μας θέμα, όταν πιάσω ξανά κάτι σχετικό με οικονομία…

υγ. Και μια definitive checklist για το τέλος:

Πως να γίνεις “μισο-εκατομμυριούχος”.

• Κάνε μια από τις δουλειές που βγάζουν καλά λεφτά: Αυτή είναι η σιγουρότερη λύση. Με 600€ τον μήνα, δυστυχώς, η “οικονομική σου υγεία” οδηγείται σε ένα προδιαγεγραμμένο dead-end.

  • Υπάρχουν γιατροί, δικηγόροι, προγραμματιστές, τραπεζικοί που βγάζουν πολύ καλά λεφτά. Αλλά, αν δεν ήσουν αρκετά τυχερός για να τα σπουδάσεις, υπάρχουν και πολλοί επιχειρηματίες που “κινούν χρήμα”. Sky’s the limit…

    • Αν και υπάρχουν και πολλοί “επιχειρηματίες” που το φυσάνε και δεν κρυώνει…

• Βγάλε περισσότερα λεφτά: Ότι δουλειά και αν κάνεις, πάντα υπάρχει περιθώριο εξέλιξης. Αν βαριέσαι και μείνεις στάσιμος, το ίδιο στάσιμα θα μείνουν και τα λεφτά σου. Από την άλλη, με μερικές αυξήσεις στη σειρά (σε βάθος χρόνων) το ποσό που θα μπορείς να αποταμιεύεις μπορεί να αυξηθεί πολύ πιο εύκολα, από το να “κόβεις” συνεχώς το τι καταναλώνεις.

• Μάθε να τρώς λιγότερα από όσα βγάζεις: Ακόμη και 1.000.000€ αν βγάζεις τον μήνα, αν τρώς 1.000.001€, στο τέλος θα βρεθείς και πάλι να χρωστάς.

  • Be consistent: Όσα κι αν μπορείς να βάζεις στην άκρη, ακόμη κι αν είναι λίγα, κάνε υπομονή και κάντο σταθερά, για πολύ καιρό. Είναι ο μόνος τρόπος για να δεις το οποιοδήποτε θετικό αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα.

  • Μην είσαι “καταναλωτικός”: Η 100η μπλούζα από τα Zara που θα αγοράσεις, σε δύο μήνες θα είναι για πέταμα. Βάλε τα λεφτά στην άκρη. Μάθε να μην είσαι θύμα της κατανάλωσης, και ξεκίνα να χτίζεις τον προσωπικό σου οικονομικό πλούτο.

• Επένδυσε τα χρήματά σου σε κομμάτια που σου επιστρέφουν: Σίγουρα ένα σπίτι για να ζεις. Πάντα γη. Πιθανότατα παγκόσμια ETFs. Λεφτά που κάθονται, αργά ή γρήγορα, “τρώγονται” από τον πληθωρισμό.

• Αγάπα το χρήμα σαν "θεό" σου (μεταξύ σοβαρού και αστείου): Σε ένα τόσο ανταγωνιστικό "σπόρ", να είστε σίγουροι πως βγαίνουν κερδισμένοι μονάχα οι πιο πωρωμένοι. Με άλλα λόγια, αν δεν το έχεις πραγματικά μέσα σου, οι πιθανότητες να γίνεις αληθινός "millionaire", είναι τραγικά μικρές.

#45: Τι σημαίνουν οι (συχνότερες) πολιτικές ορολογίες

(1900 λέξεις. Χρόνος διαβάσματος: 8 λεπτά)

Αν θέλεις να ακούσεις αυτό το άρθρο σε μορφή podcast, κάνε κλικ στο banner, ή σε ένα από τα παρακάτω link.

Spotify | Apple Podcasts | Google Podcasts | Anchor.fm

Λοιπόν, ξέρω πως είχα υποσχεθεί συχνότερα updates, αλλά αυτόν τον καιρό δίνω όλη μου την ενέργεια (εκτός δουλειάς) στο τελευταίο editing του βιβλίου που ανέφερα στο προηγούμενο newsletter. Sorry, αλλά πρέπει να τελειώνω και με εκείνο.

Επίσης, επειδή το θέμα αυτού του newsletter ανήκει σε εκείνα που δεν έχω την παραμικρή ιδέα αν θα σας αρέσει η όχι, δώστε μου ένα μικρό feedback στο group, ή με μια μικρή απάντηση σε αυτό το email.

Ελπίζω, πάντως, να είστε όλοι καλά και να περάσετε όμορφα στις γιορτές που πλησιάζουν. Το λέω επειδή με ξέρω και προβλέπω επόμενο newsletter μετά τη νέα χρονιά... 😅

Οπότε, καλή ανάγνωση (ή ακρόαση) για τώρα, και τα υπόλοιπα τα λέμε στο groupάκι μας στο Facebook.

Αν πριν από μερικά χρόνια μου έλεγαν πως θα με ενδιέφερε η πολιτική, θα απαντούσα… λογικό. Εννοώ, πως γίνεται να μη σε ενδιαφέρει ένα από τα βασικότερα φαινόμενα της κοινωνίας που καθορίζει τη ζωή μας;

Για να μην παρεξηγηθώ: Μέχρι τα 25 μου περίπου, το ενδιαφέρον μου για την πολιτική, έφτανε το πολύ μέχρι το ξεφύλλισμα καμιάς εφημερίδας (της Espresso, λολ). Σήμερα, όμως, αλήθεια με πωρώνει, σχεδόν όπως κάποιοι άλλοι έχουν τη μπάλα σαν “θερμόαιμο” ενδιαφέρον.

Αλλά, μέχρι να φτάσω στο σήμερα, και να μπορώ να κάνω καμιά κουβέντα στο καφενείο (λολ ξανά), συνάντησα πολλές έννοιες που μου έμοιαζαν αλαμπουρνέζικα. Και πραγματικά, συνειδητοποίησα ότι υπάρχει μια ολόκληρη λίστα από πολιτικές ορολογίες, που ακούμε κάθε μέρα σε τηλεόραση και συζητήσεις, αλλά δεν καταλαβαίνουμε τι πραγματικά σημαίνουν.

Με αφορμή αυτό, και το ότι βρισκόμαστε ξανά στην αρχή μιας μακράς προεκλογικής περιόδου (όπως πάντα), νομίζω ότι είναι καλή ευκαιρία για να κάνουμε ένα μικρό φρεσκάρισμα σε μερικούς από τους βασικότερους πολιτικούς όρους.

Τι σημαίνουν μερικές από τις (συχνότερες) πολιτικές ορολογίες

Ας ξεκινήσουμε πρώτα από τα πολύ βασικά...

Αριστερά/Δεξιά/Κέντρο

Οι όροι “αριστερά” και “δεξιά”, προέρχονται από τη Γαλλική Επανάσταση, όπου στο Γαλλικό κοινοβούλιο, οι βουλευτές είχαν πάρει τις αντίστοιχες θέσεις στον χώρο: Στα αριστερά κάθονταν οι πιο “προοδευτικοί” και στα δεξιά οι συντηρητικοί.

Υπάρχει, βέβαια, και η έννοια “κέντρο”, για όσους ανήκουν κάπου στη μέση. Αλλά, αλήθεια, κάθε είδους κατηγοριοποίηση σε οριζόντια διάσταση, θα είναι πάντα υπερ-απλούστευση της πραγματικότητας.

Κομμουνιστής

Πέραν από τα memes και τα στερεοτυπικά με τις ντουντούκες του ΚΚΕ, ο κομμουνισμός είναι μια πολιτική θεωρία που έχει στόχο να μοιράσει τα μέσα της παραγωγής σε ολόκληρο τον λαό. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τον καπιταλισμό, όπου τα μέσα παραγωγής ανήκουν σε λίγους και οι εργάτες απλώς πληρώνονται για τον χρόνο τους.

Φιλελεύθερος

Ο φιλελευθερισμός, σε πολλά κομμάτια, είναι το αντίθετο του κομμουνισμού: Εκεί που ο κομμουνισμός αφαιρεί το δικαίωμα της ιδιοκτησίας (αφού, ετυμολογικά, όλα ανήκουν σε όλους), στον φιλελευθερισμό τα υψηλότερα ιδανικά είναι το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, η ελευθερία της αγοράς και η ισότητα όλων απέναντι στον νόμο.

Ναζί/Φασίστας

Επειδή την ιστορία με τους Ναζί, οι περισσότεροι την ψιλο-γνωρίζουμε, θα μείνω μονάχα σε ένα ενδιαφέρον ετυμολογικό θέμα:

Γενικά, έχουμε συνηθίσει να συνδυάζουμε την αριστερά με τον σοσιαλισμό και τη δεξιά με τον φασισμό. Η λέξη “Ναζί”, όμως, είναι απλώς μια συντομογραφία του Γερμανικού “Nazionalsozialismus” που στα Ελληνικά μεταφράζεται ως “Εθνικοσοσιαλισμός”. Ναι, περιέχει τη λέξη "σοσιαλισμός".

Στην πράξη, φυσικά, οι σοσιαλιστικές τάσεις του Ναζισμού δεν έγιναν ποτέ πραγματικότητα, αφού όταν ήρθε στην εξουσία η Γερμανία εξελίχθηκε απλώς σε μια μηχανή πολέμου.

Ο φασισμός, από την άλλη, είναι μια ακραία συντηρητική πολιτική θεωρία, γεννημένη στην Ιταλία του Μουσολίνι, όπου το κράτος μπαίνει πάνω από όλα. Ο ακραίος ρατσισμός του ναζισμού δεν ήταν εξ’ αρχής κομμάτι της - αν και λόγω της συνεργασίας τους με τους ναζί, αργότερα, τους πήρε και αυτούς η μπάλα.

Μεταπολίτευση

Να μια λέξη που ακούμε συνέχεια, αλλά λίγοι ξέρουν τι ακριβώς σημαίνει.

Η Ελλάδα, τα τελευταία εκατό χρόνια, είχε πολύ αναστατωμένη πολιτική ιστορία (όπως έγραψα και σε πρόσφατο άρθρο).

Αυτή η τεράστια περίοδος αναστάτωσης, όμως, θεωρούμε ότι τελείωσε το 1974, μετά τη Χούντα των Συνταγματαρχών. Την κυβέρνηση ανέλαβε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ψηφίστηκε το νέο Σύνταγμα της Ελλάδος και από τότε η χώρα μας, σε γενικές γραμμές, λειτουργεί με δημοκρατικούς, κοινοβουλευτικούς όρους.

Με άλλα λόγια, πριν το 1974 υπήρχε το χάος και μετά τα πράγματα μπήκαν σε μια σειρά. Φτιάχτηκε το ΠΑΣΟΚ και η Νέα Δημοκρατία, και όλα έγιναν πάνω-κάτω όπως είναι σήμερα. Ε, αυτό το λέμε “μεταπολίτευση”.

Πάμε τώρα σε λίγο πιο βουλευτικούς όρους...
 

Απλή αναλογική / Ενισχυμένη αναλογική

Να δύο έννοιες που ακούμε συχνά τον τελευταίο καιρό, αφού αφορούν τις επόμενες εκλογές. Και οι δύο, έχουν να κάνουν με το σύστημα των εκλογών και συγκεκριμένα με τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται ο νικητής τους.

Με την “απλή αναλογική”, για να σχηματιστεί κυβέρνηση, χρειάζονται τουλάχιστον οι μισές (συν μια) έδρες από τις 300. Δηλαδή 151. Το αποτέλεσμα, δηλαδή, ακολουθεί μια απλή αναλογία, όπου κυβερνάει όποιος ψηφίζεται με απόλυτη πλειοψηφία.

Στην πράξη, όμως, το να πάρει ένα κόμμα το 50% των ψήφων είναι πολύ δύσκολο. Οπότε, αναγκαστικά, το πρώτο κόμμα θα πρέπει να συνεργαστεί και με άλλα κόμματα για να στήσει κυβέρνηση.

Με την “ενισχυμένη αναλογική”, από την άλλη, αρκεί το πρώτο κόμμα να πάρει γύρω στο 37% για να σχηματίσει κυβέρνηση, αφού, ανάλογα με τις ψήφους, παίρνει και μπόνους έδρες που του το επιτρέπουν.

Για να πιάσουμε και την επικαιρότητα: όταν κυβέρνησε ο Σύριζα, άλλαξε τον εκλογικό νόμο σε “απλή αναλογική”, ενώ τώρα η Νέα Δημοκρατία τον γύρισε ξανά σε “ενισχυμένη”, το οποίο, όμως, θα ισχύσει από τις μεθεπόμενες εκλογές.

Το κακό με την απλή αναλογική, είναι πως συχνά είναι αδύνατον να συνεργαστούν κόμματα με αντίθετες απόψεις. Αυτό το λύνει η “ενισχυμένη αναλογική”, επιτρέποντας πιο εύκολα σε ένα ατόφιο κόμμα, να κυβερνήσει με πλειοψηφία.

Ψήφος εμπιστοσύνης

Έτσι λέμε απλούστατα μια ψηφοφορία στη Βουλή, που δείχνει αν η πλειοψηφία των βουλευτών συνεχίζει να υποστηρίζει την κυβέρνηση. Αν η “ψηφοφορία εμπιστοσύνης” αποτύχει, τότε η κυβέρνηση πρέπει να παραιτηθεί.

Πρόταση μομφής

Η πρόταση μομφής, η αλλιώς “πρόταση δυσπιστίας”, είναι το ακριβώς αντίθετο: Μια ψηφοφορία, που ζητείται από κάποιο μέλος της βουλής εναντίων κάποιου πολιτικού προσώπου ή της κυβέρνησης, και εάν υπερψηφιστεί, το/την υποχρεώνει να παραιτηθεί.

Πάμε λίγο σε Τουρκο-related όρους;
 

Casus belli

Στην Ελλάδα έχουμε ένα ολόκληρο ξεχωριστό λεξιλόγιο με πολιτικούς όρους που έχουν να κάνουν ειδικά με τις σχέσεις μας με την Τουρκία.

Ο πρώτος όρος είναι το λατινικό “casus belli”, που σημαίνει “αιτία πολέμου”. Όταν το λέμε, αναφερόμαστε στην επίσημη, διαχρονική δήλωση της Τουρκίας, πως αν η Ελλάδα αυξήσει τα όρια των χωρικών υδάτων της στα 12 ναυτικά μίλια, αυτό θα αποτελέσει “αιτία πολέμου”.

Χωρικά ύδατα

Και για να το συνεχίσουμε, όπως μια χώρα έχει σύνορα στη στεριά, έτσι έχει και στη θάλασσα. Αυτά καθορίζονται από μια σειρά από διεθνείς κανόνες, που λέγονται “το δίκαιο της θάλασσας”.

Σύμφωνα με αυτούς, μια χώρα έχει δικαίωμα να θεωρεί “χωρικά της ύδατα”, όσα είναι σε απόσταση μέχρι 12 ναυτικών μιλίων από τη στεριά.

Επειδή, όμως, πολλά νησιά μας βρίσκονται σε πολύ κοντινή απόσταση από την Τουρκία, η Τουρκία θεωρεί ότι αν αξιοποιήσουμε το δικαίωμά μας για επέκταση των ναυτικών μιλίων, καταπατούμε τα δικά τους δικαιώματα.

Έτσι, φτάνουμε σε αυτό το πρόβλημα με το casus belli, όπου πολλά κομμάτια της θάλασσας που τυπικά ανήκουν στην Ελλάδα, η Τουρκία τα περιγράφει (μονομερώς) ως “Γκρίζες Ζώνες”.

Υφαλοκρηπίδα/ΑΟΖ

Πάμε ένα ακόμη με Τουρκία και μετά αλλάζουμε θέμα.

Η "υφαλοκρηπίδα", με πολύ απλά λόγια, είναι ένα σχετικά ρηχό κομμάτι γης, που μπορεί να επεκτείνεται κάτω από τη θάλασσα, μετά το τέλος της στεριάς μιας χώρας. Επειδή, λοιπόν, είναι αρκετά ρηχό, υπάρχει η αντίληψη ότι αποτελεί και αυτό χωρικό σύνορο της χώρας.

Αυτά τα κομμάτια είναι πολύ σημαντικά, γιατί περιέχουν πλούτο, είτε σε ψάρια, είτε σε πετρέλαια και φυσικό αέριο. Επίσης, η ύπαρξη υφαλοκρηπίδας, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, επηρεάζει τα όρια της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης (ή αλλιώς ΑΟΖ) που σημαίνει το σύνορο μέχρι το οποίο μονάχα μια χώρα έχει δικαίωμα να αξιοποιεί τον φυσικό πλούτο του βυθού. 

Αλλά όταν έχεις γείτονες που δεν μπορούν να τα βρουν για τα “ναυτικά μίλια”, η υφαλοκρηπίδα γίνεται ακόμη πιο δύσκολο να οριστεί και να αξιοποιηθεί.

Μήπως να δούμε μερικούς όρους που ακούγονται πολύ στην επικαιρότητα;
 

Κόκκινα δάνεια

Πως βγάζει λεφτά μια τράπεζα; Συνήθως, με το να δανείζει τα λεφτά που εμείς της δίνουμε σε άλλους, και να βγάζει κέρδος από τον τόκο. Η αλήθεια, όμως, είναι πως ο δανεισμός εμπεριέχει πάντα ένα ρίσκο για τον δανειστή. Άρα, υπάρχει μια λεπτή ισορροπία, όπου οι τράπεζες από τη μια πρέπει να δανείζουν όσο πιο πολλά λεφτά μπορούν, ώστε να έχουν έσοδα, αλλά από την άλλη να μη δανείζουν σε κόσμο που έχει μεγάλη πιθανότητα να μην τα ξεπληρώσει, και μπουν μέσα.

Ε, κάπου πριν από την κρίση, οι τράπεζες έδιναν δάνεια αβέρτα, ώστε να κινούν το χρήμα και να παίρνουν οι υπάλληλοί τους τα μπόνους των πωλήσεων. Αλλά, επειδή τα έδιναν σε όλους χωρίς το παραμικρό κριτήριο, όταν έσκασε η κρίση, πολλοί από τους δανειζόμενους δεν μπορούσαν πια να πληρώσουν τις δόσεις τους, ή αλλιώς “να εξυπηρετήσουν το δάνειό τους”. 

Αυτά τα δάνεια που δεν πληρώνονται πια, τα λέμε “μη-εξυπηρετούμενα δάνεια” ή αλλιώς “κόκκινα”.

Επειδή, λοιπόν, τα κόκκινα δάνεια είναι ένα μεγάλο βαρίδιο για τις τράπεζες, αυτές έχουν δύο επιλογές: Είτε να κάνουν το παν για να πάρουν τα λεφτά τους πίσω, που πολλές φορές είναι αδύνατον, είτε να τα μαζέψουν όλα σε πακέτα κόκκινων δανείων, και να τα πουλήσουν με έκπτωση σε άλλα, ξένα, funds, που έχουν την όρεξη να “κυνηγήσουν” τους οφειλέτες.

Έτσι, οι τράπεζες, βγάζουν τουλάχιστον κάτι από τα σπασμένα και σίγουρα απαλλάσσονται από τη μιζέρια τους, ξεκινώντας ξανά από μια καθαρότερη βάση.

Επιτελικό κράτος

Το 2019 ο Κυριάκος Μητσοτάκης έφερε στην ψήφιση ένα νομοσχέδιο, το οποίο θα οργάνωνε το Ελληνικό κράτος σε μια top-down ιεραρχία: Στην κορυφή θα ήταν ο πρωθυπουργός, που θα έδινε τη βασική κατεύθυνση στους υπουργούς τους, και δίπλα του η Εθνική Αρχή Διαφάνειας για να τσεκάρει ότι όλα γίνονταν με βάση τον νόμο. Όλα τα υπόλοιπα επίπεδα από κάτω, έπρεπε να ακολουθούν τη κεντρική, χαραγμένη πορεία, με βάση την ιεραρχία.

Ο σκοπός αυτού του νομοσχεδίου, ήταν να μπεί η διακυβέρνηση σε μια σειρά, με ένα “κέντρο αποφάσεων” στην κορυφή, παρόμοια με το πως δουλεύουν τα πράγματα σε μια εταιρία.

Για να το περιγράψουν όλο αυτό, επιλέχθηκε ο όρος “Επιτελικό Κράτος”, όπως, για παράδειγμα, λέμε “Επιτελείο Στρατού” όπου υπάρχει μια παρόμοια ιεραρχία.

Και ας κλείσουμε με μερικά που αγγίζουν τα “νομικά”...
 

Συμβούλιο της Επικρατείας

Δεν το ακούμε πολύ συχνά αυτό τώρα τελευταία; Θα εξηγήσω γιατί. Το ΣτΕ, είναι το ανώτατο δικαστήριο που έχει σκοπό να κρίνει (και να ακυρώνει, όποτε αυτό χρειάζεται) αποφάσεις της πολιτείας. Ο σκοπός του, με άλλα λόγια, είναι να προστατεύει το δημόσιο συμφέρον.

Αυτό, λοιπόν, είναι το νομικό όργανο, στο οποίο έκαναν συνέχεια προσφυγές οι ΨΕΚ (βλέπε ψεκασμένοι), όταν προσπαθούσαν να μας πείσουν ότι τα “self-test” ήταν αντισυνταγματικά (hint: δεν ήταν).

Θα είχαν πολλή δουλειά οι του ΣτΕ μέσα στην πανδημία, πάντως.

Νομοσχέδιο

Είναι απλούστατα η πρόταση που κάνει η κυβέρνηση για έναν νέο νόμο. Περιέχει το συνθετικό “-σχέδιο”, γιατί ακριβώς αυτό παραμένει, μέχρι να ψηφιστεί από τη βουλή και να γίνει “νόμος”.

Τροπολογία

Καθώς, λοιπόν, συζητείται ένα νομοσχέδιο στη Βουλή (ή, για να είμαι 100% σωστός, ακριβώς πριν συζητηθεί στη Βουλή), ένας υπουργός ή βουλευτής μπορεί να προτείνει αλλαγές ή προσθήκες. Αυτό το λέμε "τροπολογία", και αν ψηφιστεί, γίνεται και αυτή μέρος του συγκεκριμένου νομοσχεδίου.

ΦΕΚ

Για τελευταίο αφήνω έναν κορονο-όρο που κάνει καλό συνειρμό με μια άλλη λέξη με τρία γράμματα από Φ. Το ΦΕΚ το ακούγαμε κάθε φορά που ερχόταν ένας νέος περιορισμός ή lockdown και σημαίνει “Φύλλο Εφημερίδας Κυβερνήσεως”.

Η “Εφημερίδα της Κυβέρνησης”, για όσους δεν ξέρουν, είναι μια εφημερίδα που τυπώνει (ψηφιακά πια) το κράτος και σε αυτή γράφονται όλοι οι καινούργιοι νόμοι που ψηφίζονται. Νομίζω πως δεν μπορείς να την αγοράσεις στο περίπτερο, οπότε μην γίνετε ρεζίλι.

Ε, σε πιο “επείγουσες” φάσεις, όπως αυτή με τον κορονοϊό, η τυπική διαδικασία της ψήφισης ενός νόμου είναι πολύ αργή, οπότε χρησιμοποιείται ένας γρηγορότερος τρόπος: Ένας υπουργός, μπορεί να εκδώσει μια Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου, που ουσιαστικά είναι ένας νόμος που μπορεί να ισχύσει άμεσα, αφού γίνει αποδεκτός από τον/την Πρόεδρο της Δημοκρατίας. (Τυπικά, η ΠΝΠ πρέπει να ψηφιστεί μέσα σε τρεις μήνες από τη Βουλή, για να κατοχυρωθεί μόνιμα ως νόμος)

Και η μέρα που ξεκινάει να ισχύει αυτός ο fast-food νόμος, είναι τη μέρα που εκδίδεται το Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβέρνησης, η αλλιώς το ΦΕΚ, που τον περιέχει.

Και εκεί κάνεις την προσευχή σου για να μην είναι και αυτός ο νόμος αρκετά ΦΕΚ’d-up.